Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Cabaretier Peter Pannekoek: 'De mens is de enige diersoort die struikelt'

Cultuur

Sander Becker

Cabaretier Peter Pannekoek © Maartje Geels
Interview

Ziekte, necrofilie, de dood van zijn vader. Cabaretier Peter Pannekoek maakt er harde grappen over. Sommige bleken té hard; die hebben de try-outs van zijn nieuwe show niet overleefd.

De try-outs zijn achter de rug, de welverdiende zomer kan beginnen. Cabaretier Peter Pannekoek (31) speelde zijn show 'Later was alles beter' de afgelopen maanden steeds in uitverkochte zalen. Er was nog geen decor en sommige grappen verkeerden nog in de testfase. Maar de toeschouwers, onder wie opvallend veel jongeren, vonden het al prachtig.

Lees verder na de advertentie

De artiest zal de zomermaanden gebruiken om de voorstelling te laten 'sudderen', maar hij wil vooral ook even afstand nemen en 'leven'. Dan kan hij straks weer met een frisse blik naar het programma kijken. De definitieve schifting in de grappen - welke halen het, welke sneuvelen - heeft hij al wel zo'n beetje gemaakt. Sowieso heeft hij daar het klankbord van het publiek bij nodig, dus dat is geen klusje voor thuis op de bank.

Het nieuws blijft hij deze zomer gewoon volgen, maar niet zozeer om zijn programma nog drastisch te actualiseren. "Ik probeer juist een voorstelling te maken die meer over de tijdgeest gaat", legt hij uit. "De dagelijkse of wekelijkse actualiteit gebruik ik liever op tv, in 'Dit was het nieuws'. Daar begint in september weer een nieuwe reeks van."

© Maartje Geels

Pannekoek heeft een voorliefde voor harde humor. Maar hij schuwt de serieuze thema's niet. Zijn nieuwe theaterprogramma, vanaf september in de nagenoeg voltooide versie te zien, gaat over het 'onvermogen van de mens' en over machtsmisbruik. Wij mensen slaan onszelf te hoog aan, betoogt de cabaretier. "We denken dat de mens een perfect wezen is, terwijl wij de enige diersoort zijn die struikelt."

Het struikelen is een grappig beeld, maar ook een metafoor voor alles wat er aan de mens mankeert: van de kleine leugens op een aangedikt cv tot en met regelrechte fraude. Soms zal justitie eraan te pas moeten komen, maar waarom moeten mensen elkaar ook nog individueel de maat nemen? Laten we liever wat meer mededogen met elkaar hebben, aldus Pannekoek. Dat maakt het voor iedereen leefbaarder. Een voorbeeld: "Martin Luther King schijnt vroeger plagiaat te hebben gepleegd. Waarom zou je daar boos over worden? Wees juist blij! Iemand is niet perfect! Dat geeft je toch hoop?"

Licht in het donker zien, dat vind ik het allermooiste wat er is

Peter Pannekoek

Vooral op de sociale media viert de collectieve morele verontwaardiging hoogtij. De ene na de andere persoon die een misstap heeft begaan, wordt er verbaal afgeslacht. We zijn zo langzamerhand geen 'moraalridders' meer, maar 'moraaldrones', zegt Pannekoek.

"We zien zelf de schade niet meer die we iemand toebrengen. We schieten gewoon van een afstandje, vanachter de computer, net als met drones. Vroeger had je een schandpaal. Mensen gooiden dingen naar je. Ik vermoed dat er dan altijd een moment kwam dat ze dachten: Oei, hij bloedt, nu het is klaar. Maar we zien het bloed niet meer."

Krijg je zelf veel negatieve reacties?

"Valt wel mee. Mijn humor is redelijk hard en soms macaber. Als ik een grap maak over kanker, reageren mensen daar niet altijd goed op. Maar dat is hun goed recht. Of ik hun kritiek kan hebben? Dan zou ik liegen. Elke slechte opmerking onthoud ik, de goede vergeet ik."

De harde grap, is dat je handelsmerk?

