Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De dood is overal in Kabul, maar regisseur Aboozar Amini wil vooral het leven vangen

Cultuur

Belinda van de Graaf

Beeld uit ‘Kabul, City in the Wind', de openingsfilm van het documentairefestival IDFA © Idfa

Japanse films uit de jaren vijftig, ‘ruw en filosofisch tegelijk’, inspireerden Aboozar Amini al toen hij twaalf jaar oud was om filmmaker te worden. Nu opent hij met zijn eerste avondvullende documentaire, het verpletterende ‘Kabul, City in the Wind’, het documentaire festival IDFA.

Als veertienjarige vluchtte hij voor de oorlog in ­Afghanistan, zonder zijn ouders, samen met zijn broertje. Filmmaker Aboozar Amini (32) vindt het nog altijd moeilijk om zijn verleden op te rakelen. Hij praat met gedempte stem, hapert soms: “We hadden geen keuze. Het was oorlog en mijn ouders besloten om ons weg te sturen. Een bestemming hadden we niet. Het was toeval dat we in Nederland terechtkwamen.”

Lees verder na de advertentie

In Nederland begonnen de broertjes een nieuw leven, vertelt Amini – zwart leren jasje, flinke kuif – in een Amsterdams café.  “We werden opgevangen in een centrum voor minderjarigen en gingen naar de middelbare school.” Daarna volgde hij de kunstacademie in Amsterdam en een filmopleiding in Londen. Momenteel legt hij thuis in Amsterdam-Zuidoost de laatste hand aan zijn film ‘Kabul, City in the Wind‘, waarmee het internationale documentairefestival IDFA woensdag opent.  

Elke keer was het raak. Boem! Weer een explosie. Vroeger wist je wie de daders waren. Tegenwoordig weten we het niet meer.

Aboozar Amini, regisseur

De film is een aangrijpend portret van Amini’s kapot geschoten geboortestad Kabul aan de hand van de mensen die er wonen en werken. In de realiteit van alledag betekent dat overleven tussen zelfmoordaanslagen. Amini was er zelf ook vaak getuige van. Op locatie filmen in Kabul was gevaarlijk, zonder verzekering en zonder beveiliging (“daar hadden we het geld niet voor”).

Drie jaar lang bereidde Amini zich voor op de film en hij reisde in die periode verschillende keren naar de Afghaanse hoofdstad. “Elke keer was het raak. Boem! Weer een explosie. Het punt is, dat je vroeger wist wie de daders waren. Tegenwoordig weten we het niet meer. Niemand weet het meer. Is het de Taliban? Al-Qaida? IS? Of een van de twintig andere extremistische groeperingen? Wel duidelijk is op wie ze het gemunt hebben. Op de eerste plaats staan de Hazara. Op de tweede plaats de Amerikanen.”

Kun je je dat voorstellen? Volwassen mensen die een bom laten afgaan op een school?”

Aboozar Amini, regisseur

De Hazara wonen voornamelijk in West-Kabul, het armste deel van de stad, waar Amini filmde. “Ik behoor zelf tot de Hazara”, vertelt hij. “Het is een minderheid, de stam waartoe ook het arme jongetje uit ‘De Vliegeraar’ behoort, de beroemde roman van Khaled Hosseini. Tegelijkertijd zijn de Hazara het hoogst geschoold. Ze hebben in West-Kabul talrijke onafhankelijke scholen gebouwd die tien keer beter zijn dan de staatsscholen.

“Er is een enorme dorst naar kennis onder de Hazara. Ik vind dat geweldig, maar voor extremisten is het hoogst bedreigend. Afgelopen zomer, toen ik aan het filmen was, was er een zelfmoordaanslag op een school. Ruim dertig leerlingen kwamen om het leven. Kun je je dat voorstellen? Volwassen mensen die een bom laten afgaan op een school?”

Dromen

Een centrale rol in de film is weggelegd voor twee broertjes, Afshin en Benjamin, die zo goed mogelijk hun vader proberen te vervangen. Die vader is vertrokken naar elders, nadat hij bij een zelfmoordaanslag zijn beste vriend verloor en zelf gewond raakte. Geregeld belt hij naar huis om te vragen hoe het gaat. In een andere verhaallijn volgen we buschauffeur Abas, vader van zes dochters, die hard werkt om zijn kroost naar school te laten gaan. Als zijn gammele, roet spuwende bus kapot gaat, voltrekt zich een kleine tragedie. 

