Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De ‘hard- en lekkerste films’, is dat taalkundig mogelijk?

Cultuur

Peter-Arno Coppen

Taal

Onlangs hoorde ik op de televisie een slogan voor een zender, die pretendeerde de komende tijd ‘de hard- en lekkerste films’ uit te zenden. Dat streepje achter ‘hard’ kon je natuurlijk niet horen, maar ik denk dat bedoeld is ‘de hardste en lekkerste films’, en dat dan in het tweede woord ‘-ste’ is samengetrokken omdat het vierde woord daar ook al op eindigt. Kan dat zomaar?

Het geval deed mij meteen denken aan een hilarisch gedicht uit 1922 van de bekende taalcriticus Charivarius. Die had bij de Vlaamse dichter Caesar Gezelle (een achterneef van Guido) de ­samentrekking ‘rid- en runders’ gelezen, en maakte dit belachelijk in een gedicht waar de meest potsierlijke samentrekkingen over elkaar heen buitelden: ‘vo- en vlegels’, ‘var- en vlinderken’. Het eindigde met ‘Ik wil nat- en morgenuur / met ­vul- en lippen loven!’

Lees verder na de advertentie
Je kunt niet zeggen ‘Hij werk- en slaapt genoeg’ en ook ‘een niet- en paperclipje’ is gek

Opmerkelijk

Het feit dat dit grappig is, toont aan dat hier de ­samentrekking iets te ver opgerekt wordt. Je kunt zinnen samentrekken (‘Ik heb drie en jij hebt vier boeken gelezen’), en zelfs woorden (‘binnen- en buitenland’), maar het laatste is beperkt tot samentrekking van zelfstandige delen: ‘binnen’ is zelf al een woord, en ‘binnenland’ is een samenstelling van twee woorden.

Het kan ook bij sommige voorvoegsels, maar ­eigenlijk alleen bij voorzetsels (‘in- en uitlopen’), met als meest opmerkelijke voorbeeld ‘in- en export’, waarbij de ‘-m’ die ontstaan is door de ‘p’ ongedaan wordt gemaakt.

Bij achtervoegsels wordt het moeilijk. Je kunt niet zeggen ‘Hij werk- en slaapt genoeg’ en ook ‘een niet- en paperclipje’ is gek. Alhoewel ‘zicht- en leesbaar’ misschien net kan.

In de rubriek Taal worden grammaticale geschillen, etymologische enigma’s en andere taaltwijfels voor u opgehelderd door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon. Lees hun bijdragen op trouw.nl/taal. Ook een vraag? Mail naar p.a.coppen@let.ru.nl of tdb@taalbank.nl.

Deel dit artikel

Je kunt niet zeggen ‘Hij werk- en slaapt genoeg’ en ook ‘een niet- en paperclipje’ is gek