Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De biografie van Angela Merkel laat zien dat zij het geweten van de westerse wereld is

Home

Wilfred van de Poll

© REUTERS
Recensie

Voormalige Duitsland-correspondent Michèle de Waard belicht de politieke drijfveren van de ‘stille leider van Europa’.

‘Sie hat es geschafft’. Met die zin begint journaliste Michèle de Waard (1953) de epiloog van haar boek ‘Angela Merkel: een politieke biografie’. Wie had gedacht dat Merkel, door oud-bondskanselier Helmut Kohl ooit vaderlijk-neerbuigend het ‘Mädchen uit het Oosten’ genoemd, zou uitgroeien tot de ‘stille leider van Europa’ en ‘het geweten van de westerse wereld’?

Lees verder na de advertentie

Want dat is ze, vindt De Waard. De Waard heeft een kundig, goed geïnformeerd verslag geschreven van de politieke weg die Angela Merkel de afgelopen jaren aflegde. Tegelijk laat haar boek zich lezen als een nauwelijks verbloemde lofzang op de kanselier.

De Waard heeft een kundig verslag geschreven van de politieke weg die Angela Merkel aflegde

Gedetailleerde kennis

Met die bewondering kun je het eens zijn of niet. De Waards boek is in ieder geval met kennis van zaken geschreven. De auteur is goed thuis in de Duitse geschiedenis, heeft zich grondig verdiept in Merkel (ze las maar liefst zesduizend van haar speeches, schrijft ze) en geeft blijk van een gedetailleerde kennis van de recente ontwikkelingen in de Europese politiek en economie.

Haar achtergrond zal haar daarbij geholpen hebben. De Waard is financieel en economisch journalist en was van 1996 tot 2002 Duitsland-correspondent voor NRC Handelsblad. In 2002 verscheen haar boek ‘Duitsland achter de schermen’. Ze werkte daarna bij NRC op de Europa-redactie en als parlementair verslaggeefster. Van 2007 tot 2015 zat ze in het bestuur van het Duitsland-instituut in Amsterdam. Voor het Financieele Dagblad schrijft ze columns over internationale politiek.

De Waards doel: inzicht bieden in Merkels ‘ideeënwereld’, toegespitst op haar visie op Europa. Hoe wil en kan zij Europa leiden? De Waard vertelt veel anekdotes en geeft informatie over Merkels achtergrond, zodat je haar ook als persoon beter leert kennen. Maar de nadruk ligt op het politieke werk. De Waard volgt de kanselier tijdens de vele explosieve verwikkelingen tijdens haar kanselierschap: bankencrisis, Griekse crisis, Eurocrisis, vluchtelingencrisis. Terwijl de gebeurtenissen zich ontvouwen komt telkens de vraag terug hoe Merkel zich ertoe verhoudt. Hoe reageert ze, wat besluit ze, wat drijft haar?

Voorjaar 2000: Merkel treedt aan als bondskanselier. © epa

Het mooie van deze aanpak is dat je de kanselier midden in de storm meemaakt, en beseft onder welke druk ze moest werken. Ze staat niet los van de gebeurtenissen en de andere actoren in economie en politiek. Het nadeel is dat de focus van het boek regelmatig zozeer naar de crises om haar heen verschuift dat de kanselier zelf buiten beeld raakt. De levendige beschrijving van alle ontwikkelingen - waarbij opvalt dat De Waard zich vaak herhaalt - gaat ten koste van analytische diepgang. Een kritische weging van Merkels beslissingen en ideeën blijft vaak achterwege.

De nadruk op de eurocrisis komt ook eenzijdig over: zo krijgt bijvoorbeeld de vluch­te­lin­gen­cri­sis minder aandacht

De eurocrisis

In ‘De erfenis’, een interessant deel aan begin van het boek, beschrijft De Waard de voorgeschiedenis van Merkels kanselierschap. Ze laat zien hoe gevoelig de hereniging van Oost- en West-Duitsland bij de Europese partners lag. De vaak genoemde stelling dat Helmut Kohl de euro moest slikken in ruil voor een Franse acceptatie van de Duitse hereniging nuanceert ze: Kohl wilde de euro ook, zij het minder snel dan de Franse president Mitterrand.

