Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Dansen met de psychiater - er gebeurt wat in ‘Zomergasten’ dit jaar

cultuur

Maaike Bos

Zomergast Glenn Helberg © VPRO
TV-recensie

Het Zomergastengesprek met de Antilliaans-Nederlandse psychiater Glenn Helberg (62) had tijd nodig om doorleefd te raken, maar eindigde weergaloos. 

De avond bewoog zich tussen uitersten, van een wat stroef gesprek over racisme tussen een witte vrouw en een gekleurde man - beiden geen neutrale partij in die kwestie - naar de warme glimlach toen ze elkaar bij de aftiteling omarmden en dansten op Louis Armstrongs ‘What a wonderful world’. Hier was wat gebeurd in deze derde ‘Zomergasten’-avond.

Lees verder na de advertentie

Presentator Janine Abbring en Glenn Helberg spraken niet alleen over een wereld met meer echt menselijk contact, maar wisten die tijdens de avond zelf te verwerkelijken. Zo kon de avond eindigen met een ontroerende dans op het camperdak, omringd door een zee van water. Kwetsbaar en van grote waarde.

Wie halverwege is weggezapt heeft de kers op de taart gemist

Dat was een knap staaltje medemenselijkheid van Janine Abbring. Het kostte wel wat uren om daar te komen. Misschien is dat het enige minpuntje van de alom bejubelde nieuwe Zomergasten-presentator: ze heeft tijd nodig om warm te draaien en tot echt contact te komen. 

Eberhard van der Laan mocht vorige week wel lang over de Tweede Wereldoorlog uitweiden voordat het gesprek echt raakte. Met Glenn Helberg kwam eerst de grote zaak van emancipatie en discriminatie uitvoerig aan de orde voordat de stap naar het persoonlijke verhaal kwam. Terwijl een interview ook kan beginnen met het kleine, in het vertrouwen dat de grote verhalen zich daarin manifesteren.

Presentatrice Janine Abbring wist gisteren tijdens Zomergasten contact op te bouwen. © ANP Kippa

Het is jammer voor wie halverwege is weggezapt. Die heeft de droge taartbodem gegeten, en de slagroom en zeker de kers op de taart gemist.

Het maakt de materie niet minder belangwekkend en interessant natuurlijk. Glenn Helbergs gekozen fragmenten van emancipatiebewegingen hadden ook echt zeggingskracht, mede doordat hij dat verhaal zelf zo belichaamt. Hij is homo, gekleurd, én komt van het eiland Curaçao, met een gedeeld koloniaal verleden met Nederland. Drie redenen waarom de witte, hetero Nederlander mensen als hem geknecht heeft. 

Een sleutelmoment in zijn leven en een prachtig moment in het gesprek was overigens toen hij vertelde over zijn coming out bij zijn vader. Zijn broer moest de boodschap brengen, zelf was hij in Nederland. Vader had daarna vijf dagen niet gegeten, niet geslapen, en toen gezegd: ‘Laat hem komen, want het is mijn zóón’.

“Dat was het grootste geschenk dat hij me kon geven”, zei Helberg. En aan zijn rechte rug zag je: die vader die hem kon respecteren, vormde de oerstevige grond voor zijn zelfvertrouwen.

Geen ‘niemand’

De psychiater is lid van de Raad van Advies van het College voor de Rechten van de Mens, en was bij de laatste parlementsverkiezingen lijstduwer (plaats 18) van Artikel 1, de anti-discriminatiepartij van Sylvana Simons. 

Wat hij in zijn werk maar ook in het gesprek en met de fragmenten wil duidelijk maken is dit: discriminatie gaat niet over groepen, maar over het principe dat daaraan vooraf gaat: niemand mag een ander behandelen als een niemand. Hij is oprecht aangedaan als bijvoorbeeld ‘een gearriveerde witte homo, een keurige advocaat bijvoorbeeld’ , op sociale media tegen zwarten fulmineert. Burgerrechten zijn homorechten, zijn vrouwenrechten, zijn rechten van psychiatrisch patiënten.

Ook die laatsten werden in de tijd van de elektroshock tot een zieke ‘niemand’ gemaakt, liet hij met zijn allereerste fragment uit de film ‘Nise: The heart of madness’ zien. Helberg: “Je moet niet de ziekte, maar de persoon zien. Ik zie mijn patiënten als een boek vol verhalen dat ik kan aanvullen.”