Toeval is het niet dat Amini in zijn film op twee broertjes uit kwam. “Elke film die je maakt is, denk ik, een weerspiegeling van jezelf, bewust of onbewust”, zegt hij. “Het is een uiting van je gedachten en gevoelens, van hoe je je diep van binnen voelt. De broertjes die ik in de film volg, vechten nog om te blijven in Kabul. Ik toon hun leefwereld. Hoe ze zich zorgen maken om het dunne dak boven hun hoofd dat elk moment kan instorten.”

In Kabul heerst continu dreiging, overal loert gevaar, en dat zie je volgens Amini weerspiegeld in de dromen waarover de inwoners vertellen. “Die dromen lijken op elkaar, het zijn altijd nachtmerries. Afshin, het oudste broertje, droomt dat zijn moeder spoorloos is verdwenen. Abas, de buschauffeur, droomt dat zijn dochters verdrinken. Benjamin, de jongste, raakte me misschien nog wel het meest. Vanaf het moment dat hij ’s ochtends het huis verlaat, voelt hij zich in het territorium van de monsters.”

Frontlinie

Zelf ontwikkelde Amini een gevoeligheid voor hoge geluiden. “Ik ben geboren in 1985, het jaar waarin de oorlog tussen Afghanistan en de Sovjet-Unie het hevigst was. Mijn geboorteplaats bevond zich aan de frontlinie in het zuidwesten van Kabul. Daar zaten ook de moedjahedien, ‘de heilige strijders’, en de Sovjets wisten dat. Con-ti-nu het geratel van helikopters, con-ti-nu bombardementen. Ik hoor het nog steeds: ratatatata!”

Abas, de busschauffeur, heeft het moeilijk. Je ziet hem lijden. Tegelijkertijd zie je iemand die stuitert van levensenergie.

Aboozar Amini

Toch wilde Amini in zijn film geen beelden van oorlog en geweld opnemen, expres niet. “In Kabul is de dood overal aanwezig. Je ziet het op de heuvel waar de doden van een zelfmoordaanslag liggen begraven. Je hoort en voelt het. Voor mij was het juist een uitdaging om het leven te vangen. Abas, de busschauffeur, heeft het vreselijk moeilijk. Je ziet hem lijden en vergetelheid zoeken in verdovende middelen. Tegelijkertijd zie je iemand die stuitert van levensenergie. Hetzelfde geldt voor de broertjes, die continu in beweging zijn.”

Vuurdoop

Dat Amini filmmaker wilde worden, wist hij toen hij een jaar of twaalf was en ‘The Seven Samurai’ zag, de Japanse klassieker van Akira Kurosawa. “Die film heeft mijn leven veranderd. Het was mijn vuurdoop in de cinema. Ik wist vanaf dat moment dat ik films wilde maken. Wat me trof in Japanse films uit de jaren vijftig was dat ze zo fantastisch reflecteerden op de oorlog. Ze konden ruw en filosofisch tegelijk zijn. En Japanse filmmakers schrokken niet terug voor zelfkritiek, probeerden de schuld van alle ellende die het land was overkomen niet af te schuiven op anderen.”

Orwa Nirabiya, IDFA’s nieuwe artistiek directeur, vergeleek Amini’s film al met het werk van de Iraanse grootmeester Abbas Kiarostami. “Dat vind ik een mooi compliment, maar belangrijker voor mij is de Perzische poëzie waardoor Kiarostami zich liet inspireren. Afghanistan is de bakermat van die poëzie, ik ben ermee opgegroeid. Heel belangrijk voor mij is een Perzische dichter die actief was in de jaren veertig en vijftig, Sohrab Sepheri. Ik lees hem nog steeds. Hij heeft me via zijn gedichten geleerd om drijfveren te bevragen en met een frisse blik te kijken. Zo ging ik met een hoofd vol ideeën naar Kabul, maar ter plekke realiseerde ik me al snel dat ik alles moest loslaten en me moest richten op wat ik tegenkwam en wat me raakte. Dat waren gewone mensen in hun dagelijkse strijd om het bestaan.”

Wie is Aboozar Amini

Aboozar Amini (32) studeerde aan de Rietveld Academie, de hogeschool voor beeldende kunst en vormgeving in Amsterdam. Met zijn afstudeerfilm ‘KabulTehranKabul’ werd hij meteen aangemerkt als een nieuw talent. Amini won een ‘wildcard’ van het Filmfonds ter waarde van 50.000 euro. Hij kon er zijn volgende filmproject mee realiseren: ‘On the String of Forgetfulness’, een portret van Afghaanse immigranten in Iran en de liederen die hen verbinden.