Ze schrijft: “Alleen door de Duitse munt sneller dan gepland op te geven kon Kohl de nodige speelruimte scheppen voor het proces van de Wiedervereinigung - zonder de Europese constructie in gevaar te brengen.” Kohl wilde een politieke unie, monetaire eenwording was slechts een stap daarnaartoe, schrijft De Waard. Hij verbond wel voorwaarden aan de invoering, zoals liberalisering van het kapitaalverkeer. Overheidstekorten moesten laag blijven, er kwam een ‘no-bailout’-clausule.

Ondanks alle tegenwerking gaat de kanselier dapper verder, ‘doortastend als ze is’

De voorwaarden voor lage overheidsschulden zouden al direct worden geschonden, nota bene door Duitsland, onder kanselier Gerhard Schröder. Hij was ook een warm pleitbezorger van Griekse toetreding tot de eurozone, ook al waren er twijfels over het huishoudboekje van het land. Met de erfenis van Kohl en Schröder zou Merkel langdurig te maken krijgen. Het leeuwendeel van De Waards boek gaat over de crisis rond Griekenland en de euro.

Voor de economische leek is dat af en toe wat taai. De nadruk op de eurocrisis komt ook eenzijdig over: zo krijgt bijvoorbeeld de vluchtelingencrisis minder aandacht; bij kwesties als de Energiewende staat ze überhaupt niet stil. Aan de andere kant is het goed verdedigbaar in de eurocrisis de grootste opgave te zien die Merkel tijdens haar regeerperiode voor de kiezen kreeg. De afbakening heeft ook als voordeel dat De Waard de diepte in kan gaan.

Duits taboe

Een glansrol in het bedwingen van de eurocrisis krijgt Mario Draghi, de voorzitter van de Europese Centrale Bank, die in 2012 verklaarde dat zijn ECB bereid is om whatever it takes te doen om de euro te redden. Tegen Duitse wensen in. Draghi’s speech bracht de markten tot bedaren en was het keerpunt in de crisis, schrijft De Waard. Merkel steunde Draghi daarna wel, maar zelf kwam ze tot die tijd telkens met too little too late, waarbij het Duitse taboe op geld bijdrukken voor politieke doeleinden meespeelde.

Oordeel: Met kennis van zaken geschreven lofzang op de bondskanselier

Wat deze vaststelling - niet Merkel redde de euro, maar een bankier - over Merkels leidersrol in Europa zegt, blijft wat onuitgewerkt. Elders is het toch weer Merkel die de credits krijgt. “Met de eis dat zwakke eurolanden sociaal en economisch moesten hervormen om weer concurrerend te worden, hebben Merkel en haar regering uiteindelijk de juiste koers gekozen. Na jaren van ontberingen zijn de meeste landen er bovenop gekomen. De eurozone is bijeen gebleven.”

Veel waardering

De waardering voor Merkel schemert vaak door. Typerend zijn zinnen als “gedurende haar kanselierschap heeft Angela Merkel zich vooral onderscheiden door haar moed”. Of: “Na twaalf jaar regeren is Merkel nog altijd leergierig. Ze handelt niet alsof ze de wijsheid in pacht heeft. Daarvoor is de wereld te gecompliceerd, vindt ze.” De Waard noemt Merkels tekortkomingen wel, en dat de kanselier veel kritiek kreeg, blijft ook niet onvermeld. Maar ze blijft de held van dit verhaal.

Ondanks alle tegenwerking gaat de kanselier dapper verder, ‘doortastend als ze is’. Merkel is pragmatisch, geduldig, eigenzinnig, bescheiden, betrouwbaar, behendig in de omgang met ‘ijdele mannen’, heeft een lange adem, wist ‘een heel continent bijeen te houden’ - gelukkig maar voor Europa, moet je als lezer wel concluderen, dat Merkel zich voor een vierde termijn verkiesbaar heeft gesteld. En dat ze waarschijnlijk weer gaat winnen.

Michèle de Waard
Angela Merkel: een politieke biografie
AUP; 300 blz. €19,99



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie
De Waard heeft een kundig verslag geschreven van de politieke weg die Angela Merkel aflegde

De nadruk op de eurocrisis komt ook eenzijdig over: zo krijgt bijvoorbeeld de vluch­te­lin­gen­cri­sis minder aandacht

Ondanks alle tegenwerking gaat de kanselier dapper verder, ‘doortastend als ze is’

Oordeel: Met kennis van zaken geschreven lofzang op de bondskanselier