Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Dat gemorrel aan de geslachtsgrenzen gaat ook wel weer voorbij

Cultuur

Ger Groot

© Trouw
Column

Even was de wereld in rep en roer. Althans de wereld der tintinologen: de experts in de avonturen van de jonge reporter die overal Tintin, maar in het Nederlandse taalgebied Kuifje heet. Kuifje was eigenlijk een meisje. 

Met die ontdekking wist de Franse filosoof Vincent Cespedes het afgelopen najaar de wereldpers te halen. In de sociale media gonsde het een tijd lang van de hashtag #tintingate.

Lees verder na de advertentie

Heel overtuigend waren de bewijsstukken van Cespedes niet. In het ene album kleedt de held zich noodgedwongen in een kilt, in een ander organiseert hij een soort travestietenshow. En bij hun eerste ontmoeting spreekt hij de dronken Kapitein Haddock aan zoals volgens de filosoof een meisje dat zou doen: 'Denk aan uw waardigheid, Kapitein. Wat zou uw oude moeder zeggen als ze u zo zag?'

Overtuigend was ook het medium niet waarin Cespedes zijn vondst openbaarde. Een berichtje op Facebook was ook toen al geen garantie voor wetenschappelijke waarheid. Maar de media pikten het verhaal graag op, waarschijnlijk tot verbijstering van de filosoof zelf. Hij had niet meer dan een parodie willen schrijven op de manier waarop literatuurwetenschappers zich schuldig maken aan hineininterpretieren, verklaarde hij. Of ook: aan de kaak willen stellen hoe snel onzinberichten door gerespecteerde nieuwsorganen worden herverspreid.

Een buitenkans als een ver­kapt-vrou­we­lij­ke Kuifje laat het genderdiscours zich dan niet graag ontgaan

Mannetje-vrouwtje

Cespedes had zijn onderwerp goed gekozen. Het openbreken van geslachtsgrenzen is binnen en buiten de literatuurwetenschap een gewilde bezigheid geworden. Een buitenkans als een verkapt-vrouwelijke Kuifje laat het genderdiscours zich dan niet graag ontgaan.

#Tintingate is al weer overgewaaid, maar het gemorrel aan de geslachtsgrenzen houdt nog wel even stand. Die verworvenheid van de cultuur heet zelfs onomkeerbaar te zijn. 

Het klassieke model van mannetje-vrouwtje, liefst met het bijbehorende kind, werd in het begin van de jaren zeventig door Gilles Deleuze en Felix Guattari in hun roemruchte boek 'Anti-Oedipus' al obsoleet verklaard. Sindsdien buitelen de alternatieven, met een almaar langere letterreeks van seksuele varianten, over elkaar heen. 

Ik gun iedereen het zijne of het hare, maar ben van die duurzaamheid niet zo overtuigd. Culturen zijn wispelturiger dan wij denken en vooruitgang is niet altijd hun wet. Of beter gezegd: zij verschillen door de tijd heen nogal in hun opvattingen over wat progressie precies behelst. Diezelfde verlichte jaren zeventig beschouwden pedofilie als een vorm van bevrijding. Daar denken we nu anders over - en wij vinden dat op onze beurt een morele vooruitgang.

Onverbiddelijk

Cespedes oogstte met zijn bericht net iets meer dan het kwartiertje wereldberoemdheid dat Andy Warhol voor ieder mens in het verschiet zag liggen. Hoe lang de zich almaar verder vertakkende seksuele diversificatie het zal uithouden weet ik niet. Het menselijk denken houdt van binaire tegenstellingen en als het erom spant perst het de werkelijkheid, desnoods met enige dwang, liefst in overzichtelijke schema's. Je kunt dat een opluchting of juist een verlies vinden, maar daar pleegt de tijdgeest zich weinig van aan te trekken. Ook in cultureel opzicht is de geschiedenis nogal onverbiddelijk.

De ware tintinoloog was zich daar altijd al van bewust. Wanneer hij even opkeek uit de Hergé-albums, wist hij dat er maar één echte vrouwelijke Tintin bestond. Die liep als een oriëntaalse schone rond op het eiland van vader en gebroeders Tracy, de helden van de poppenserie 'The Thunderbirds'. Zo onecht kon ze niet zijn, of ze hield menige puber al danig uit de slaap.

Ger Groot doceerde filosofie aan de universiteiten van Rotterdam en Nijmegen. Voor Trouw bekijkt hij de actualiteit door een filosofische bril. Lees hier zijn eerdere columns.

Deel dit artikel

Een buitenkans als een ver­kapt-vrou­we­lij­ke Kuifje laat het genderdiscours zich dan niet graag ontgaan