Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Carice van Houten als kleine krachtpatser in Verhoevens ’Zwartboek’

Cultuur

Belinda van de Graaf

Review

Regie: Paul Verhoeven. Met Carice van Houten, Sebastian Koch, Halina Reijn, Thom Hoffman en Derek de Lint. In 90 bioscopen.

Hoe slecht waren de slechteriken eigenlijk, en hoe goed de goeieriken? Met die vraag maakt Neerlands beroemdste filmregisseur Paul Verhoeven (68) na een twintigjarig verblijf in Hollywood zijn rentree in de Nederlandse filmwereld. Zijn nieuwe oorlogsfilm ’Zwartboek’ - een 17 miljoen euro kostende coproductie tussen Nederland, Duitsland, Engeland en België - moet een correctie aanbrengen op de heroïek van zijn oorlogsfilm ’Soldaat van Oranje’ uit 1977.

Sinds er in een hele stroom geschriften vraagtekens zijn geplaatst bij de visie van Lou de Jong en zijn standaardwerk ’Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog’ (1969-1991) is het niet zo gek om je af te vragen hoe dapper Nederlanders in de oorlog eigenlijk waren, en hoe behulpzaam. Was het wel zo’n mooi verhaal van die overwinnaars? Chris van der Heijden noemde zijn boek over Nederland en de Tweede Wereldoorlog ’Grijs Verleden’ (2001), en in die kleur kan Verhoeven zich in zijn nieuwe oorlogsfilm prima vinden.

In ’Zwartboek’ verleent een Hollandse boer anno 1944 nog steeds onderdak aan een Joodse onderduikster, maar het meisje mag pas aanschuiven voor een bord pap als ze als een goed christen uit de Bijbel kan citeren.

Als het meisje later bij een nachtelijke vluchtpoging op een boot op de Biesbosch haar hele familie verliest, en voor het Haags verzet gaat spioneren bij de Duitsers, zijn er ook geen klassieke helden en schurken meer. In het verzet kun je engerds treffen, en tussen de bezetters engelen.

De Duitser die in Den Haag is aangesteld als chef van de Sicherheitsdienst (SD) is niet alleen erg charmant, maar ook zo onschuldig als een postzegelverzamelaar. Rachel Steinn die onder de naam Ellis de Vries opereert, valt als een blok voor deze Ludwig Müntze, en andersom. Het helpt dat Carice van Houten en haar Duitse tegenspeler Sebastian Koch niet alleen als personages, maar ook in het echt verliefd werden. De romance tussen het Joodse zangeresje en de Duitse bezetter vormt zo het kloppend hart van de film. Carice van Houten zingt met overtuiging ’Ich tanze mit dir in den Himmel hinein’.

Een beetje Fassbinderiaans ook wel, al tekende Fassbinder al in 1981 voor ’Lili Marleen’ en de liefde tussen een Duits zangeresje dat gevierd werd door de nazi’s en een Joodse componist. Anders dan Fassbinder voegt Verhoeven aan dat typisch Europese oorlogsverhaal nu typisch Amerikaans thriller-gedoe toe. In vliegende vaart leidt hij ons langs de gebeurtenissen, om uiteindelijk zelfs uit te komen op een wat simpele ’whodunnit’. In ademnood rennen we langs brandende boerderijen, lelijke verzetsstrijdsters, mooie moffenhoeren, spionnen en verraders, en omdat het verhaal voort moet, stapelen de toevalligheden zich op, tot je er lacherig van wordt. Als Carice van Houten huilend roept ’Houdt het dan nooit op!’, is dat bijna kitsch, en niet verwonderlijk nu al een klassiek filmcitaat.

Intussen is het wel opvallend, hoe Verhoeven met die nieuwe generatie acteurs te werk is gegaan. Carice van Houten en Halina Reijn zijn in de plaats gekomen van Monique van de Ven en Renée Soutendijk. Ze zitten anders in hun vel, alsof ze toch niet helemaal bij dat verhaal over de Tweede Wereldoorlog horen. Tegelijkertijd hebben ze wel die typische Verhoeven-schwung te pakken die Carice van Houten zonder meer op weg helpt naar haar derde Gouden Kalf op het komende Nederlands Film Festival in Utrecht.

Het échte verschil tussen ’Soldaat van Oranje’ en ’Zwartboek’ zit ’m uiteindelijk ook in die vrouwelijke hoofdrol. Het oorlogsavontuur is niet langer opgehangen aan een acteur van het type Rutger Hauer, met alle machismo en testosteron vandien, maar aan de kleine krachtpatser Carice van Houten.

Deel dit artikel