Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De cartoonisten van het Syrische oorlogsdrama

cultuur

Jos de Groot

Sameer Khalili: 'Veel vluchtelingen wonen in Nederland, maar leven met hun hart nog in Syrië. Dat heb ik ook als ik beelden van de oorlog zie op het nieuws.' © RV

De oorlog in Syrië kostte al 400.000 mensen het leven, miljoenen sloegen op de vlucht. 28 gevluchte Syrische tekenaars vertellen hun verhaal met cartoons die iedereen begrijpt.

Hoe denken Syriërs over de oorlog die hun land verscheurt? Syrische journalisten schrijven voornamelijk in het Arabisch en beeldmateriaal van Syrische makelij haalt vaak de westerse media niet. Maar in Arti et Amicitiae aan het Rokin in Amsterdam opent vanavond de tentoonstelling 'Cartooning Syria', ofwel 'Getekend Syrië.' Een maand lang is het werk van 28 Syrische cartoonisten te bezichtigen. Ook hangen er cartoons van Nederlandse, Vlaamse en Noorse tekenaars. Initiatiefnemer Ronald Bos (68) maakte een selectie in een gelijknamig boek dat hij vanavond presenteert.

Lees verder na de advertentie

De cartoonisten die exposeren zijn vrijwel allemaal Syrië ontvlucht. Ze moesten wel, want kritiek op het regime in hun land wordt niet getolereerd. De meeste tekeningen op de tentoonstelling dateren dan ook van na de volksopstand in 2011. Nu wonen de tekenaars in landen in het Midden-Oosten, West-Europa en een enkeling in de Verenigde Staten, Canada of in gebieden in Syrië waar ze onder de radar hun werk kunnen doen.

Waar de westerse cartoonisten Assad natuurgetrouw optekenen, kiezen de Syriërs eerder voor symboliek

Liefdeskoppel

Er hangt veel over over president Bashar al-Assad, die wordt afgeschilderd als een corrupte dictator met liters bloed aan zijn handen. Maar ook de Verenigde Naties krijgen het voor de kiezen: kibbelende politici rond een tafel waarop de doden zich opstapelen. De inmenging van Rusland - Assad en Vladimir Poetin als liefdeskoppel op de Titanic - en de miljoenen vluchtelingen die de oorlog voortbrengt, onder meer uitgebeeld als een gezin dat een doodskist binnenrent, zijn eveneens belangrijke thema's.

Assad en Poetin hebben ruim 400.000 doden op hun geweten en het Westen kijkt toe, oordeelt deze tentoonstelling. Daarbij zijn de tekeningen van de Nederlandse, Vlaamse en Noorse cartoonisten over het algemeen explicieter dan die van hun Syrische collega's. Waar de westerse cartoonisten Assad natuurgetrouw optekenen, kiezen de Syriërs eerder voor symboliek.

De stoel, bijvoorbeeld, staat voor de macht. Saad Hajo tekende een rode bureaustoel, met een bloedinfuus in de vorm van een kalasjnikov. Hij publiceerde het op zijn facebookpagina met de tekst: 'In godsnaam, het is gewoon een bureaustoel.'

Tekst loopt door onder afbeelding

'Kinderen stoppen nooit met kind zijn. Het meisje wil spelen en is groter en sterker dan de vliegtuigen.' © RV

Angst

Het idee om 'iets met Syrië te doen' kreeg initiatiefnemer Bos in 1999, nog voordat de huidige president Assad aan de macht kwam. De Syrische dichter Faraj Bayrakdar zat op dat moment twaalf jaar gevangen, omdat hij lid was van een oppositiegroep. Bos reisde af naar Syrië om een documentaire over de dichter te maken.

Syrië ligt meer in puin dan Duitsland na de Tweede Wereldoorlog

Ronald Bos

"We zaten op de bovenste verdieping van een hotel", vertelt Bos. "Alles stond klaar - tafel, stoel, microfoon, kamer en de dichter. Opeens paniek. We moesten weg. De geheime diensten vielen binnen, dacht ik. Maar nee, het was angst. Niemand kon weten dat we daar zaten, maar opeens was daar de angst. Er was niets aan de hand, maar we moesten weg. Een surreële situatie die me deed denken aan het Oost-Duitsland van na de Tweede Wereldoorlog en me onverminderd heeft beziggehouden."

