Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

x

De Franse barok wilde geen kwaad horen over Lodewijk

cultuur

Franz Straatman

Review

Over oorlogstribunalen wordt op de kunstpagina nooit geschreven. Maar toch... Wat zong zaterdagavond een Frans barokensemble, luisterend naar de grootse naam La Simphonie du Marais met frisse stemmen begeleid door een pittig klinkend ensemble van strijkers en blazers? Het was een 'Idylle sur la Paix', een lofzang gericht tot 'un Héros, un Roi victorieux': Lodewijk de Veertiende.

Zo luidde een van de aria's, hier in vertaling: 'Zijn arm wordt gevreesd in west en oost. Wanneer hij dat wenst, valt de bliksem op ijzige regionen, en in gebieden die verzengd worden door de zon rookt de aarde nog steeds, na de razernij waarmee hij wraak nam op Moors gebied.' De politiek van de verschroeide aarde beheerste de muziekminnende, uitstekende dansende koning dus ook. We kennen die beelden maar al te goed van ander 'moors' (lees: Kosovaars) gebied. De veroorzaker van die ellende heet dan niet Louis maar Milosevic of Karadjic, mannen die we nu zo graag voor het oorlogstribunaal in Den Haag slepen. In Utrecht wordt dit soort evenwel bezongen.

De muziek van deze 'Idylle' was van Jean-Baptiste Lully; van hem weten we dat hij het hielenlikken van de 'Roi soleil' tot een kunst had verheven. Maar de tekst, die was van niemand minder dan Jean Racine. Ook een kunstenaar die stevig ingeweven zat in de hoogste cirkels van het Franse hof. Hedentendage kennen wij hem nog als schepper van klassieke drama's waarin 'een held of heldin zich van uiterlijke en innerlijke machtsverschijnselen probeert te ontdoen', zo omschrijft bijvoorbeeld de Grote Winkler Prins het dramatisch oeuvre van Racine. Dat werd verder gekenmerkt door 'gedistantieerd taalgebruik'. De 'Idylle de la Paix' bleek in alles het tegendeel van die kwaliteiten.

Waarom wordt zo'n stuk nog uitgevoerd? Om de muziek hoefde het niet, want het behoort tot de categorie dertien-in-een-dozijn. Doortrokken van muzikale esprit was wel een zangspelletje dat La Simphonie de Marais daarna bracht: 'La Diane de Fontainebleau'. Weer een lofzang op Louis, in dit geval een arcadisch spel met nymphen die gebukt gaan onder des konings afwezigheid en opfleuren als hij in de herfst jaagt in Fontainebleau. De adoratie gaat dan zo ver dat zelfs de rivier de Tiber als allegorisch figuur ten tonele verschijnt.

Voor het slotnummer, een aria door De Slaap, maakte de componist Henry Desmaret, een onvergetelijk fraaie muziek. Dirigent Hugo Reyne, die Lully met fraaie nuanceringen nog enigszins genietbaar had gemaakt, werkte deze aria van Desmaret met de subtielste expressies uit samen met zijn ensemble van jonge instrumentalisten en zangers.

Voor dit Franse barokprogramma liep zaterdagavond Vredenburg net iets over de helft vol. Het viel mij in de afgelopen dagen op dat het thema 'le goût français' toch niet zo'n grote trekker is geworden. Misschien kwam het vooral door dit onderdeel dat het festival 2 000 bezoekers minder trok dan vorig jaar. Wel veel belangstelling was er voor de geënsceneerde theaterstukken 'Ercole amante' van Cavalli en Lully (driemaal uitverkocht) en op vrijdag en zaterdag weer in de Stadsschouwburg de originele mélange van Franse barok met Chinese opera.

Het gezelschap 'Opéra Peniche' mengde 'le goût français' met 'le goût oriental' zoals dat in Lodewijks tijd ook (nog grootser) gebeurde. De theatrale fantasie getiteld 'Le jardin des délices' paste uitstekend in het festivalbeleid om ook niet-westerse 'oude' muziek een plaats te bieden. Wonderlijk: waar wij West-Europeanen oude cultuur moeten reconstrueren, continueren oosterlingen zoals dit Chinese theatergezelschap uit Taiwan, hun oude cultuur. De Westerse cultuur evolueerde, veranderde, want ons werelddeel is uit op vernieuwing, ook op expansie, zelfs richting verleden. Het Chinese theater is doorgegeven van meester op leerling, eeuwenlang, en leeft nog steeds. De Franse acteurs en musici waren duidelijk verkleed als zeventiende/achttiende-eeuwers, de Chinezen straalden daarentegen een sfeer uit van 'dit hoort bij ons'.

In dit achttiende festival ging wederom de regel op: hoe ouder de muziek, des te groter het publiek. Zaterdagmiddag zat de enorm lange Nicolai-kerk van voor tot achter stampvol voor de beroemde 'Messe de Notre Dame'. Deze omvat de op een na oudste, bewaard gebleven, meerstemmige zetting van de misgezangen, circa 1360 gemaakt door Guillaume de Machaut (gestorven 1377). Met veel aandacht voor het vloeiende lijnenspel, vooral in de bovenstemmen als geëtst gezongen door het vijf kloeke stemmen tellende Ensemble Gilles Binchois geleid door een pionier in de oude muziek, Dominique Vellard.

Storend werkte de romantisch-negentiende-eeuwse voordracht van de onnodig er tussen geplakte gregoriaanse gebeden en lezingen; in het Catharijneconvent branden toch ook geen kaarsen voor de heiligenbeelden en altaarstukken! Een romaans-gotische architectuur als van de Nicolai biedt op zich al een passend kader voor De Machauts muziek.

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.

Deel dit artikel

Advertentie

Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang tot Trouw.nl.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.