Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De Daltons uit 'Lucky Luke' zouden jaloers zijn geweest op de diagonaal die De Jong, Luns en Nixon vormden

Cultuur

Paul van der Steen

Keurig op een rijtje: Premier Piet de Jong, de Amerikaanse president Richard Nixon en minister van buitenlandse zaken Joseph Luns in 1969 in Washington. © ANP
Déjà vu

De strip 'Lucky Luke' heeft de Daltons, de vier immer naar lengte gerangschikte criminele broers. De internationale politiek van 1969 had het bezoek van de Nederlandse premier Piet de Jong en zijn minister van buitenlandse zaken Joseph Luns aan de Amerikaanse president Richard Nixon in 1969. 

Het leverde prachtige plaatjes op met de kleine minister-president, daarnaast het staatshoofd van de VS met zijn gemiddelde lengte en daar weer naast de boomlange Buitenlandminister. Samen vormden ze een vrijwel kaarsrechte diagonaal.

Lees verder na de advertentie

Hoe het aanstaande bezoek van Mark Rutte aan Donald Trump in het Witte Huis precies tot stand kwam, moet een mooie journalistieke reconstructie of de geschiedschrijving nog duidelijk maken. In het geval van de visite van de Nederlanders bijna vijftig jaar geleden was duidelijk naar een uitnodiging gehengeld.

De kennismakingsreis naar Europa van de begin 1969 aangetreden Republikein Nixon had de woede van Luns gewekt. De president deed Bonn, Parijs, Rome en Brussel aan. Wel de Belgische hoofdstad en niet Den Haag. Luns vond dat onbestaanbaar en een totale miskenning van de positie van Nederland als middelgrote mogendheid en trouwe Navobondgenoot. De minister uitte zijn verontwaardiging erover niet enkel binnenskamers, maar evengoed publiekelijk.

Wie Luns' ego voldoende streelde, kon van Nederland veel gedaan krijgen.

Protesten

Het werkte. Aan het reisschema van Nixon kon niets meer gedaan worden. Daarom adviseerde nationaal veiligheidsadviseur Henry Kissinger de president om Nederland uit te nodigen voor een bezoek aan het Witte Huis. Toen Nixon dat gebaar maakte, uitte De Jong zijn twijfels in de Nederlandse ministerraad: gaan of niet? Hij twijfelde. De premier, die naar buiten toe uiterst kalm omging met de toenemende maatschappelijke protesten, vreesde dat een reis naar de VS in Nederland voor te veel polarisatie zou zorgen. Er werd al zoveel gedemonstreerd tegen het Amerikaanse optreden in de oorlog in Vietnam. Uiteindelijk besloot De Jong toch te gaan. Washington bruuskeren was eigenlijk geen optie.

Luns was vanaf het begin al die mening toegedaan. Hij beschouwde de uitnodiging als erkenning van Nederland en vooral zijn statuur. Voordat hij met De Jong naar Washington vloog, deed hij die stad al aan voor de begrafenis van de overleden oud-president Eisenhower op 31 maart. Bij die gelegenheid sprak hij met zijn Amerikaanse ambtgenoot William Rogers. De Nederlandse minister beschouwde zichzelf als een veteraan met een monumentale staat van dienst en zijn evenknie uit de VS als "een groentje". Een beetje blind voor de werkelijke machtsverhoudingen gaf Luns aan Rogers een college over de geschiedenis van de Nederlands-Amerikaanse verhoudingen.

De VS was er veel aangelegen om hun "trouwste bondgenoot" tevreden te houden. In interne notities werd Luns als een van de sleutels tot succes genoemd. Wie zijn ego voldoende streelde, kon van Nederland veel gedaan krijgen.

Beloofd is beloofd

Het officiële bezoek eind mei werd een succes. De Amerikanen ontvingen De Jong en Luns met alle egards. De president en de Nederlandse minister van buitenlandse zaken (later secretaris-generaal van de Navo) hadden een bijzondere band met elkaar. Nixon zou Luns - ook na het Watergate-schandaal - nog jaren exemplaren van zijn boeken met een persoonlijke opdracht sturen.

De Jong en Luns haalden in mei 1969 als extra ook nieuwe landingsrechten voor de KLM binnen. Mogelijk overspeelde Nixon met toezeggingen daarover zijn hand. "The KLM, that's all right", had hij gezegd tijdens een borrel met de Nederlandse premier in het presidentiële appartement. 'Terug in Den Haag kwam Luns langs met een telegram van Nixon', herinnerde De Jong zich in 2011 in de Volkskrant. 'Hij schreef dat hij de landingsrechten moest intrekken omdat hij er niet over ging.' Nu stond De Jong op de Nederlandse strepen: 'Ik heb hem getelegrafeerd: beloofd is beloofd.'

In de rubriek 'Déjà vu' bekijkt Paul van der Steen wekelijks het nieuws door een historische bril.

Deel dit artikel

Wie Luns' ego voldoende streelde, kon van Nederland veel gedaan krijgen.