Vijftien jaar lang bleef Bos het door conflicten geteisterde land bezoeken. Hij bouwde een groot netwerk op en ontmoette een Syrische cartoonist die al eens een tentoonstelling had georganiseerd. "Cartoons zijn universele beelden waar geen vertaling bij hoeft", zegt Bos. "Daarom leek het me een goed idee het Syrische verhaal op deze manier naar Nederland te brengen." Bos ging op zoek naar meer gevluchte, Syrische cartoonisten en kwam er steeds meer op het spoor.

Na Amsterdam verhuist de tentoonstelling naar Noorwegen en ook organisaties in Parijs en in Pittsburgh hebben interesse getoond. "Syrië ligt meer in puin dan Duitsland na de Tweede Wereldoorlog", zegt Bos. "Daarvan hoop ik mensen met deze tentoonstelling bewust te maken."

Sameer Khalili: In tekeningen kan ik met mijn gevoel spreken

De cartoons van Sameer Khalili (27) plak je niet één-op-één op het conflict in Syrië. Ze dragen meer algemene boodschappen uit. Over hoop, liefde, verdriet en onnodig bloedvergieten. "Cartoonisten moeten altijd wat maken bij een belangrijke gebeurtenis", zegt Khalili. "Of het nu Trump is, Noord-Korea of de chemische aanval in Syrië. Dat wil ik niet. Ik wil iets maken dat langer betekenis heeft."

© RV

Van de 28 Syrische cartoonisten die hun tekeningen in Amsterdam exposeren, woont er één in Nederland. Na tien maanden rondhangen in asielzoekerscentra in Wageningen, Nijmegen en Bellingwolde kreeg Sameer Khalili een woning in Leusden, waar hij nu zo'n twee jaar woont. Samen met zijn vriendin - zij kon een half jaar nadat Khalili in Nederland arriveerde overkomen.

De dienstplicht was voor Khalili de voornaamste reden vrienden en familie in Syrië achter te laten: hij moest het regeringsleger in. Maar ook de cartoons die hij sinds het begin van de revolutie in 2011 maakt, brachten zijn veiligheid in gevaar. "Ik wilde bijdragen aan de opstand", zegt Khalili. "En cartoons zijn een opvallende manier om iets te zeggen. In tekeningen kan ik meer met mijn gevoel spreken dan in woorden."

Mijn cartoons kunnen voor mijn familie gevaarlijk zijn

Politiek geladen

Nu hij in Nederland is, vindt Khalili het moeilijker om politiek geladen tekeningen te maken dan toen hij nog in Homs woonde. "In Syrië was ik verantwoordelijk voor mijzelf. Nu kunnen mijn cartoons gevaarlijk zijn voor mijn familie en vrienden die nog daar zijn", zegt Khalili. "Toen wilde ik onderdeel zijn van de revolutie, nu wil ik dat het stopt. Ik wil niet dat de oorlog ook maar één dag langer zou kunnen duren door mijn cartoons. Dan teken ik maar niet."

Veel tijd om cartoons te blijven maken, heeft Khalili eigenlijk niet. Hij studeert ICT aan de Hogeschool Utrecht en werkt in de bediening bij een Utrechts restaurant. "Typisch Syrisch eten met een Europese twist zeggen ze", lacht Khalili. "Maar die Europese twist is wel erg groot."

De cartoons van Khalili zijn in Europa tot dusver gepubliceerd in Duitse, Franse en Italiaanse media. Hij vindt het mooi dat ze nu worden geëxposeerd in het land waar hij woont. "Ik vind Nederland een geweldig land. De natuur, de mensen, en vooral de gelijkheid die ik voel vind ik echt geweldig."

Lees ook: Dreigende taal maakt nog geen Derde Wereldoorlog

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie
Waar de westerse cartoonisten Assad natuurgetrouw optekenen, kiezen de Syriërs eerder voor symboliek

Syrië ligt meer in puin dan Duitsland na de Tweede Wereldoorlog

Ronald Bos

Mijn cartoons kunnen voor mijn familie gevaarlijk zijn