De regisseur vertrok daarna naar de beroemde London Filmschool waar hij onder meer les kreeg van veteraan Mike Leigh. “Voor mij was het een perfecte combinatie om na de kunstacademie naar de filmacademie te gaan. Op de Rietveld leerde je buiten de kaders te denken, rebels te zijn, terwijl in Londen de klassieke cinema centraal stond, de oorsprong van de cinematografie.” Beide invloeden zijn herkenbaar in zijn film ‘Kabul, City in the Wind‘, die woensdag 14 november in première gaat in theater Carré in Amsterdam.

© Idfa

IDFA 2018

De 31ste editie van het documentaire festival IDFA begint woensdag 14 november. Onder leiding van de nieuwe artistiek directeur Orwa Nirabiya, die zijn woonplaats Berlijn eerder dit jaar verruilde voor Amsterdam, is het programma licht opgeschud en ingesnoerd. De vraag hoe te kiezen uit bijna 300 documentaires is gebleven. Hier alvast een voorzet.

A Marriage Story

Als hoofdgast introduceert het festival de Tsjechische regisseuse Helena Trestíková. Ze maakte naam met zogeheten 'time lapse'-films waarin ze mensen gedurende lange perioden volgt, vaak meer dan tien jaar. In 'A Marriage Story' uit 2017 mocht ze gedurende 35 jaar (!) meekijken met de Praagse echtelieden Ivana en Vaclav. Fascinerend portret van een huwelijk en een tijdperk. Vrijdag 16 november vertelt Trestíková over haar werk in een publiek interview in Tuschinski.

Meeting Gorbachev © Idfa

Meeting Gorbachev

Veel interessante films uit en over Rusland dit jaar, waaronder 'Meeting Gorbachev' waarin Werner Herzog een prettig gesprek heeft met de 87-jarige oud-president Michail Gorbatsjov. In een half jaar tijd zocht hij hem drie keer op om zijn persoonlijke en politieke leven in kaart te brengen. Herzog deelt zijn bewondering voor de charismatische hervormer, de man van glasnost en perestrojka, onbekommerd met de kijker. Zeer actueel ook nu Trump zich terug wil trekken uit het nucleaire wapenverdrag met Rusland. Gorbatsjov stond aan de basis van het akkoord.

Nederlandse films

Van therapiesessies met dieren tot mindfulness voor kinderen, Nederland komt om in cursussen en trainingen voor persoonlijke groei en zingeving. Een duik in de hulpindustrie aan de hand van het Rotterdamse filmcollectief 'mint film office' dat een plekje wist te veroveren in de hoofdcompetitie. De tweede Nederlandse film die voor de hoofdprijs gaat, is 'Stones Have Laws' van het duo Van Brummelen & De Haan, over de Surinaamse marrongemeenschap. Ook van de partij: Heddy Honigmann met 'Buddy', een wat kleinschaliger film dan we van haar gewend zijn, over de intieme band tussen geleidehonden en hun baasjes.

The Panama Papers © Idfa

The Panama Papers

De Engelse documentairemaker Alex Winter gaat op bezoek bij de Süddeutsche Zeitung waar redacteuren vertellen over het werk dat leidde tot de Panama Papers-onthullingen, en de gevolgen ervan. Maandag 19 november vindt na vertoning van de film in Tuschinski een discussie plaats met onder meer Trouw-journalist Jan Kleinnijenhuis die betrokken was bij het onderzoek.

Genesis 2.0

Elke zomer maken Russische jagers de gevaarlijke reis naar de afgelegen Nieuw-Siberische Eilanden, speurend naar slagtanden van mammoeten die gewild zijn op de Chinese markt. In een parallel verhaal dromen wetenschappers in hightech kantoren van het klonen van de mammoet. De vondst van een goed geconserveerde baby-mammoet, brengt die droom opeens wel erg dichtbij. Fabelachtige, epos-achtige vertelling over de oude en de nieuwe wereld.

Lees ook:

‘Europa is blijven steken in 17de eeuw’

Nu Idfa-directeur Orwa Nyrabia niet meer in Syrië woont, vraagt hij zich soms ongerust af of hij wel zichzelf blijft. ‘Ga ook ik de wereld bekijken als een Europeaan?’

Hij werd weken lang verhoord door de Syrische geheime dienst, nu is hij artistiek directeur van het Idfa

Orwa Nyrabia gelooft in de kracht van films. Hij is de nieuwe artistiek directeur van de Idfa.

Deel dit artikel

Elke keer was het raak. Boem! Weer een explosie. Vroeger wist je wie de daders waren. Tegenwoordig weten we het niet meer.

Aboozar Amini, regisseur

Kun je je dat voorstellen? Volwassen mensen die een bom laten afgaan op een school?”

Aboozar Amini, regisseur

Abas, de busschauffeur, heeft het moeilijk. Je ziet hem lijden. Tegelijkertijd zie je iemand die stuitert van levensenergie.

Aboozar Amini