Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De dilemma's van het boerenbestaan in 'Koning van het Grasland'

cultuur

Karin Sitalsing

Van links naar rechts: Trudi Klever, Joop Wittermans, Marcel Faber en Helmert Woudenberg in 'Koning van het Grasland'. © Sjaak Verboom

De voorstelling 'Koning van het Grasland' verbeeldt de strijd van de moderne boer. Friese koeienboer Wieger van der Meulen herkent veel in het stuk.

De schemerlucht is het decor. Het mobiele theater op het boerenerf in IJlst heeft een dak, de zijkanten zijn open. De toeschouwers - warme kleren, stevige schoenen - zitten op harde houten banken en kijken onder uitgedeelde fleecedekentjes naar 'Koning van het Grasland', het nieuwe theaterstuk van Tjeerd Bischoff over de strijd van de moderne boer.

Lees verder na de advertentie

Op afstand staan de Friese roodbonte koeien, als een tableau vivant, herkauwend toe te kijken naar de gasten in hun weiland. Af en toe klinkt kikkergekwaak of het gekrijs van rakelings door de lucht scherende gierzwaluwen.

Ook Wieger Tseard van der Meulen, koeienboer te Suwâld, kijkt naar de acteurs die op een houten podium staan. Daardoor is hij soms "een beetje afgeleid", verontschuldigt hij zich. "Zag je net die havik ruziemaken met de buizerd?"

Je wordt boer omdat je graag buiten bent, van dieren houdt

Derde generatie

Van der Meulen was één van de inspiratoren van 'Koning van het Grasland', een voorstelling van Pier21 en toneelgroep Jan Vos die deze zomer langs boerenerven in heel Noord-Nederland trekt. Het stuk speelt tijdens de mkz-crisis in april 2001.

De toeschouwers volgen Hessel en Anke, die acht maanden eerder hun zoontje hebben verloren toen het jongetje onder de trekker van zijn vader liep. Ze proberen zichzelf wanhopig staande te houden en hun boerenbedrijf te behoeden voor een dreigend faillissement, voor bureaucratie, regels, richtlijnen, natuurorganisaties en de grijpers van de Algemene Inspectiedienst.

In de voorbereiding voerden theatermaker David Lelieveld en schrijver Tjeerd Bischoff lange gesprekken met vertegenwoordigers van álle partijen: boeren, de AID, natuurorganisaties. En zo zaten ze ook bij Van der Meulen aan de keukentafel. "Soms hoor ik mezelf praten", zegt hij met een grinnik.

Wieger Tseard is in elk geval al de derde generatie, maar misschien was zijn oerpake ook al boer, dat weet hij eigenlijk niet. De opvolging is veilig gesteld, hoopt hij, hij laat een guitig blond koppie zien op zijn telefoon. De tweejarige zoon is gek op dieren. "Ik denk dat het er wel in zit."

Halve crimineel

Wat hij herkent? Nou, de spanning tussen boer en overheid, om eens wat te noemen. Anke, gespeeld door Trudi Klever, moppert als AID-man Ritsema (Joop Wittermans) onaangekondigd voor haar neus staat. "Ik zeg het niet graag", riposteert die. "Maar de gemiddelde agrariër wordt met de dag doortrapter."

Verontwaardigd gezucht in het publiek. Als boer, zegt Van der Meulen, leef je eigenlijk in constante angst dat 'ze' langskomen. "Dat kan op elk moment gebeuren, en dan moet je alles laten vallen. Ze halen alles overhoop. En steeds denk je: wat gaan ze nu weer vinden?

Wil je dat de natuur haar gang gaat, dan is dat óók een keuze

Elk klein foutje kan een boete opleveren, de schade loopt snel in de tonnen. Je voelt je soms een halve crimineel." Die dingen, zegt hij, maken het boerenvak steeds minder leuk. "Je wordt boer omdat je graag buiten bent, van dieren houdt. Niet om als een boekhouder met je neus in de papieren te zitten."

