De Rooswijk wordt geborgen, net als het Hollandia-wrak

cultuur

Paul van der Steen

Een deel van de 'buit' uit de Hollandia. De donkere kleur komt van het zeewater. © RV
Déjà vu

Waarom het misging met de Hollandia op 13 juli 1743, zal wel altijd onduidelijk blijven. Het schip was nog maar een jaar oud en tien dagen eerder begonnen aan zijn eerste grote reis, naar de Oost. 

Onderweg raakte de Hollandia onder bevel van kapitein Jan Kelder de twee schepen kwijt waarmee het de tocht maakte. Mogelijk had dat te maken met slecht zicht. Bij een van de Scilly Eilanden ten zuidwesten van Engeland liep het schip op een rots en verging het. De 276 opvarenden kwamen om het leven. Onder hen waren de vrouw en een broer van Gustaaf Willem van Imhoff, die kort daarvoor gouverneur-generaal van Nederlands-Indië was geworden.

Lees verder na de advertentie

Interesse voor de berging was er vrijwel direct, want de Hollandia had een geldschat ter waarde van zo'n 130.000 gulden aan boord. Maar in de achttiende eeuw en ook later waren pogingen daartoe tot mislukken gedoemd.

De Hollandia bleef onaangeroerd liggen op de zeebodem, net als de ook drie jaar eerder voor de Engelse kust vergane De Rooswijk, die zoals deze week bekend werd, binnenkort geborgen gaat worden.

Pas in de tweede helft van de twintigste eeuw bood het beschikbaar komen van moderne technieken nieuwe mogelijkheden voor zoektochten naar de wrakken van de compagnie. Sonarapparatuur hielp ze op te sporen. Duikers beschikten inmiddels over uitrustingen om tot bepaalde dieptes af te zakken.

VOC-geschiedenis

Wie legaal wat met een van de 246 ooit vergane VOC-schepen wil, kan niet om de Nederlandse staat heen. Die is de rechtsopvolger van de compagnie die in 1795 bankroet ging en eigenaar van de wrakken. Het ministerie van Cultuur, Recreatie en Maatschappelijk Werk toonde aanvankelijk weinig belangstelling voor duikexpedities: er was al zoveel VOC-geschiedenis beschikbaar voor het publiek. Maar de handelsgeest die Nederland ooit groot had gemaakt, was nog niet helemaal weg.

Nederland bleek uiteindelijk meer geïnteresseerd in alledaagse voorwerpen dan in het gevonden geld

Reden waarom de Directie der Domeinen van het ministerie van Financiën wel toestemming wilde geven. Het risico was nul, redeneerden de ambtenaren daar, elke opbrengst meegenomen.

Rex Cowan, een Brit die zijn bestaan als jurist had verruild voor een leven als speurder naar scheepswrakken, sloot een contract met de Nederlandse staat. Een kwart van het gevondene zou voor Den Haag zijn.

Het vergde jaren van spitten in de archieven en onderzoek ter plekke om het wrak van de Hollandia te lokaliseren. Uiteindelijk lukte het in 1971 met behulp van een magnetometer. Van het schip was weinig meer over, van de inhoud heel wat meer.

Cowan en zijn team haalden onder meer dertigduizend zilveren munten boven water. Ze moesten nog hun best doen om voordien vernietiging door vissers en plundering door concurrenten te voorkomen.

Nederland bleek uiteindelijk meer geïnteresseerd in alledaagse voorwerpen dan in het gevonden geld: alles wat nog niet bekend was dankzij voorwerpen, documenten en afbeeldingen in bestaande collecties.

Pers en publiek speculeerden over nieuwe schatten, maar daar was het de onderzoekers niet om te doen

Simpele vondsten

Vondsten van de Hollandia vormden met materiaal uit drie andere wrakken de basis voor de in 1980 in het Rijksmuseum gehouden tentoonstelling 'Prijs der zee'. Het publiek kwam in groten getale af op deze poging het leven aan boord van de VOC-schepen te reconstrueren.

Mede geïnspireerd door het succes van de expositie vertrok in het voorjaar van 1981 nog eens een Nederlandse expeditie naar de plek waar de Hollandia op de zeebodem lag.

Pers en publiek speculeerden over nieuwe schatten, maar daar was het de onderzoekers niet om te doen. Ze waren er ook niet meer. Het ging de onderwaterarcheologen en andere specialisten om nog meer zicht op het dagelijks leven op een schip als de Hollandia. Ogenschijnlijk simpele vondsten als een ton, brandhout en steenkool leverden daar een bijdrage aan.

Trouw.nl is vernieuwd. Ter kennismaking mag u nu gratis onze artikelen lezen.

Deel dit artikel

Advertentie
Nederland bleek uiteindelijk meer geïnteresseerd in alledaagse voorwerpen dan in het gevonden geld

Pers en publiek speculeerden over nieuwe schatten, maar daar was het de onderzoekers niet om te doen