Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Bram van der Vlugt loopt met een stok maar is in topvorm

Cultuur

Sandra Kooke

Bram van der Vlugt. © Jorgen Caris
interview

83 jaar, hoog tijd voor een nieuwe uitdaging. Voor acteur Bram van der Vlugt is dat 'Mooi weer vandaag', een toneelstuk waarin hij eindeloos aan zijn 'ah' en 'oh' kan schaven. 'Een goedgeschreven tekst heeft ritme.'

Hij loopt wat moeilijk, dat is waar. De wandelstok die hij in de voorstelling nodig heeft, komt goed van pas bij de afstapjes in de foyer van het Fulcotheater in IJsselstein. Maar verder oogt Bram van der Vlugt in topvorm. Zijn ogen twinkelen ondeugend, de sonore diepte van zijn stem geeft zijn goedgevormde zinnen cachet. En voor iedereen die hem gedag komt zeggen, heeft hij een aandachtig oor en vriendelijk woord.

Lees verder na de advertentie

 Van der Vlugt is 83, en aan stoppen met toneelspelen denkt hij nog lang niet. "Er zijn plannen tot ver in 2019. Allemaal leuke dingen. Ik wil ontzettend graag blijven spelen, want het geeft spanning in het leven, zorgt dat je je niet verveelt. En zo moeilijk is toneelspelen nou ook weer niet.

"Dat ik nog kan spelen, is omdat ik nog kan praten, denken, onthouden. Dat ik minder loop schijnt niet te hinderen. Ik speel nu hooguit drie keer per week en laat me verwennen. Met een chauffeur, lekker eten en een stretcher in de kleedkamer. Voor de powernap.

Als ik dan iets speel, wil ik dat het een stuk is dat ertoe doet.

Bram van der Vlugt

"Maar als ik dan iets speel, wil ik dat het een stuk is dat ertoe doet. Niet een of ander stukkie om van de straat te zijn. Nee, dingen waar ik mijn tanden in kan zetten."

'Mooi weer vandaag', de toneeltekst die de Engelsman David Storey in 1970 schreef, is de nieuwe uitdaging van Van der Vlugt. Toen het stuk in 1970 op toneel kwam met onder anderen acteur John Gielgud, won het meteen mooie prijzen.

Een jaar later werd het al in Nederland uitgevoerd met topacteurs als Ko van Dijk en Paul Steenbergen. In 1993 en 1999 vierden Joop Admiraal, Jacques Commandeur, Sigrid Koetse en Kitty Courbois er triomfen mee bij Toneelgroep Amsterdam. Een stuk voor de eredivisie van het toneel.

Nu speelt Van der Vlugt het met Bart Klever, Nettie Blanken, Malou Gorter en Marco Koot. In het stuk praten twee mannen en twee vrouwen met elkaar op een terrasje. Ze hebben het soort gesprekjes dat je overal kunt hebben: over het weer, over een merkwaardig familielid, over het werk, over die mooie wandelstok. Niets aan de hand. Maar na verloop van tijd blijkt dat ze onvrijwillig in een inrichting zitten vanwege een afwijking of tekortkoming.

Van der Vlugt: "Eigenlijk wilde ik niet dat in de publiciteit zou komen waar ze zitten. Het zou zo fijn zijn als het publiek zou denken: o, twee mannen in een park. Een hotel? Pension? All-inclusive? En dan langzamerhand: wacht eens even, dit is geen vakantie. De grote kwaliteit van dit stuk is de suggestie. Je denkt steeds: maar waar gaat dit heen? Het is een buitengewoon interessant stuk, omdat het geen verhaal heeft: geen opbouw, uitwerking, catharsis en epiloog. Geen ontwikkeling van karakters. Het zijn vier, vijf mensen die wanhopig proberen te overleven. Dat heeft die Storey ontzettend knap beschreven.