"Mmm... ja, daar hou ik erg van. Waarom? Humor is een oergevoel. Je kunt niet precies verklaren waarom de een woordspelingen leuk vindt en de ander van harde grappen houdt. Het ultieme van humor vind ik dat zelfs in de allerhardste ervaring nog ergens een lach schuilt. Licht in het donker zien, dat vind ik het allermooiste wat er is.

"Ik maak geregeld grappen over mijn vader die aan slokdarmkanker is overleden. Een van de verdrietigste momenten in je leven kan je zo gebruiken voor een van de mooiste emoties, een goeie lach. Mensen onderschatten soms dat lachen een basisbehoefte is, net als zuurstof, eten en drinken."

Vind je het ook lekker om te choqueren?

"Nee. Als dat je motivatie is, ga je de mist in. Dan klopt je intentie niet meer. Mensen voelen dat aan, want publiek is superslim. Op zich kan je heel ver gaan: je kan iedereen afzeiken, zolang mensen maar voelen dat het uit een goed hart komt. Dus ik choqueer niet opzettelijk, maar ik zoek wel naar onderwerpen waarvan ik merk dat ik een ander uitgangspunt heb dan de meerderheid. Zo zet ik het publiek aan het denken. Daarom vind ik het leuk om soms amoreel of immoreel te zijn. Om dezelfde reden lees ik ook graag columns van mensen waar ik het niet mee eens ben: ik moet dan bij mezelf te rade gaan."

Tv vind ik heel mooi, maar theater blijft de kern

Peter Pannekoek

Merk je tijdens de try-outs dat het publiek sommige extreme grappen niet aankan?

"Dat gebeurt, ja. Dingen waar ik me het meest op verheug, werken soms het minst. Ik had een grap over popcorn. Popcorn vind ik het allerlekkerste wat er is, zei ik. Er is geen gelegenheid in het leven waar popcorn niet gewenst is. Het was ook het enige wat ik miste bij de crematie van m'n vader. 'Waarom is er geen popcorn?', dacht ik toen. 'Het vuur is er al!' Die grap zat aan het begin van de voorstelling. Ik vond 'm leuk, maar mensen voelen, denk ik, te veel liefde voor mij of voor m'n vader, terwijl ze die niet eens kennen. Het kwam te hard binnen, dus die is eruit.

"Een andere grap ging over necrofielen. Dat zijn positief ingestelde mensen, zei ik, want zij zien de dood als een kans. Ze zijn ook heel romantisch: ze beschouwen de rouwadvertentie in de krant als een contactadvertentie. En bij een grote aanslag denken ze: 'Hé, gangbang!' Er kwam wel een lach op, maar het paste toch niet in de voorstelling.

"Als ik zelf al twijfelde en een grap werkt niet, gaat hij er meteen uit. Maar soms geloof ik er echt in. Dan probeer ik hem een maand lang met hangen en wurgen erdoor te krijgen en te herschrijven. Als het dan nog niet werkt, moet je je verlies nemen."

Je hebt ook veel grappen over machtsmisbruik en man-vrouwrelaties.

"De voorstelling gaat inderdaad voor een groot deel over de vraag hoe mannen en vrouwen zich in deze nieuwe tijden tot elkaar verhouden. De machtsbalans is aan het veranderen. Heel goed, want mannen hebben veel te veel macht. Maar je moet niet denken dat alle problemen straks de wereld uit zijn. De mens zal altijd schade blijven aanrichten. En elke vorm van macht kan corrumperen. Bij #Metoo zijn het mannen die op een afschuwelijke manier hun fysieke macht misbruiken. Maar het kan best zo zijn dat vrouwen, als zij de baas zijn, hun emotionele of geestelijke macht misbruiken omdat zij dáár sterker in zijn."

In het debat over macht, geslacht en kleur vinden sommigen dat een witte, heteroseksuele man totaal geen recht van spreken heeft.

"Ja, maar het kan nooit zo zijn dat ik, omdat ik ben wie ik ben, over een bepaald onderwerp niet zou mogen lullen. Anderen hebben absoluut meer verstand van sommige onderwerpen, en misschien meer recht van spreken. Maar het betekent niet dat ik géén recht van spreken heb. Dan zeg je eigenlijk: laten we de communicatie stoppen en alleen nog maar praten in monologen.

