Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De beelden van Varda & co doen de tijd stollen

Cultuur

Belinda van de Graaf

© X
Filmrecensie

Visages Villages
Nouvelle Vague-veterane Agnès Varda (89) reisde door het vergeten Franse achterland en maakte met de roadmovie ‘Visages Villages’ en passant de mooiste documentaire van het jaar.
★★★★★

Het is een mijlpaal in de filmgeschiedenis: Agnès Varda ontving half november als eerste vrouwelijke regisseur een ere-Oscar. Varda (89) reageerde niet met een traditioneel dankwoord, maar pakte Angelina Jolie, die de prijs uitreikte, bij de arm om een dansje te maken. Samen zwierden ze over het podium.

Lees verder na de advertentie

Als de voortekenen niet bedriegen blijft het daar niet bij. De Franse regisseuse heeft met haar nieuwste film ‘Visages Villages’ zoveel succes, dat de kans groot is dat ze voor het eerst in haar lange, werkzame leven ook die Oscar voor beste documentaire gaat binnenslepen. De film van Varda, die een opleiding genoot als fotografe en sinds 1955 actief is als filmmaakster, werd dit jaar al in Cannes onderscheiden als beste documentaire.

Speciaal is het zeker wat de Nouvelle Vague-veterane op haar oude dag bewerkstelligt. Leunend op een wandelstok en getroffen door een venijnige oogziekte, waardoor ze niet meer goed kan zien, trekt ze in de film door het vergeten Franse achterland. Dat doet ze voor het eerst samen met een co-regisseur, de Franse fotograaf JR (34) die roem verwierf met gigantische opgeblazen foto’s van gewone mensen op stadsmuren.

Leunend op een wandelstok trekt de 89-jarige Varda door het vergeten Franse achterland

Het busje waarin ze samen door Frankrijk reizen, langs lavendelvelden en ruige kustplaatsen, werd door JR zelf ontworpen. Het is een magisch voertuig, een rijdend fotohokje waaruit binnen vijf seconden foto’s op posterformaat rollen. ‘Visages Villages’ gaat over filmen en fotograferen, over beelden maken en het stollen van de tijd. Vrolijk en vrijmoedig, precies zoals Varda’s verschijning. Met haar wonderlijke bloempotkapsel mat ze zich naar eigen zeggen een natuurlijk keppeltje aan. “Mannen mogen een keppeltje dragen, vrouwen niet, dat leek me oneerlijk.”

In de kleine, vergeten dorpjes die ze onderweg aandoen (Chérence: 143 inwoners, Pirou: 1313 inwoners en Bonnieux: 1363 inwoners) portretteren ze mensen die anders nooit geportretteerd zouden worden. Ze geven boeren, geitenhoeders, fabrieksarbeiders en dokwerkers een stem. De postbode en de serveerster krijgen een verhaal en een levensgrote beeltenis. Jeanne, de laatste bewoonster van een oud mijnwerkersstraatje, pinkt een traantje weg als ze oog in oog staat met het metersbrede portret op haar huisje. De boer die in zijn eentje 2000 hectare land bewerkt, glimt van trots als hij naar de metershoge beeltenis kijkt die nu op zijn graanschuur prijkt.

Vergankelijkheid

“We hebben veel liefde en energie in de foto’s geïnvesteerd, terwijl we wisten dat ze op den duur zouden vervagen, dat ze zouden worden weggewassen door de regen”, vertelt Varda tijdens een ontmoeting eerder dit jaar in Cannes. “Het gaat over de vergankelijkheid van het leven, en het is ook onderdeel van het spel. Want tegelijkertijd zijn de foto’s vastgelegd in de film, en zullen ze op die manier blijven bestaan. We zullen ons herinneren wat de tijd ermee doet.”

JR, die samen met Varda is aangeschoven voor het gesprek, weet dat sommige foto’s wel tien jaar blijven zitten. Andere foto’s houden onder invloed van het weer slechts een nacht. “Van de beeltenis van Jeanne is nu nog een derde over”, zegt hij. “Fascinerend is dat bijna alles is vervaagd, behalve haar ogen.” Varda haakt in: "Bij mij is het net andersom, alles doet het nog, alleen mijn ogen protesteren”.

De manier waarop ze samen het gesprek voeren, is precies zoals in de film. Het ene moment zijn ze net een komisch duo, dat elkaar speels uitdaagt en bevraagt, het andere moment lijken ze een liefdevol echtpaar dat elkaar bemoedigt en troost. “Het idee voor een ontmoeting kwam van mijn dochter Rosalie, tevens mijn producente”, zegt Varda. “Binnen drie dagen wisten we dat we wilden samenwerken. En dat we geen tijd te verliezen hadden. Ik ben oud. Dus terwijl we onze vriendschap nog aan het onderzoeken waren, zijn we gaan filmen, bij mij thuis, in JR’s atelier. Omdat we heel snel moesten werken, hadden we ook geen tijd om op geld te wachten.” Crowdfunding hielp, binnen een maand was er 55.000 euro bij elkaar. Daarmee kon de reis beginnen.