Je speelt van zin naar zin, van dialoog naar dialoog, en al die incidenten vormen samen een beeld

Bram van der Vlugt

"Mijn Amerikaanse neef van 97 las het stuk en schreef me: ik geloof dat ik iets mis. Waarom zou het publiek anderhalf uur luisteren naar alledaagse praat. Ze zeggen niets over de menselijke staat. Dat klopt, daar zeggen ze lekker helemaal niks over. Maar daar gáát het wel over. Je speelt van zin naar zin, van dialoog naar dialoog, en al die incidenten vormen samen een beeld."

U hebt het initiatief genomen. Waarom wilde u dit stuk zo graag spelen?

"Omdat het stuk zo mooi, suggestief, interessant en belangrijk is. En omdat ik denk dat ik het kan."

Het zijn echt heel grote namen die zich tot nu toe aan dit stuk hebben gewaagd.

"Jaaa.... Wat is de vraag?"

Is het spannend om in hun voetsporen te treden?

"Het zijn allemaal mensen die ik hogelijk heb bewonderd. Maar daar ga ik me niet mee bezig houden. Ik doe niet graag een wedstrijdje. Als de laatste voorstelling nou vijf jaar geleden was, maar het is bijna twintig jaar niet gespeeld. Het stuk is zo de moeite waard dat ik vind dat het gespeeld moet worden. En ik vind dat wij dat kunnen. Natuurlijk wil ik ook graag doen wat Paul Steenbergen kon. Maar die voorstelling zou toen nooit zo succesvol zijn geweest, als het geen goed stuk was."

Van der Vlugts personage Arnold is een keurige man. Een beetje op zichzelf, hij zegt niet veel. Het eerste half uur reageert hij alleen met 'oh' en 'ah' op de verhalen van Max, een man die juist heel veel verhalen vertelt om stiltes te vullen. Van der Vlugt kan er al zijn vakmanschap in kwijt, blijkt 's avonds tijdens de try-out. Maar ook aan een tafeltje in de foyer zit hij zichtbaar te genieten als hij laat horen hoe je op tien, twintig verschillende manieren oh en ah kunt zeggen: met kleine nuances in toonhoogte en timing vergezeld door een opgetrokken wenkbrauw of schouderophalen.

Bram van der Vlugt. © Jorgen Caris

Hoe geef je betekenis aan zo'n lege tekst?

"Het zijn alleen maar tussenwerpsels, inderdaad, maar je kunt er wel wat bij denken. Het geheim is dat alle tekst voortkomt uit een gedachtengang of een associatie. Maar de schrijver heeft het me wel lastig gemaakt. Ik zeg allerlei varianten op 'o' en 'o ja'. 'Oóh!' en 'ach'. 'Ja?'. 'Ó'. 'O nee'. 'Jee'. 'O jee'. 'Tsjee', die heeft hij ook nog. En 'tsss'. Het is leuk om die dingen precies te doen. Eigenlijk doet het er niet veel toe of je ah of oh zegt. Maar als je precies doet wat er staat, gaat het op een gegeven moment lopen als een klok. Max zegt bijvoorbeeld: ik heb een neef, en die woont in Gelderland. Dat zou hij achter elkaar kunnen zeggen, maar in de tekst staat het zo:

'ik heb een neef...

O ja?..

die woont in Gelderland.

Ah.'

Dan wordt het muziek. Het is lastig om het precies te doen, maar het is ook een sport."

Een goedgeschreven tekst - een tekst die goed bekt, zeggen we in het theater - heeft een ritme

Bram van der Vlugt

Heeft een theatertekst altijd met muziek te maken?

"Toneel is niet de werkelijkheid, maar een vorm. Dan is het leuk als die goedgevormd is, met ritme, melodie, toonhoogte. Een goedgeschreven tekst - een tekst die goed bekt, zeggen we in het theater - heeft een ritme. Dat helpt ook bij het instuderen.

"Deze tekst kun je beter samen instuderen dan alleen thuis. We begonnen de repetities steeds met anderhalf à twee uur de tekst doornemen, naar elkaar luisteren en onze gedachten erbij bespreken. Al die teksten hebben zoveel betekenis, zoveel 'ondertekst', maar dat hoef je niet allemaal tegen je collega's uit te spreken. Sommige dingen moet je voor jezelf houden."