"Maar verder vind ik het supergoed dat de machtsongelijkheid ter discussie staat. Ik heb het als witte heteroseksuele man makkelijker dan veel anderen. Als zwarte man had ik het misschien nooit gered. Door de discussie kun je je als witte heteroseksuele man nu inderdaad op voorhand verdacht voelen. Maar dan ervaar ik ook eens waar anderen al veel langer tegen knokken. Natuurlijk, het wegzetten van witte mannen is negatief. Uiteindelijk moeten we ervan af. Maar het brengt wel het evenwicht een beetje terug."

Politiek correct, hoor...

"Ja, maar ik vind het echt. We moeten elkaar wat meer tijd gunnen om te leren. Veel mensen vonden de zwartepietendiscussie in het begin onzin. Nu snappen ze het probleem.

"Ik merkte het zelf ook bij de transgender-discussie. Ik had nooit begrepen waarom het zo'n issue is als er in je paspoort 'man' of 'vrouw' staat. Totdat ik ergens een abonnement afsloot en per ongeluk 'vrouw' invulde. Toen kreeg ik ineens post voor mevrouw Pannekoek. Bloedirritant. Zo voelt het dus als je wordt aangesproken met iets wat je niet bent."

De try-outs van je nieuwe theaterprogramma zijn nu afgerond. Wordt het mooi?

"Het gaat de goede kant op. Volgens mij zit er veel vuur in en kan het iets bijzonders worden. Ik vergelijk het maken van zo'n voorstelling altijd met het strijken van een overhemd. Als je de ene vouw eruit strijkt, verschijnt er ergens anders weer een nieuwe. Maar het is een leuk proces, want je tilt de voorstelling steeds naar een hoger level.

Tv vind ik heel mooi, maar theater blijft de kern. Op tv ben je toch te gast bij mensen, via de beeldbuis in de huiskamer. In het theater neem je mensen echt anderhalf uur mee in jouw wereld. Wat wil je nog meer?"

Peter Pannekoek begint 20 september in Enschede en toert daarna het hele land door. De eerste voorstellingen (ook nog try-outs) zijn nu al uitverkocht.

Wie is Peter Pannekoek?

Peter Pannekoek wist als kind al dat hij het podium op wilde. Een 'oergevoel'. Op zijn dertiende nam zijn vader - wijlen regisseur Jop Pannekoek - hem mee naar cabaretier Theo Maassen. Daar werd het zaadje definitief geplant. Een beetje 'lullen over jezelf', dat leek de fantasierijke tiener ook wel wat. "Veel makkelijker dan Shakespeare." Pannekoek begon aan een studie economie & bedrijfskunde', en later nog aan media & cultuur, maar dat was het niet. Het toneel bleef lonken. Zo belandde hij bij de Comedytrain, een Nederlands gezelschap van stand-upcomedians. Deze praktijkschool vormde hem, met succes. Inmiddels heeft hij soms wel drie optredens op een avond en diagnosticeert hij zichzelf als 'podiumverslaafd'.

De carrière van Peter Pannekoek in jaartallen

2006 - winnaar Comedy Concours op het Amsterdams Kleinkunst Festival
2013 - voorprogramma van cabaretier Theo Maassen
2014 - huiscabaretier van De Wereld Draait Door
2015 - eerste avondvullende theaterprogramma, 'Zacht van binnen'
2016 - eerste columns bij 'Spijkers met koppen' (radio) en deelnemer aan het humoristische programma 'The Roast' (tv)
2017 - teamcaptain bij het satirische tv-programma 'Dit was het nieuws'
2018 - tweede avondvullende theaterprogramma, 'Later was alles beter'

Lees ook: Lekker foute, ouderwetse humor bij de AVROTROS

AvroTros biedt tussen half negen en tien uur twee programma’s vol foute humor. En dat is goed voor de mens.

Deel dit artikel

Licht in het donker zien, dat vind ik het allermooiste wat er is

Peter Pannekoek

Tv vind ik heel mooi, maar theater blijft de kern

Peter Pannekoek