Ik denk dat het belangrijk is om genereus te zijn, om elkaar te ontmoeten, aan te kijken en te praten

Die energie en vindingrijkheid zijn precies wat de film zo vreselijk charmant maken. ‘Visages Villages’ ontrolt zich behalve als een portret van vergeten dorpelingen, als een verhaal van twee Parijse kunstenaars die zelf voor het voetlicht treden, en daarmee inzicht geven in het creatieve proces. Het is tekenend voor Varda’s werk om zich in beeld te verhouden tot de mensen die ze filmt. Zo was ze zelf onderdeel van haar meest gevierde film ‘Les Glaneurs et la Glaneuse’, de klassieker die onlangs werd getoond op het Idfa, waarin ze mensen portretteert die de restjes van anderen oprapen en opeten. Een documentaire over de doorgeslagen consumptiemaatschappij. Niet door met een vingertje te wijzen, maar door liefdevol de rapers en plukkers van deze wereld te portretteren.

Zelf is ze ook zo’n sprokkelaar, een verzamelaar van beelden die in haar films met overtuiging het toeval omarmt en vrijuit associeert, wat ze ook al deed in het contemplatieve ‘Les Plages d’Agnès’ waarin ze een reis door haar eigen leven maakte. Ook ‘Visages Villages’ zit vol momenten waarop ze terugblikt. Ze gedenkt de Franse regisseur Jacques Demy, haar echtgenoot die veel te vroeg overleed, de reizen die ze maakte, de mensen die ze ontmoette, en de foto’s en films die daarvan getuigen.

Subjectieve documentaire

“Ik noem het genre dat ik beoefen het liefst ‘subjectieve documentaire’, zegt Varda. “Ik herinner me nog dat ik in 1962 ‘l’Opéra-mouffe’ maakte. Ik was zwanger van mijn dochter en ik heb de film toen bewust vanuit het oogpunt van een zwangere vrouw gemaakt. De tederheid waarmee ik de mensen in de film bezie, had te maken met mijn bolle buik. Waar het denk ik om gaat is om gevoelens toe te laten. Dat levert de meest eerlijke en directe films op.”

Agnès Varda was in de jaren zestig het enige meisje in de jongensclub die zich Nouvelle Vague noemde. Ze groeide op met Godard, Truffaut, Chabrol, Rivette en Resnais, stuk voor stuk meesters van de Franse cinema die met een vrije, onderzoekende geest werkten. Varda voelde zich vooral verwant met de experimenteel ingestelde Godard. In ‘Visages Villages’ reist ze met JR per trein naar het Zwitserse stadje Rolle om de 87-jarige Godard te bezoeken, de enige nog levende van haar oude kornuiten. Bij aankomst staan ze voor een gesloten deur. Godard is ’m gesmeerd. Hij heeft wel een briefje met een herinnering voor haar achtergelaten. Varda moet huilen. Ze zinkt neer op een bankje bij het Meer van Genève. Het is een van de aangrijpendste scènes in de film waarin het verschil tussen Godard, het solitaire genie, en Varda, de chroniqueur van de menselijke ontmoeting, niet nijpender had kunnen zijn.

Ik had met Godard een afspraak, dus ik was totaal niet voorbereid op deze situatie

“Ik had met Godard een afspraak, dus ik was totaal niet voorbereid op deze situatie”, zegt Varda. “Ik werd overweldigd door de realiteit. Het deed ontzettend pijn. Tegelijkertijd besefte ik dat het erbij hoorde, soms kom je in het leven voor een gesloten deur te staan. In de film noem ik Godard een vieze rat, maar op een bepaalde manier houd ik nog steeds van hem. Dit was natuurlijk zijn manier om de narratieve structuur van mijn film te torpederen. Zo bezien was het een briljante ingeving.” JR: “Eerlijk gezegd doet Godard mij niet zo veel. De films van Agnès waren voor mij altijd veel inspirerender. Het gaat om de warme, liefdevolle manier waarop ze naar de wereld kijkt, waarop ze anonieme mensen portretteert. Er spreekt zo veel respect uit.”

Varda: “Misschien gaat het om generositeit, iets wat ik tegenwoordig weleens mis. Ik denk dat het belangrijk is om genereus te zijn, om elkaar te ontmoeten, aan te kijken en te praten. Het kan belangrijk zijn om in vrede met elkaar te leven.”

Meer filmrecensies lezen? Bekijk het volledige dossier. 



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie
Leunend op een wandelstok trekt de 89-jarige Varda door het vergeten Franse achterland

Ik denk dat het belangrijk is om genereus te zijn, om elkaar te ontmoeten, aan te kijken en te praten

Ik had met Godard een afspraak, dus ik was totaal niet voorbereid op deze situatie