Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De onweerstaanbare aantrekkingskracht van voedselfoto’s

Cultuur

Sandra Kooke

Een klassieke voedselfoto van Nickolas Muray uit vrouwenblad McCall’s magazine uit 1946 © Nickolas Muray
Feast for the Eyes

Nog even en Facebook en Instagram staan weer vol met de foto’s van onze Kerstdiners. Eten fotograferen is onweerstaanbaar en al eeuwen oud. Foto’s van eten zenden vele boodschappen uit, blijkt uit een tentoonstelling in FOAm Fotografiemuseum Amsterdam.

 Avocado op toast. Wie de foodblogs of Instagram afstruint, komt het overal tegen. Avocado is momenteel het populairste voedsel om af te beelden, zeggen de Engelse Susan Bright en de Amerikaanse Denise Wolff, beiden gek op fotografie van eten, zonder aarzelen. “Sowieso alles wat groen en detoxing is,” vult Bright aan. “Dat zegt ontzettend veel over de tijd van nu. Waarschijnlijk vraagt mijn dochter over tien jaar: ‘waarom aten jullie altijd avocado?’ Tegen die tijd is zuivel misschien weer populair.”

Lees verder na de advertentie
Het zet je zintuigen meteen op scherp als je voedsel ziet

Susan Bright

Het is tekenend voor de manier waarop Bright en Wolff – de een schrijver en curator, de ander uitgever, beiden kookboekengek – tegen fotografie van eten aankijken. Een afgebeeld stuk fruit, vlees of cake toont ons niet alleen waarvan we watertanden of rillen van afschuw, maar zegt ook iets over de tijd waarin we leven, over onze wensen en zelfs over allerlei maatschappelijke ­fenomenen. In Foam Fotografiemuseum Amsterdam opent vandaag de tentoonstelling ‘Feast for the eyes’, die zij samenstelden uit het boek met ­dezelfde titel dat zij eerder maakten.

Fruit, groente en vlees fotograferen was altijd populair, stellen ze eensgezind vast. Ook nu staat het hele internet er vol mee. Een verklaring hebben ze ook. Bright: “We zijn wat we eten.” Wolff: “Niet alleen je geest, maar ook je lichaam reageert op dergelijke foto’s. Het zet je zintuigen meteen op scherp als je voedsel ziet.”

En dat gaat niet alleen over de smaakpapillen, want voedsel brengt ook herinneringen en gevoelens tot ­leven. Neem de foto van baked beans on toast van Martin Parr, die op de tentoonstelling hangt. De Amerikaanse Wolff gruwt ervan, maar bij de Engelse Bright voelt het gerecht als thuiskomen. “Ik weet precies hoe dit smaakt. Dit staat voor mijn afkomst.” Wolff heeft dat juist bij de Big Mac die Stephen Shore afbeeldde. “Ik kan de smaak van hamburger met ui dromen.”

Stilleven

In de begintijd van de fotografie, halverwege de negentiende eeuw, had eten nog een ander voordeel: het bewoog niet. Daarom waren etenswaren ideaal voor dit medium, dat nog moeite had om scherpe beelden te maken.

Het stilleven, een belangrijk genre van de schilderkunst, werd omgezet in fotografie: schalen met fruit, hangende dode vogels, een close-up van een opengebarsten peul met doperwten. Eerst in zwart-wit, maar juist door voedsel werd de komst van de kleurenfotografie enorm gestimuleerd. Een ­appel wordt immers pas echt om in te bijten als de schil er mooi rood uit ziet, bladerdeeg brengt in kleur veel meer sensaties teweeg. Vooral de reclamewereld en in het bijzonder de vrouwentijdschriften deden er hun voordeel mee.

Zo’n foto zegt ook iets als: kijk, dit kan ik me veroorloven. Of: dit is mijn levensstijl

Susan Bright

Vanaf de jaren dertig van de vorige eeuw werden tafels vol gestileerd fruit, stapels koekjes en netjes versierde salades gefotografeerd, als teken van rijkdom en overdaad. Op de foto’s van ­Nickolas Muray, in 1943 gepubliceerd in het vrouwenblad McCall’s Magazine, loopt de volgepakte tafel nog door buiten de foto, alsof de hoeveelheid lekkernijen oneindig is. Bright: “Als je naar zo’n foto kijkt, krijg je geen trek in een van de koekjes, maar wil je het allemaal. Bij deze foto gaat het er niet om dat je thuis die koekjes gaat maken, maar dit wakkert het verlangen aan naar de welvarende levensstijl die de foto insinueert.” Onze hedendaagse instagramfoto’s zenden al net zo’n dubbele boodschap uit. Bright: “Zo’n foto zegt ook iets als: kijk, dit kan ik me veroorloven. Of: dit is mijn levensstijl.”

Familiediner in een plaggenhut in New Mexico, 1940. © Russell Lee

Alle generaties aan tafel

Maar rond foto’s van eten zit nog een betekenislaag, want eten is ook een sociaal fenomeen. Het is niet voor niets dat al generaties lang de familiefoto’s worden gemaakt tijdens eetfestijnen, ook toen foto’s nog kostbaar waren en omslachtig moesten worden ontwikkeld. Foto’s werden gemaakt bij verjaardagen of met Kerst, als de hele familie rond de tafel was geschaard. 

Op de tentoonstelling hangen daarom tussen de kunstfoto’s ook familiekiekjes. Steeds met een taart of een mooi gedekte tafel in het midden. Wolff: “Als je iets wilt vieren, hoort er nu eenmaal eten bij. Dit is mijn moeder”, zegt ze wijzend op een kindje op een foto. Een bijzonder statement was ook de picknick die aan beide kanten van de muur tussen Mexico en de Verenigde Staten werd ­gehouden, vastgelegd door fotograaf JR.

Het grote verschil met de reclame- of kunstfotografie op de tentoonstelling is dat de familiekiekjes niet kunstzinnig of technisch perfect zijn. Wolf: “Dat hoeft ook helemaal niet. Het gaat bij deze foto’s om de herinnering die ze over een aantal jaren oproepen. Ze worden onderdeel van ons geheugen. Het zijn niet noodzakelijkerwijs de beste foto’s die dat voor elkaar krijgen.”

Voor mensen die hun kerstfoto’s op Instagram willen zetten, heeft ze daarom maar een tip: neem er de tijd voor, maar streef niet naar perfectie. Wolff: “Want het is veel moeilijker dan je denkt om die perfecte close-up met de juiste kleurverhoudingen te maken.”

Feast for the Eyes is te zien in Foam van 21 december tot en met 3 maart 2019. www.foam.org 

Lees ook:

Hoe hüttenkäse plots hip werd

Populaire eetblogs zijn een goudmijn voor de marketingwereld. Door sites te sponsoren vinden fabrikanten nieuwe klanten.

Fotograaf Werry Crone ontdekte een nieuwe, oer-Hollandse trend: de partytent

Fotograaf Werry Crone zag ’m ineens overal in het Hollandse landschap: de partytent. Daarin vieren we alles: van bruiloft en pensioen tot het kweken van de grootste pompoen.

Deel dit artikel

Het zet je zintuigen meteen op scherp als je voedsel ziet

Susan Bright

Zo’n foto zegt ook iets als: kijk, dit kan ik me veroorloven. Of: dit is mijn levensstijl

Susan Bright