Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De fietsroute langs de dodendraad uit de Eerste Wereldoorlog is grimmig idyllisch

Cultuur

Sarah Mie Luyckx

Een grenspaal langs de fietsroute markeert de grens met België. © Sarah Mie
Mooiste Nederland

Een elektrisch hek tussen België en Nederland eiste in de Eerste Wereldoorlog ruim duizend slachtoffers. Nu fiets je langs groene velden, pittoreske stadjes en de kerncentrale.

Dat het deze maand honderd jaar geleden is dat de Eerste Wereldoorlog werd beëindigd, zullen velen voor kennisgeving hebben aangenomen. Want wat weten Nederlanders van die catastrofale periode, waarin dit land neutraal was?

Lees verder na de advertentie

Bar weinig, ondervond Jeroen Neus van Stichting Verhalis, die bijzondere historie tot leven wil wekken. Tot voor kort woonde de Bredanaar in het Belgische Meerle, nabij de Nederlandse grens, waar hij voor het eerst hoorde over de Dodendraad: de elektrische versperring die de Duitse troepen in het tweede oorlogsjaar over liefst 350 kilometer uitrolden in het grensgebied om onder anderen smokkelaars, spionnen en deserteurs te stoppen.

On­ge­com­pli­ceerd pol­der­land­schap: felgele kool­zaad­vel­den, akkers vol vette kleiklompen en kasseien afgebiesd met statige rijen populieren

Met een langeafstandsfietsroute, die afgelopen augustus online ging, wil Verhalis de draad onder de aandacht brengen. Neus: “Nederland was weliswaar neutraal maar bleef niet ongemoeid.” De barricade had voor bewoners van de grensstreek bizarre gevolgen. Zo werd Meerle, gelegen in een noordelijke uitstulping, ‘voor het gemak’ afgesneden van België.

Maar de gruwelijkste weerslag waren de in totaal ruim duizend doden, onder wie veel burgers, aan beide kanten van de afscheiding waarop 2000 volt stond. “Soms ook het gevolg van pure onwetendheid”, verduidelijkt Neus. “In die tijd waren mensen nog nauwelijks bekend met de gevaren van elektriciteit. Dorpen werden er pas rond 1920 op aangesloten.”

Limburgs heuvellandschap

Neus en zijn Verhalis-collega Carine van Vugt, beiden filmmaker, doopten het 546 kilometer tellende nagedachtenistraject neutraal ‘Grensroute, Drielandenpunt-Noordzee’. “Dodendraadroute is nou eenmaal geen aantrekkelijke naam”, stelt Van Vugt. ‘Bovendien kom je de draad lang niet overal tegen’, vult haar kompaan aan. Het traject van Vaals tot ‘internationale vogelluchthaven’ Het Zwin aan de Belgische kust werd om praktische redenen uitgezet aan de hand van bestaande fietsknooppunten, en vormt een grillige slinger langs en over de scheidslijn met de zuiderburen. Onderweg herinneren 23 reconstructies en monumenten voor de slachtoffers aan het moorddadige hoogspanningshek.

Een reconstructie van een doorgang in de voormalige dodendraad. © Stichting Verhalis

Wie gewoon voor de lol wil trappen, komt op deze route ook aan zijn trekken. De zeven etappes waarin het traject is opgeknipt voeren onder meer door het Limburgse heuvellandschap, langs de Maas en over de Kalmthoutse heide. Daarbij hebben liefhebbers van historisch stedelijk schoon ook geen klagen, met bijvoorbeeld een stad als Antwerpen.

De fietser die wat meer avontuur wil, verkiest het alternatief: een shortcut door het havengebied ten noorden van de diamantstad. Rokende schoorsteenpijpen, gigantische kranen en containers zover de horizon strekt. Een stevig contrast met de rest van het stuk door het agrarische Zeeuws-Vlaamse land - circa een vijfde van de totale Grensroute - dat ik die grijze herfstdag met Neus en Van Vugt aan een inspectie onderwerp.