Om elkaar te verrassen?

"Ja, voortdurend. Je moet altijd geheimen houden die je met niemand deelt. Op het toneel dan."

Van Arnold komen we niet veel te weten. Hij is altijd beleefd.

"Goed opgevoed, onberispelijk gekleed met zijn wandelstok en handschoenen. Hij heeft ook veel te verbergen. Al staat nergens in het stuk wat er met hem aan de hand is. Hij is weg bij zijn vrouw, heeft geen kinderen. Dat is het enige dat we weten over hem. Volgens mij was dat huwelijk van hem niet in orde, ik denk dat hij niet eens zeker weet of hij op mannen of vrouwen valt. Misschien heeft hij iets misdadigs gedaan, een seksueel misdrijf. Nee, niets gewelddadigs. Maar het doet er niet toe wat ik erbij denk. Wat ertoe doet, is dat hij het aan niemand prijsgeeft.

"Het mooie van dit stuk is dat het laat zien dat er geen duidelijke scheiding is tussen normaal en niet-normaal. Overal zijn mensen die zich staande houden met grootpraat of een leugentje, die hun haar verven. Met sommigen is het zo mis dat ze behandeld en opgesloten moeten worden. Maar de grens is vaag, laat dit stuk zien. En als je wordt opgesloten, word je per definitie eenzaam, van de wereld afgesloten. Je ziet in dit stuk een wanhopige poging om met elkaar in contact te komen."

Een somber stuk?

"Wat ik onverdraaglijk vind op toneel is humorloze woede of sentimentaliteit of gro-te e-mo-tie. Nee, dit stuk is behoorlijk om te lachen. Niet altijd omdat het leuk is. Je lacht ook omdat je iets herkent of omdat je denkt: o, wat is dit erg. Het cliché is natuurlijk dat je lacht om niet te hoeven huilen. Theater, muziek ook, moet het hebben van verrassingen. In alle optredens zitten tempowisselingen, sfeerwisselingen, plotselinge overgangen. Toneelspelen bestaat bij de gratie van het schakelen. Het publiek verwacht het één en dan gebeurt precies het tegenovergestelde. Dat kan pijn doen, en daar kun je dan om lachen."

'Mooi weer vandaag' is dus nog lang niet uw laatste optreden?

"Nee, ik ga nog een voorstelling maken over de dichteres Vasalis en daarna een voorstelling over een man met een oorlogsverleden. Ja, een oorlogsverleden, het zal eens niet... En dan zijn er nog een paar kleine plannen."

Ik heb niet de behoefte om iets wat al vaak is gedaan opnieuw te doen

Bram van der Vlugt

Is er nog een grote droomrol die u wil spelen? Hamlet, King Lear?

"Nee. Ik heb niet de behoefte om iets wat al vaak is gedaan opnieuw te doen. Het gaat me meer om mooie stukken, vertrouwde regisseurs en avontuur. Het is ook een beetje zelfbescherming. Wat heb ik eraan als mensen zeggen: 'Goed hoor, maar die van Hans Croiset was mooier' Of: 'Nou, dat was beter dan Hans Croiset'."

'Mooi weer vandaag' in de regie van Bruun Kuijt gaat zondag 14 januari in première in Delamar in Amsterdam. Daarna tournee door het hele land. Info: www.hummelinckstuurman.nl

Wie, licht nostalgisch, het interview uit 2012 wil teruglezen met Bram van der Vlugt bij zijn afscheid als Sint:  'Sinterklaas bestaat, dat spreken we af'

Deel dit artikel

Als ik dan iets speel, wil ik dat het een stuk is dat ertoe doet.

Bram van der Vlugt

Je speelt van zin naar zin, van dialoog naar dialoog, en al die incidenten vormen samen een beeld

Bram van der Vlugt

Een goedgeschreven tekst - een tekst die goed bekt, zeggen we in het theater - heeft een ritme

Bram van der Vlugt

Ik heb niet de behoefte om iets wat al vaak is gedaan opnieuw te doen

Bram van der Vlugt