Ongedierte

Ondertussen schrijdt, buiten de afwezige toneelmuren, een jonge vrouw in een vogelesk gewaad - een poncho met de suggestie van verenprint - door het gras. Het is Bieneke Ehlhardt die Rosa speelt, de grutto die een nest heeft gebouwd op de plek van het trekkerongeluk, en feeërieke monologen houdt over haar jongen die ze probeert te redden uit de klauwen van de vijand - vos, hermelijn, maaimachine.

Alsof het geregisseerd is, springt in de verte een haas voorbij en komen twee kalfjes aangesprint, of eigenlijk is het meer een soort huppelen. Toeschouwers stoten elkaar aan, wijzen, lachen. Zelf is de 39-jarige Van der Meulen gek op vogels. Gelooft niet iedereen, zegt hij, als boer heb je snel de schijn tegen, want ja, landbouw en natuur leven op gespannen voet. Behalve de overheden, zegt hij, schilderen ook de natuurorganisaties de agrarische sector graag af als de vijand.

Hij vertelt hoe hij land onder water pompt om het aantrekkelijker te maken voor weidevogels, hoe hij wel eens wachtte met ploegen om de jonge kieviten te sparen. "Maar voordat de eieren uitkwamen, was de helft al opgegeten. Heel frustrerend."

Mensen hebben geen idee meer waar hun eten vandaan komt

Eigenlijk, zegt hij, zijn de natuurorganisaties een kweekvijver voor 'ongedierte'. "De vos, de buizerd, ze worden als het ware 'gemaakt' door de organisaties. Vervolgens komen die beesten bij ons eten, wij mogen er niets tegen doen, en aan het eind van het liedje is het de schuld van de boer."

Op zijn telefoon laat hij een foto van een onthoofde kievit zien. Het beest kon net vliegen en fladderde een vos tegemoet, de boer kon wel janken. "Nederland is één grote volière. Als je daar een vos en een kievit samen in loslaat, wint de vos. Als je de vogel wil sparen, moet je keuzes maken. Wil je dat de natuur haar gang gaat, dan is dat óók een keuze."

Mensen hebben geen idee

In een nagesprek vertelt een predikant die de Friese boeren bijstond tijdens de mkz-crisis over zijn ervaringen. Voorafgaand aan het stuk kon er meegegeten worden: een cateraar bereidt maaltijden met ingrediënten die van maximaal tien kilometer van de gastboerderij komen.

Goeie zaak, zegt Van der Meulen, want: "Mensen hebben geen idee meer waar hun eten vandaan komt." Hij doet daarom veel aan PR, via sociale media, gooit de deuren van de boerderij open voor bezoekers. Reclame voor het boerenvak. Ooit, tijdens de mkz-crisis, toen het bedrijf van zijn aangetrouwde neef geruimd werd, zei hij: als dat bij mij ook moet, kap ik ermee.

Nu zegt hij: "Ik weet niet of ik echt was gestopt, hoor. Het blijft, ondanks alles, het mooiste vak. De natuur, de dieren. Ik melk 330 koeien, maar ik ken ze allemaal."

De voorstelling is afgelopen, het publiek gaat aan de borrel in de stal. Wieger Tseard niet; hij zoekt zijn auto op. Om drie uur moet er weer gemolken worden.

'Koning van het Grasland' is nog tot 21 september te zien in onder meer Minnertsga, Donderen, Wapserveen, Oudemirdum en Reduzum. toneelgroepjanvos.nl koningvanhetgrasland.nl


De auteur

Schrijver Tjeerd Bischoff, een geboren Drent, hééft iets met het Noorden, met het landschap. Eerder schreef hij de voorstelling 'Mansholt', over boer, minister en verzetsstrijder Sicco Mansholt. Helmert Woudenberg, die toen Mansholt speelde, is in 'Koning van het Grasland' de vader van boerin Anke.

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie
Je wordt boer omdat je graag buiten bent, van dieren houdt

Wil je dat de natuur haar gang gaat, dan is dat óók een keuze

Mensen hebben geen idee meer waar hun eten vandaan komt