De makers hebben nog wat puntjes op de i te zetten en fotograferen volop voor de fietsgids, die komend voorjaar wordt uitgebracht door Grote Routepaden, de Belgische fietsorganisatie waarmee Verhalis de route heeft ontwikkeld.

Het is geweldig dat we in tijden van vrede leven, dan moet je niet constant met oorlog bezig willen zijn

Postapocalyptisch dorp

Na de Schelde te zijn overgestoken, belanden we in Doel. Het spookoord dat vanaf de jaren zestig leegliep door de uitbreidingsplannen van de Antwerpse haven, maar waar nog altijd een handjevol bewoners dapper stand houdt. Hun dorpje is inmiddels een populaire attractie door het postapocalyptisch aandoend decor van verlaten villa’s vol graffiti met op de achtergrond de koeltorens van de kerncentrale, die vanwege betonproblemen de Nederlandse overburen een hoop stress bezorgt.

Daarna wacht ongecompliceerder polderlandschap: felgele koolzaadvelden, akkers vol vette kleiklompen en kasseien afgebiesd met statige rijen populieren. We bevinden ons vlakbij het Verdronken land van Saeftinghe, maar krijgen vanaf de Doelse dijk de grootste brakwaterwildernis van West-Europa net niet te zien. Even geduld nog. Weldra gaat de Hedwige-Prosperpolder waar we doorheen toeren ook kopje onder om te worden toegevoegd aan het unieke gebied met getijdennatuur.

© Stichting Verhalis

Witte krokussen

Bij grenspaal ‘200-nog-wat’ duiken we diep het Zeeuwse Vlaanderland in. Via fraaie vestingstad Hulst gaat het naar Koewacht. De Nederlands-Belgische gemeente heeft een speciale plek in het verhaal over de Dodendraad. Omdat die het dorpscentrum doorsneed, kreeg het plaatsje een poort, zodat de katholieke Zeeuwen toch naar hun kerk aan de Belgische kant konden. Onderling contact tussen de twee bevolkingsgroepen was strikt verboden. Maar daar werd wat op gevonden door briefjes onder de kerkbanken te proppen. Toen de Duitsers erachter kwamen, ging al begin 1916 de grens in Koewacht definitief dicht.

Waar de Dodendraad in het dorp deels liep, daar verschijnt komend voorjaar een lint van witte krokussen. Onderdeel van het Verhalis-project, dat de afgelopen paar jaar schoolkinderen en vrijwilligers van 28 gemeenten aan beide kanten van de grens bereid vond om over een lengte van 75 kilometer - verspreid langs de hele grens - 200.00 bolletjes in de grond te stoppen. ‘De witte bloemen lijken op de porseleinen isolatoren van de Dodendraad’, licht Van Vugt toe. ‘En blijven keurig op hun plek - in tegenstelling tot de klaproos, het klassieke symbool van de Eerste Wereldoorlog.’

Wie het staaltje landschapskunst, zoals Verhalis het noemt, wil aanschouwen, moet de website van de fietsroute in de gaten houden. Dat het lint rond maart hooguit een paar weken te zien zal zijn, vindt Van Vugt juist goed. “Het is geweldig dat we in tijden van vrede leven”, zegt ze. “Dan moet je niet constant met oorlog bezig willen zijn.”

Fietsroute Dodendraad

Op grensroute.eu kun je gratis de fietskaarten en knooppuntlabels voor aan het fietsstuur downloaden. Op de site heeft Stichting Verhalis ook persoonlijke verhalen verzameld over slachtoffers van de elektrische versperring, en de impact van de draad op het dagelijkse leven.

In februari 2019 verschijnt een uitgebreide fietsgids van de grensroute. Info: groteroutepaden.be.

De mooiste fiets- en wandelroutes door Nederland, uitgeprobeerd door de Trouw-redactie. Lees meer in ons dossier

Deel dit artikel

On­ge­com­pli­ceerd pol­der­land­schap: felgele kool­zaad­vel­den, akkers vol vette kleiklompen en kasseien afgebiesd met statige rijen populieren

Het is geweldig dat we in tijden van vrede leven, dan moet je niet constant met oorlog bezig willen zijn