Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Congolese president Kabila wil roofkunst terug

Cultuur

Marijke de Vries

Joseph Kabila © REUTERS

Binnen een half jaar zal België een officieel verzoek uit Congo krijgen voor de teruggave van tijdens de koloniale periode geroofde kunstwerken. 

De Congolese president Joseph Kabila zegt in een interview in de Belgische krant Le Soir dat het land alleen nog wacht tot zijn nieuwe Nationaal Museum klaar is. De aankondiging komt op een logisch moment: zaterdag opent het Koninklijk Museum voor Midden-Afrika in het Belgische Tervuren opnieuw de deuren na een renovatie van vijf jaar. Het voormalige koloniale museum van Koning Leopold II, dat voortaan AfricaMuseum heet, bezit maar liefst 180.000 Afrikaanse objecten, waarvan een groot deel werd ‘verzameld’ in Congo, Rwanda en Burundi tijdens de koloniale periode.

Lees verder na de advertentie

“Wij zijn bereid om een open gesprek te voeren over teruggave wanneer er concrete verzoeken komen”, zegt directeur Guido Gryseels. Hij benadrukt dat het museum al in gesprek is met musea in Burundi, Congo en Rwanda. “Zij vragen vooralsnog digitale toegang tot onze inventarissen.” Kabila beaamt in Le Soir dat de samenwerking tussen Congolese musea en ‘Tervuren’ wordt voortgezet. Het Nationaal Museum in Kinshasa zou in juni klaar moeten zijn.

Gryseels stelt dat bij zo’n verzoek ‘goed gekeken moet worden naar de voorwaarden voor teruggave’. “Hoe bepaal je wat illegaal is en wat niet? Andere belangrijke vragen zijn: welke criteria stel je aan conservatie? En wie kan stukken legitiem opeisen?”

Een speciale commissie adviseerde de Franse president Macron vorige maand om alle kunst die ooit uit Afrika is geroofd terug te geven. Volgens de commissie geldt dat voor alle objecten die ‘zonder instemming’ zijn meegenomen en moeten musea zelf aantonen dat werken op legitieme wijze zijn verkregen.

Een commissie adviseerde de Franse president Macron vorige maand om alle kunst die ooit uit Afrika is geroofd terug te geven

Meer onderzoek

Gryseels van het AfricaMuseum is voorzichtiger. In de jaren tachtig gaf zijn museum meer dan honderd stukken terug aan Congo. “Daarvan zijn er nog 24 over, de rest bevindt zich nu bij kunsthandelaars.” Tot de mogelijke teruggave van stukken, exposeert het museum de omstreden voorwerpen ook in zijn nieuwe tentoonstelling. Een groep activisten en Afrika-experts eiste eerder om de deuren niet te openen zolang niet van alle stukken in de permanente collectie duidelijk is dat zij niet door diefstal, plundering of onder dwang zijn verkregen.

Maar dat is niet zo eenvoudig, zegt Hein Vanhee, die er als historicus werkt. “Volgens sommige activisten is alles roofkunst. Sommige objecten zijn meegenomen door missionarissen, andere gekocht, maar wellicht onder dwang en soms is de herkomst onduidelijk. Daar is meer onderzoek voor nodig.”

Al zijn er ook stukken waarover geen discussie is, zoals de twee voorouderbeeldjes die in een vitrine in een nieuwe expositieruimte staan. Die werden in 1885 gestolen tijdens een gewelddadige expeditie van de Belgische luitenant Emile Storms.  Vanhee: “Andere objecten werden weggeroofd van graven en over het illegitieme karakter hiervan bestaat evenmin twijfel: grafschennis was toen in Europa ook al een misdaad.”

Het museum kiest ervoor om in het bijschrift te onderstrepen dat ze ‘werden verzameld zonder de juiste toestemming’ en benadrukt dat het ‘elke daad van grafschennis die direct of indirect in zijn naam is gepleegd betreurt en zich daarvoor wenst te verontschuldigen’, zodat de context voor alle bezoekers duidelijk is. Vanhee: “Het alternatief is om ze in het depot te stoppen, maar dat lost het probleem niet op.”

Lees ook:

In 42 Nederlandse musea hangt mogelijk van Joden geroofde kunst

In de Nederlandse musea hangen of staan 170 kunstvoorwerpen die mogelijk voor of tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn geroofd van hun Joodse eigenaren. Daaronder zitten belangrijke museumstukken, zoals ‘Salomé met het hoofd van Johannes de Doper’ van Jan Adam Kruseman uit het Rijksmuseum in Amsterdam.

Deze man jaagt al decennia op de roofkunst van de nazi’s, en weet van geen stoppen

Rudi Ekkart is nog niet klaar. Na twintig jaar onderzoek naar ‘roofkunst’ wil hij er nog geen streep onder zetten. Maar de kans dat de eigenaren worden gevonden, slinkt met de dag. Hij blijft hopen op die ene gouden tip.

Deel dit artikel

Een commissie adviseerde de Franse president Macron vorige maand om alle kunst die ooit uit Afrika is geroofd terug te geven