Het fragment uit de documentaire ‘Stonewall Uprising’ was een logisch vervolg. Die ging over New Yorkse rellen waaruit de homobeweging groeide. Homo’s stonden voor het eerst voor hun homoseksualiteit; trots om te zijn wie ze waren. Helberg vertelde hoe psychiaters naar die opstand in 1969 hadden gekeken. ‘Als zij zichzelf niet ‘ziek’ vinden, kunnen wij dat ook niet meer denken’, vonden ze. In 1973 schrapten ze homoseksualiteit uit de classificaties van psychiatrische aandoeningen.

Toen het onderwerp racisme aan bod kwam, werd duidelijk hoe Abbring zich bewust werd van haar eigen kleur als witte vrouw

Relationeel wezen

Met groot historisch besef vertelde Helberg waarom de emancipatiebeweging niet los kan worden gezien van de zwarte burgerrechtenbeweging. “Mijn boodschap is altijd: de mens is een relationeel wezen. Hij kan niet niet in contact staan met zijn medemensen, de context, met wat er om hem heen gebeurt.”

Het gesprek was begonnen met zijn vakgebied de psychiatrie, en toen geschakeld naar de homobeweging. Maar toen het onderwerp racisme aan bod kwam, werd duidelijk hoe Abbring zich bewust werd van haar eigen kleur als witte vrouw.

Het fragment van de schrijver James Baldwin, wiens vader nog slaaf was, werkte confronterend. Zijn stellige kernboodschap: “You discovered us. Now you have us.” Wat Helberg hierin als bevestigend en bemoedigend ervoer, voelde Abbring bijna als beschuldiging. Ze besloot het gesprek maar open te gooien en verwoordde het witte ongemak dat Baldwin haar gaf: “Ik ben de hele tijd bang dat ik vanuit mijn witte vlek iets verkeerds zeg.” Daarmee stelde zij zich net zo kwetsbaar op als dat hij zich al die tijd al voelde. 

Jij ziet het als toeval, ik zie zoiets als iets wat mij toe-valt

Glenn Helberg

Daarna leek er magie gebeurd. De vertrouwensrelatie was gesmeed, hij kon zijn hart openen. Vanaf daar werden de verhalen die hij inbracht des te meer doorvoeld. In deze context kon Louis Armstrongs lied ‘What a wonderful world’ bijna niet betekenisvoller tot ons doordringen. Prachtig.

Ook het fragment uit de documentaire ‘Dancer’ over een virtuoze Russische balletdanser ging indirect over hemzelf. Waar deze Sergei Polunin (19) danste omdat het van zijn ouders moest, werd Helberg arts omdat zijn moeder dat graag had gewild. Ze stierf jong, toen hij dertien jaar oud was.

Maar zijn moeder had die avond toch gezorgd dat ze er was, vertelde hij eerder op de avond, knikkend naar het stijlvolle groene jurkje van Abbring. Zijn moeder was van de groene jurkjes. “Ja, maar dat is toch toeval?, vroeg Abbring enigszins bevreemd, alsof ze Helbergs moeder zelf op haar schouder voelde zitten. “Jij ziet het als toeval, ik zie zoiets als iets wat mij toe-valt.”

Een moment als een briljantje. Daarin gloorde al de kracht van deze man om echt en doorleefd waarde te zien in de dingen des levens. Dat die kwaliteit pas na tweederde van het gesprek echt tot bloei kwam, konden we beide gesprekspartners vergeven door het diep ontroerende einde: de dans, bij de aftiteling. Ze konden bijna in het water vallen van dat grandioos elegante decor. Ze dansten op de rand van het ravijn, maar wel met elkaar. 

Lees ook:

TV-recensie: De schokkende aanpak van 'deviant gedrag'

Lees ook de recensies van de eerdere afleveringen van Zomergasten:
Aflevering 1: Rosanne Hertzberger
Aflevering 2: Eberhard van der Laan 

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie
Wie halverwege is weggezapt heeft de kers op de taart gemist

Toen het onderwerp racisme aan bod kwam, werd duidelijk hoe Abbring zich bewust werd van haar eigen kleur als witte vrouw

Jij ziet het als toeval, ik zie zoiets als iets wat mij toe-valt

Glenn Helberg