Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De Matthäus is van ons allemaal

Cultuur

Willem Pekelder

© rv
Klein Verslag

Vroeger, toen ‘iedereen’ nog geloofde, was de ‘Matthäus Passion’ het domein van christenen. Tenminste, voor zover het oratorium werd opgevoerd, wat zelden het geval was. Nu ‘niemand’ meer gelooft, lijkt er geen dorp meer te bestaan dat het lijdensverhaal van Jezus niet op de planken brengt. 

Een paradox, waaruit je zou kunnen concluderen dat Bachs meesterwerk tijdloos is: het heeft iedereen iets te zeggen. Met andere woorden: de ‘Matthäus’ is van ons allemaal geworden.

Lees verder na de advertentie

Toch zijn er nog altijd gelovigen, die vinden dat zij er meer aan hebben dan ongelovigen. Immers, voor een christen is het een verhaal over verlossing van zonden en opstanding uit de dood, terwijl het voor een agnost ‘slechts’ om emoties zou draaien.

Onschuldig gekruisigd

Zou het? In mijn vorige ‘Klein Verslag’ citeerde ik uit een essay van seculier Bach-adept wijlen Martin van Amerongen, die beschreef dat zowel de jonge vrouw die net haar eerste, prille liefde beleeft als de man die zojuist zijn echtgenote ten grave heeft gedragen, zich in de koralen kan herkennen. Dat geloof ik ook, en ik denk dat het daarbij weinig uitmaakt of je religieus bent of niet. Niet alleen op het terrein van liefde en rouw, ook op dat van onschuldig worden gekruisigd is er, vermoed ik, weinig interpretatieverschil tussen gelovigen en ongelovigen. 

Pas voerden de spelers van ‘De Luizenmoeder’ een nogal kreupele versie op van ‘The Passion’, zeg maar de ‘Matthäus-light’. Tegelijk werd conciërge Volkert ten onrechte beschuldigd van kindermisbruik. Waarop juffrouw Ank uitriep: “Wéér een onschuldig iemand aan het kruis genageld.” Dat kun je toch moeilijk een uiting van ongeloof noemen, ook al gaat het dan om een openbare school en is de zender AvroTros.

De paradox ongelovig en Bach bestaat niet eens

Borduren we voort op de Matthäus-thema’s, dan zijn verlossing, in de zin van het verleden achter je laten, en opstaan tot nieuw leven universele menselijke verlangens. Iedereen die de lijdensgeschiedenis kent, weet dat Petrus ondanks zijn verraad wordt vergeven, waardoor hij verder kan. Zelfs de moordenaar naast Jezus aan het kruis krijgt vergiffenis. Alleen Judas niet, als enige mens op aarde.

Dat gratieverhaal maakt op mij elke Pasen grote indruk. Het vertelt me dat (bijna) alles vergeving verdient. Mij mag veel worden kwijtgescholden, maar de ander ook. Die gedachte alleen al is verlossend. Is dat een gelovige uitleg van de Matthäus of een ongelovige? Ik zie het onderscheid niet zo.

Diffuser

Dat komt natuurlijk ook doordat de grens tussen geloof en ongeloof diffuser is geworden, ook in mezelf. Of, zoals de atheïstische filosoof Ger Groot het verwoordt in het Bach-essay dat hij mij toestuurde: “Geen enkele hedendaagse belijdenis kan zich onttrekken aan Darwin, Einstein en Auschwitz. We slepen de geschiedenis die zich sindsdien heeft ontrold met ons mee, want we zijn die geschiedenis.”

De Matthäus blijft, volgens Groot, evenwel een compositie waarmee Bach ‘God in zijn denkbaarheid laat bestaan’. “Anders gezegd: wij horen in deze muziek iets waarvoor alleen het woord ‘goddelijk’ toereikend is.”

Mooier dan deze filosoof kan ik het niet formuleren. En het onderstreept precies wat ik hierboven poog te zeggen: dat gelovigen niet per se meer hebben aan de Matthäus dan ongelovigen. Sterker, dat de paradox ongelovig en Bach niet eens bestaat.

Lees meer afleveringen van Klein Verslag op trouw.nl/kleinverslag.

Deel dit artikel

De paradox ongelovig en Bach bestaat niet eens