Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De komst van de foto in het boek

Cultuur

Stijntje Blankendaal

Het Rijksmuseum in Amsterdam heeft voor 1,3 miljoen gulden een grote collectie fotografisch geïllustreerde, negentiende-eeuwse boeken gekocht. Met de zestienhonderd werken kan het museum nu internationaal concurreren op het gebied van de negentiende-eeuwse fotografie. De vorige eigenaar deed er daarom met liefde afstand van.

Zijn weeskinderen hebben elkaar gevonden en mogen nu van achter de gordijnen in een Brusselse woning op de planken van het Rijksmuseum. De Britse foto-historicus Steven Joseph heeft de boeken sinds 1981 verzameld en vindt dat zijn collectie min of meer rond is: ,,Zij beslaat de periode 1840-1900, is internationaal, bevat foto's in print en in boekvorm en laat alle processen in de fotografische ontwikkeling zien. Er is steeds minder te vinden wat ik nog niet heb. Gelukkig, want de prijzen zijn onbetaalbaar geworden...''

Joseph voelde zich steeds meer verantwoordelijk voor de collectie: ,,Voor mij is het een opluchting om haar over te dragen, opdat geïnteresseerden en wetenschappers er kennis van kunnen nemen. Ik ben ooit met verzamelen begonnen omdat ik het voor mezelf leuk vond, ik was al geïnteresseerd in negentiende-eeuwse boeken, hield van hun geur. Toen ik de combinatie met fotografie ontdekte, was ik verkocht.'' Hij pakt een boekje met een houten kaft van tafel: ,,Dit soort boekjes heeft bij mij de liefde opgeroepen, een soort souvenirboekjes, die men op de salontafel legde. De teksten zijn van Sir Walter Scott en het hout waarin het is gebonden, komt van zijn landgoed.''

,,Later ontdekte ik dat de belangstelling voor fotografie groter werd, eerst onder vrienden, later onder een breder publiek en voelde ik me in plaats van verzamelaar net een curator.''

Fotografie is volgens Joseph wezenlijk voor de negentiende eeuw: ,,Plotseling kon je plaatsen zien waar je nog nooit geweest was, of ziektes, mensen, kunst, zonder dat je afhankelijk was van het woord of de blik van een kunstenaar. Zoals de foto's die J. Mac Donald in opdracht van het Britse leger heeft gemaakt in Palestina, uit strategische overwegingen, maar ook uit kolonialistische, archeologische interesse.''

,,Voor ons zijn de negentiende-eeuwse foto's bijna surrealistisch, zoals die foto van het oog van een vermoorde man in de tijdschriftenreeks Revue Photographique des Hôpitaux de Paris (1870-1880). De negentiende-eeuwers hoopten dat ze in het oog de laatste blik van de vermoorde man, en dus de moordenaar zouden kunnen zien.''

De boeken tonen de ontwikkeling van de reproductie-mogelijkheden in de fotografie. Aanvankelijk was dat nog helemaal niet mogelijk. Tot eind jaren vijftig werden de foto's stuk voor stuk afgedrukt, uitgeknipt en opgeplakt. De Nederlander Eduar Isaac Asser (1809-1894) heeft het procédé voor de foto-lithografie in 1858 uitgevonden. Via speciaal overdrukpapier werd het negatief overgebracht op steen, zodat het lithografisch kon worden gedrukt. Zelfs kleurenafdrukken waren mogelijk, al moesten alle kleuren laag voor laag worden gedrukt.

De lithografisch gedrukte werken waren kostbaar. Josephs collectie bevat de eerste catalogus van het Louvre in Parijs, waar een liefhebber vandaag de dag een prijs vergelijkbaar met een nieuwe auto voor moest betalen. De koper, 'een echte bourgeois', kreeg een stuk of vier foto's en de omslag mee en moest het zelf inbinden. Goedkoper werden de boeken met de uitvinding van de heliografie (koperdruk) en nog later door de druk via glasplaten.

Hoofdconservator fotografie van het Rijksmuseum, Matty Boom, noemt de boeken een belangrijke aanwinst naast de vijfhonderd boeken en duizenden losse foto's die het museum al bezat. ,,We gaan delen van de collectie in specifieke samenhang tonen en de openingstentoonstelling na de verbouwing van het Rijksmuseum wordt waarschijnlijk fotografie. Maar eerst moeten we de collectie inventariseren. Dat heeft Joseph handmatig al zeer precies gedaan, maar nu moet de collectie via de computer worden ontsloten. Wel is op de zaal met aanwinsten al een kleine selectie van tien boeken en vijf losse bladen te zien. En we hebben geluk, want Joseph blijft in samenwerking met ons onderzoek en aankopen doen, mocht hij nog eens op een nieuwe aanwinst stuiten.''

Deel dit artikel