Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Bovenal een speelse meester van de taal

Cultuur

Joost van Velzen

Seth Gaaikema in 2002. © Mark Kohn, Trouw

"Ik ben al 50 jaar verliefd op taal", zong hij in 2011, toen hij vierde dat hij een halve eeuw in het vak zat. En begin dit jaar zei hij in een interview met deze krant: "Met schrijven ga ik door tot ik erbij neerval, dat creatieve blijft. Maar een tournee maken met een nieuw cabaretprogramma en dan in concurrentie met 54 andere cabaretiers, dat heb ik nu gehad. En dat was goed."

Seth Gaaikema was meer een speelse meester van de taal, de magnifieke hertaler van de grote musical dan de koning van de goede grap. Gistermiddag overleed de cabaretier en tekstschrijver tamelijk onverwacht, nadat hij met hartklachten was opgenomen in het Jeroen Bosch Ziekenhuis in Den Bosch. Dat meldde zijn secretariaat tegenover diverse media.

Predikantenzoon Seth Gaaikema (Uithuizen, 1939) richt eind jaren '50 van de vorige eeuw het studentencabaret in Groningen op. In diezelfde perriode gaat hij teksten schrijven voor Wim Kan. Al in 1960 hertaalt hij de eerste grote musical, 'My fair Lady'.

Tien miljoen geboden
In 1969 wordt de eerste oudejaarsshow van Gaaikema uitgezonden op de televisie, vanuit het Concertgebouw in Amsterdam - hij voerde in totaal zes oudejaarsconferences op. De grote doorbraak volgt een jaar later met het programma 'Tien miljoen geboden'. In 1978 schrijft 'Seth', zoals hij vaak kortweg werd genoemd, zijn eerste eigen musical.
Het was toch vooral in dat genre waar zijn grote kracht lag. Het bewerken van tekst, het hertalen van klassieke musicals als 'Les Misérables', 'The Phantom of the Opera', 'Evita', 'Miss Saigon' en 'Chicago'. "Hij was op een bepaalde manier een taalvirtuoos", zegt collega Freek de Jonge desgevraagd. "Net als ik was hij een zoon van een dominee en dat heeft hij nooit verloochend."

De Jonge zag Gaaikema voor het eerst optreden in 1963. "Ik was daar toen behoorlijk door geraakt en dacht: zoiets wil ik ook. Al gingen wij natuurlijk een heel andere kant op. Ten tijde van Neerlands Hoop was hij niet ons rolmodel. Maar het is triest. Het zat er wel een beetje aan te komen, hij werd zwakker, maar dit nieuws komt dan toch onverwacht."

Lees verder na de advertentie

Seth Gaaikema, 1989

De taal werd grover
Naarmate de tijd verstreek, leek Gaaikema als cabaretier moeite te hebben om zijn populariteit bij een breed publiek vast te houden. Een nieuwe generatie grappenmakers meldde zich: Niet alleen Freek de Jonge, ook Youp van 't Hek, later Paul de Leeuw, Lebbis en Jansen, Theo Maassen en Hans Teeuwen. De humor veranderde, werd harder, directer. Gaaikema bleef zijn eigen weg vervolgen, ging daar niet in mee. Wilde er niet in mee, kon er misschien ook niet in mee. Zelf zei hij daar dit jaar nog over in deze krant: "Ik heb me nooit begeven in het grove. Ik ben altijd weggebleven van het makkelijk scoren."

Een deel van zijn publiek haakte af, vond Gaaikema belegen, noemde hem saai. 'Geth Saaikema', klonkt het dan, daarmee pesterig verwijzend naar het soort woordspelingen waarop de cabaretier zelf het patent had.

Ook recensenten spaarden hem niet altijd. Over de jubileumvoorstelling 'Het mooiste komt nog' (2011), schreef deze krant in februari van dat jaar: "Gaaikema hield zich aan zijn oude afspraak, de afspraak van dat feest der herkenning, van het samen zijn, van het voorspelbare onderonsje. En dat is een gemiste kans voor iemand die beweert dat 'het mooiste nog komt".

Het publiek groeide mee
Trouw was zijn publiek zeker. Bij zijn laatste voorstellingen viel op dat de mensen in de zaal met hem mee waren gegroeid, dat ze samen ouder waren geworden. Daar kan eenvoudig minachtend over worden gedaan, maar dat doet de vakman Gaaikema te kort. Zijn voorstellingen hadden tot op het laatst ook iets warms, iets onvoorwaardelijks. En Gaaikema kon zijn publiek als geen ander bevestigen in dat onvoorwaardelijk verbond.

Het was dan 'wij' (ouderen) tegen 'zij' (de moderne rest van de maatschappij). "De vergrijzing wordt tegenwoordig gezien als een rattenplaag", stelde hij dan. Waarop vanuit de zaal klonk: 'Zo is het!' Of Gaaikema riep: "Maak ouderdom tot ouderslim!". En: "Geen dominee, pastoor of zieleherder. Nee, de computer helpt u wel verder."

Gaaikema werd onder meer onderscheiden met de Gouden Harp en de Musical Oeuvre Award. In januari van dit jaar moest hij zijn laatste optreden nog verschuiven, vanwege gezondheidsklachten. Die afscheidsvoorstelling heette 'Wat ik nog graag zou willen!'. Met die show nam Gaaikema op 19 januari van dit jaar na 55 jaar afscheid als cabaretier, in de Groningse Stadsschouwburg. Seth Gaaikema was getrouwd met zijn manager Peter Biemans. Hij is 75 jaar geworden.

Vakwerk combineerde alle woordgrappen met plaatsnamen van Seth Gaaikema tot dit lied.

'Maak ouderdom tot ouderslim!'

Woordgrappen met plaatsnamen

Deel dit artikel

'Maak ouderdom tot ouderslim!'