Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Broedplaatsen voor kunstenaars laten Amsterdam bruisen

Home

Hanne Obbink

Mariska de Groot in haar atelier in ‘Broedplaats Lely'. © Werry Crone
Reportage

Zogeheten broedplaatsen bieden kunstenaars in Amsterdam een plek waar ze hun gang kunnen gaan. Maar hoe lang nog? ‘Wijken waar alleen wordt gewoond, leven niet.’

In een donkere ruimte klinkt geluid, snerpend en kloppend. Op de muren en de vloer wordt schaars licht geprojecteerd dat reageert op de geluiden – of andersom? Licht- en geluidskunstenaar Mariska de Groot is nog bezig met snoertjes, haar installatie is bijna klaar. En dan? “Naar Kopenhagen voor een project, met een fanfare van dertig meisjes.”

Lees verder na de advertentie

Aan het andere uiteinde van de gang kijkt Birna Björnsdottir rond in een ruimte waar kunstwerken aan het plafond hangen; een paar andere liggen nog op de grond. De vloer heeft ze knalgeel geschilderd. “Mooi geworden, vind ik.”

Mariska logeert in dit gebouw, Birna woont er. Het is een voormalig schoolgebouw uit de jaren zestig in het Amsterdamse stadsdeel Nieuw-West. Nu is hier ‘Broedplaats Lely’ gevestigd, een plek waar onder anderen kunstenaars wonen en werken. Lely gaat dit weekend officieel open.

De gemeente stelt tegenwoordig duidelijke eisen

Met een festival viert de organisatie die deze en dertien andere broedplaatsen in de stad beheert, Urban Resort, ook haar tienjarig bestaan.

Creatieve stad

Broedplaatsen als deze stammen uit de nadagen van de kraakbeweging, eind jaren negentig. Een aantal grote kraakpanden werd ontruimd en zo verdwenen ook de vele ateliers die daar gevestigd waren. Daarmee dreigde iets verloren te gaan wat voor Amsterdam als ‘creatieve stad’ van wezenlijk belang is. Het stadsbestuur zette daarom een ‘broedplaatsenbeleid’ op, met als bedoeling kunstenaars plek te bieden in tijdelijk leegstaande gebouwen. Dat leverde in vijftien jaar tijd duizenden ateliers op. “Die broedplaatsen hebben hun waarde bewezen”, zegt Boukje Cnossen, die aan de Universiteit van Tilburg onderzoek doet naar dit soort plekken. “Ze brengen mensen met heel verschillende disciplines en achtergronden in één gebouw samen: een Russische laserkunstenaar, een performancekunstenaar uit Japan, maar ook mensen met ambachtelijk werk. Die komen elkaar tegen, ze inspireren elkaar.”

De gemeente stelt tegenwoordig duidelijke eisen. Kunstenaars die een plek in een broedplaats willen, moeten met recent werk hun kwaliteiten laten zien. En na een aantal jaren moeten ze vertrekken om plaats te maken voor nieuw talent, vanuit de gedachte dat ze tegen die tijd genoeg aan hun kunst verdienen voor een duurder atelier. Het past in een trend, zegt Cnossen, maar realistisch is het lang niet altijd. “Van kunstenaars wordt steeds meer ondernemerschap verwacht. Maar er zit economisch gezien vaak weinig groei in een kunstenaarsbestaan.”

Tekst loopt door onder afbeelding

De IJslandse Birna Björnsdottir (links op de trap) en haar landgenote Helena Adalsteinsdottir. © Werry Crone

Grote rol in de kunstenaars-gemeenschap

Een deel van de Amsterdamse broedplaatsen wordt beheerd door Urban Resort, met deels een iets andere insteek dan de gemeente. Zo hanteert Urban Resort wat ruimere doorstroomregels. “Iemand die na tien jaar niet genoeg verdient, kan best een goed kunstenaar zijn of een grote rol spelen in de kunstenaars-gemeenschap”, zegt directeur Jaap Draaisma. “Waarom zou je die wegsturen? Het kunstklimaat in de stad heeft sowieso baat bij netwerken die in de loop der tijd groeien. Die moet je niet verstoren door te vaak mensen weg te sturen.”

Uiteindelijk is het Urban Resort om meer te doen dan het culturele klimaat. “We willen de stad verlevendigen”, zegt Draaisma. “Veel buurthuizen zijn gesloten en soms nemen onze broedplaatsen die functie over. We zoeken ook altijd mensen die zich met hun kunst op de buurt eromheen richten.”

Zoals centrum voor experimentele kunst De Appel. Op zijn vorige plek in de binnenstad trok dat vooral een incrowdpubliek, vond het centrum zelf. De verhuizing naar Nieuw-West ziet het als een kans om nieuwe belangstellenden te trekken, ook allochtone buurtbewoners, bijvoorbeeld via projecten op scholen. Zo draagt De Appel bij aan ‘een bruisende stad’, zegt Draaisma.

Veel buurthuizen zijn gesloten en soms nemen onze broedplaatsen die functie over

Kan dat ook in de toekomst nog? Dat staat niet vast. Het gemeentelijk broedplaatsenbeleid loopt in 2018 af en intussen groeit de stad als kool. Cultuurwethouder Kajsa Ollongren (D66) ziet het probleem: zij wil in nieuwbouw ruimte reserveren. “Hoe dan ook, zonder gericht beleid zullen broedplaatsen verdwijnen”, zegt Draaisma. “Dan krijg je een dode stad. Want wijken waar alleen wordt gewoond, leven niet.”

Broedplaats Lely kan drie jaar blijven bestaan. Birna Björnsdottir woont er in een groep van negen, de meesten net van de kunstacademie. Dankzij Lely blijft hun netwerk in stand. “We doen veel samen. Dat helpt ons als kunstenaar op weg.”

Tekst loopt door onder afbeelding

© Werry Crone

Van broedplaatsen knappen ook buurten op

Kunstenaars zijn ermee geholpen, maar ook buurten knappen op van broedplaatsen, weet bestuurder Ronald Mauer (D66) van stadsdeel Nieuw-West. Zijn wijk heeft geen geweldig imago. Bewoners zijn er gemiddeld armer en vaker werkloos dan elders in de stad en sommige buurten in het stadsdeel hebben veel last van inbraken en autokraken.

Nieuw-West herbergt nu zo’n vijftien broedplaatsen en dat komt het imago ten goede, zegt Mauer. “Eerst komen er kunstenaars en dergelijke. Hun komst trekt horeca en andere voorzieningen. En dat maakt een buurt aantrekkelijk voor een nieuw soort bewoner. Zo kan een hele buurt een boost krijgen.”

Het meest heeft het stadsdeel aan kunstenaars die de buurt in trekken. “Er zijn vast mensen die die kunstenaars maar rare types vinden, ja. Maar er zijn genoeg activiteiten waar bewoners zich bij laten betrekken. In een buurt met veel nationaliteiten die niet automatisch mengen, is dat veel waard.”

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie
De gemeente stelt tegenwoordig duidelijke eisen

Veel buurthuizen zijn gesloten en soms nemen onze broedplaatsen die functie over