Nieuws Cultuur

De Nachtwacht krijgt zijn grootste restauratie ooit, en het publiek mag meekijken

29 onderzoekers werken in een glazen huis aan De Nachtwacht, terwijl het publiek op zeven meter afstand toekijkt. Online meekijken kan ook. Beeld ANP

Het publiek kan meekijken bij het onderzoek en de restauratie van Rembrandts meesterwerk. Het staat tien maanden in een glazen huis.  

Het is al de zesentwintigste restauratie in het 377-jarig bestaan van De Nachtwacht, maar nog nooit ging die met zoveel publicitair geweld gepaard als nu. Gehuld in zwarte jassen, met daarop ‘Operation Nightwatch’, stond vandaag het onderzoeksteam klaar om te beginnen aan deze klus.

Directeur Taco Dibbits van het Rijksmuseum in Amsterdam nodigde de 29 onderzoekers, onder wie restauratoren, natuurwetenschappers, conservatoren en fotografen uit om het ‘glazen huis’ binnen te gaan. In deze door de Franse architect Jean-Michel Wilmotte speciaal ontworpen ruimte met extra helder glas, zullen ze het wereldberoemde meesterwerk van Rembrandt, vooruitlopend op de restauratie, eerst aan een full-bodyscan onderwerpen, zoals Dibbits het omschrijft. 

‘Ontzettend spannend’ noemt de directeur het grootste en meest veelzijdige onderzoeks- en restauratieproject van De Nachtwacht (1642), die voor het laatst gerestaureerd werd in 1976. Destijds kon alleen met röntgen de aanwezigheid van loodwit als verfpigment worden aangetoond. Met een door de TU Delft ontwikkeld scanapparaat, dat het doek millimeter voor millimeter tot in alle vezels in beeld brengt, kunnen nu alle pigmenten die Rembrandt gebruikte in kaart worden gebracht en verkleuringen worden aangetoond. Er zullen ruim 12.500 foto’s van het schilderij worden gemaakt in extreem hoge resolutie, van 180 tot 5 micrometer, ofwel een duizendste deel van een millimeter. Nog nooit eerder is zo’n groot schilderij op zo’n hoge resolutie gefotografeerd. 

Speciale ezel 

Het onderzoek, dat ook online is te volgen, neemt waarschijnlijk tien maanden in beslag. Volgens Dibbits heeft het publiek er recht op om te zien wat er met De Nachtwacht gebeurt, omdat het schilderij van ‘ons allemaal’ is. Bezoekers kunnen het proces op zeven meter afstand zien. Het schilderij is uit de lijst gehaald en op een speciaal ontworpen ezel gezet. Met behulp van twee platformliften is het mogelijk het enorme doek van 379,5 x 453,5 cm te onderzoeken. 

Elke dag van de week zal een groepje van drie deskundigen aan het werk zijn in het glazen huis. Het onderzoek levert volgens Dibbits sowieso veel informatie op over de werkwijze van Rembrandt en de materialen die hij heeft gebruikt.

Ook hopen de onderzoekers te achterhalen wat de oorzaak is van de witte plekken die op meerdere plaatsen op het doek zijn gesignaleerd. Vooral bij het hondje rechts onderaan is de witte waas in de loop der jaren sterker geworden.

Schimmel is het in ieder geval niet. Op basis van de uitkomsten wordt een ‘behandelplan’ opgesteld om De Nachtwacht optimaal te behouden voor de toekomst. De behandeling van de patiënt zal ook plaatsvinden in het glazen huis.

Het onderzoek kost 3 miljoen euro en wordt gefinancierd door hoofdsponsor AkzoNobel, particulieren en fondsen. Over de totale kosten van de restauratie en de duur van het hele project valt nu nog niets te zeggen.  

Messtekken, een hamer en zoutzuur

Dit wordt de 26ste restauratie van De Nachtwacht. De meeste restauraties waren nodig om (verf)beschadigingen als gevolg van slijtage en veroudering aan te pakken.

Daarnaast werd het schilderij een paar keer opzettelijk beschadigd. Op 13 januari 1911 hakte een werkloze scheepskok met een schoenmakersmes in op het schilderij, maar alleen de vernis-laag werd beschadigd. Op 14 september 1975 stak een verwarde man twaalf keer met een gekarteld tafelmes in op het doek, een paar keer door het canvas heen. 

Op 6 april 1990 voorkwam snel ingrijpen van een suppoost ernstige schade toen een man het doek met zoutzuur besproeide. Het goedje werd meteen geneutraliseerd, doordat de suppoost direct gedemineraliseerd water op het schilderij spoot. Hierdoor raakte alleen de vernislaag aangetast. 

In 1843 werd het schilderij per ongeluk beschadigd, toen een timmerman die aan het werk was in het museum, zijn hamer door het doek liet vallen.

Lees ook:

Het hondje op De Nachtwacht is een schim van wat het ooit was

Rembrandts beroemdste schilderij slaat hier en daar wit uit. Tijd voor een grondig onderzoek. Dat zal op zaal gebeuren, zodat iedereen kan zien hoe het de ‘patiënt’ vergaat.

Gabri van Tussenbroek: ‘Mensen moeten ook beseffen wat ze níet zien op De Nachtwacht’

Gabri van Tussenbroek hoopt dat zijn boek ertoe bijdraagt dat mensen met kritische ogen naar Rembrandts ‘Nachtwacht’ kijken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden