Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

CD's op vrijdag: Mengelberg, Panda Bear & meer

Cultuur

Muziekredactie

Portret van Willem Mengelberg (1871-1951). In de studio geportretteerd alsof hij op de bok staande dirigeert, met als achtergrond de grote zaal van het Concertgebouw ingetekend. © Jacob Merkelbach/Beeldbank Stadsarchief Amsterdam
CD's op vrijdag

Deze week luisterde de muziekredactie naar composities van Willem Mengelberg, verdwaalde zij in de abstracte schilderijen van Panda Bear, hoorde ze hoe de Schotse pianist Paul Lewis Schubert onder handen nam - en moest ze besmuikt lachen om de muzikale gebbetjes van Chris Cheek. 

Mengelberg, nu eens zonder zijn baton 

Lees verder na de advertentie

KLASSIEK 

Willem Mengelberg | Selected compositions (Attacca)
★★★★☆

Na de lijvige biografie van Frits Zwart dachten we alles wel te weten van en over dirigent Willem Mengelberg (1871-1951). Tot in het kleinste detail, zoals zijn vermeende impotentie, presenteerde Zwart ons de man die vijftig jaar lang heer en meester was over het Concertgebouworkest, die op vriendschappelijke en collegiale voet stond met Gustav en Alma Mahler en andere componisten, en die het Amsterdamse orkest de internationale allure bezorgde die het nog steeds geniet.

De man ook die zich gedurende de Tweede Wereldoorlog quasi apolitiek opstelde, de muziek boven alles stelde, maar intussen veel te vriendschappelijk met de nazi’s omging. Koningin Wilhelmina ontnam hem al zijn eremedailles, en hij kreeg een dirigeerverbod van zes jaar. Vlak voor dat verbod verliep, stierf hij gedesillusioneerd.

Dat Mengelberg ook gecomponeerd heeft, was al wel bekend, maar op instigatie van Zwart en de Willem Mengelberg Stiftung is nu een box verschenen met drie cd’s en 2 dvd’s waarop veel van Mengelbergs composities verzameld zijn.

Dirigeren en componeren gaan niet altijd als vanzelf samen. Er zijn beroemde uitzonderingen - Boulez, Bernstein, Previn, Salonen, Sinopoli - en er waren in Mengelbergs tijdperk ook grote collega-maestri - Furtwängler en De Sabata - die zich aan componeren waagden. Mengelberg ontbrak het eenvoudig aan tijd om eventueel meesterschap als componist te bereiken. Zijn oeuvre is bescheiden, niet heel opvallend, maar ook niet heel slecht.

Mengelbergs ‘Musik zu Radierungen von Rembrandt’, gecomponeerd ter herdenking van Rembrandts 300ste geboortedag in 1906, is zijn bekendste compositie. Leuk om het in dit nieuwe Rembrandt-jaar weer eens terug te horen. De live-uitvoering van het Radio Symfonie Orkest onder Kenneth Montgomery uit 1994 doet het stuk alle eer aan. Vlak ervoor klinkt het bombastische Preludium over ‘Het Oude Wilhelmus’, maar een Sinfonietta (1892) is dan weer opvallend licht van toon.

© x

De eerste cd is gewijd aan vocale muziek, liederen en koormuziek. Bijna alles gecomponeerd in het laatste decennium van de 19de eeuw. Sopraan Renate Arends en pianist Jacob Bogaart ontfermen zich met plezier over de liederen, het Project Kamerkoor Willem Mengelberg zingt de a capella-koormuziek onder leiding van Geert van den Dungen. Soms klinkt het plichtmatig, maar af en toe spitsen de oren zich en weeft Mengelberg iets eigens in zijn partituren.

Meest verrassend is de bijna een uur durende ‘Feierliche Messe’ uit 1895, gecomponeerd voor Pinksteren. In 2017 werd die in de Hofkirche Luzern uitgevoerd door solisten, Ensemble Corund en het Luzerner Sinfonieorchester onder leiding van Stephen Smith. Aangename muziek is het, misschien her en der iets te zoetelijk, maar zeker niet slecht. De mis is ook te zien op een van de dvd’s. Op de andere staat een eerder uitgebrachte documentaire over de Chasa Mengelberg, het Zwitserse chalet, waar hij vakantie hield. (Peter van der Lint

Mooi in balans, met grote precisie

KLASSIEK 

Philharmonie Zuidnederland | Wagner, Tsjaikovski (Fuga Libera)
★★★★☆

Philharmonie Zuidnederland ­is vijf jaar geleden ontstaan uit een fusie van Het Brabants Orkest en het Limburgs Symfonie Orkest. Het eerste lustrum wordt gevierd met een cd-opname (er volgen er nog twee) onder leiding van chef-­dirigent Dmitri Liss.

De overheersende sfeer is niet die van passie, maar die van de lome herinnering achteraf. Daar is niets mis mee

© x

De Rus is een enthou­siasmerend musicus, die het orkest altijd ­gepassioneerd laat spelen. Dat is ook te horen op de cd met Wagners ‘Vorspiel und Liebestod’ uit ‘Tristan und Isolde’ en de Vierde symfonie van Tsjaikovski. 

Wagners muziek is in deze uit­voering een warm bad. De lange ­lijnen klinken gedragen, de klank is vol en romig. De overheersende sfeer is niet die van passie, maar die van de lome herinnering achteraf. Daar is niets mis mee.

Tsjaikovski klinkt ook al nostalgisch en melancholiek, luister maar naar de opening van het tweede deel met de prachtige hobomelodie, waarin Pjotr Iljitsj Tsjaikovski zijn jeugdherinneringen ophaalde. In het spetterende en knetterende slotdeel gooit het orkest de reserves van zich af. Liss laat het orkest op hoog niveau, mooi in balans en met grote precisie spelen. Fusie geslaagd, kun je bij deze cd concluderen. (Sandra Kooke) 


Songs als abstrace schilderijen 

POP

Panda Bear | Buoys (Domino/V2)
★★★★☆

cd panda bear © x

Zijn artiestennaam Panda Bear ontleent de Amerikaanse singer-songwriter Noah Lennox aan de tekeningen van panda’s die hij als tiener op zijn eerste mixtapes zette. Maar zo schattig als de beertjes is zijn muziek niet. Lennox, die ook bekend is als een van de leden van de invloedrijke indieband Animal Collective, schuwt op zijn platen ­namelijk het experiment niet. Op zijn albums brengt hij ­ingetogen en soms dromerige songs, die altijd een ontregelend rafelrandje ­hebben.     

Dat geldt ook voor zijn zesde soloalbum ‘Buoys’. Voor deze plaat wilde Lennox een nieuwe sound creëren, die ook jongeren zou aanspreken. Om dat te bereiken werkte hij voor de productie samen met producer Rusty Santos, die ­tekende voor de moderne productietechnieken. 

Vervreemding en onrust

Op ‘Buoys’ levert Lennox songs af die, zeker in vergelijking met de rijke klanktapijten van zijn eerdere albums, bijna uitgebeend klinken. De instrumentaties zijn even goed gestructureerd als spaarzaam. Binnen die setting weet de singer-songwriter veel verschillende sferen op te roepen. Zo klinkt de single ‘Dolphin’ als een ambient-experiment, terwijl ‘Cranked’ dankzij een goed geplaatst gitaar-riffje opvallend aanstekelijk uitpakt.

Daarbij is Lennox’ grootste troef dat hij gevoelens van vervreemding en onrust kan oproepen maar tegelijkertijd ook aansprekende songs weet te smeden. Het maakt van ‘Buoys’ een album als een ­abstract schilderij: hoe meer tijd je ermee doorbrengt, hoe meer boeiende details je erin ontdekt. (Saskia Bosch

Panda Bear treedt op 20 april op tijdens Motel Mozaique in Rotterdam.


Constant schakelen tussen uitersten 

JAZZ

Wild Man Conspiracy & Chris Cheek | Live at the Bimhuis (Red Piano Records)
★★★★☆

© x

Om succesvol te kunnen schmieren, moet je je vak volkomen verstaan. Een dik aangezette passage met een vette knipoog spelen, krijgt dan een meerwaarde.     

Op deze derde plaat van het Nederlands/Argentijnse Wild Man Conspiracy gebeurt dat volop. Voor de gelegenheid aangevuld met de ­geweldig scherp spelende Amerikaanse saxofonist Chris Cheek zoekt de band meermalen de grenzen van de meligheid op.

Aanstekelijk spelplezier

Er overkomt de luisteraar iets bijzonders. In eerste instantie vraagt die zich af of de gemaakte muzikale grap wel zo’n briljante is. Dat kauwgomballengeluidseffect op de trompet bijvoorbeeld. Maar als hij vervolgens hoort welke noten er worden gespeeld, gaat hij toch om en dan maakt die malle sound de solo eigenlijk alleen maar mooier. Zoals een groot komiek de pointe van zijn grap nog net iets langer kan uitstellen.

Die muzikale gebbetjes hebben ook een ander effect. Doordat ze zo sterk contrasteren met de gevoeliger passages, komen die nog beter tot hun recht. Het is mooi en knap hoe dit viertal constant schakelt tussen die uitersten. En dat met aanstekelijk veel spelplezier. (Mischa Andriessen)

Rotsvaste muzikale speelovertuiging 

KLASSIEK 

Paul Lewis | Schubert, Weber (Harmonia Mundi)
★★★★★

Als je aan de Britse pianist Paul ­Lewis vraagt welk instrument hij graag zou willen leren bespelen, krijg je als antwoord: de doedelzak. Het lijkt hem geweldig om na een recital met Schotse trots het ­podium te betreden en een toegift te geven die niemand had verwacht, laat staan op dit niet voor de hand liggende instrument.     

Een fantastisch standpunt voor een pianist die zich in het dagelijks ­leven voornamelijk buigt over het ijzeren pianorepertoire. Dat doet hij op een manier die zo steady is, dat de luisteraar niet voortdurend ­overvallen wordt door de vraag: wat heeft hij nu weer bedacht? 

Bij Lewis word je gegrepen door zijn rotsvaste muzikale speelovertuiging, die soms leidt tot een strenge weergave van het materiaal. En toch zit er ook een sierlijke slag in zijn spel, onderbouwd met dwingende kalmte. Op zijn nieuwe cd is dat terug te ­horen in Webers Tweede sonate en een sonate van Schubert (D 575). Echt wel cool. Tip: morgen speelt Lewis in de ­Brusselse Flagey-zaal een ­programma met Haydn, Brahms en Beethovens ‘Diabelli-variaties’. (Frederike Berntsen

Een overzicht van de nieuwste recensies van pop, klassiek, wereldmuziek en optredens vindt u hier.

Deel dit artikel

De overheersende sfeer is niet die van passie, maar die van de lome herinnering achteraf. Daar is niets mis mee