Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Boer zoekt Vrouw lift mee op de universele angst voor alleen-zijn

Home

Eva-Anne Le Coultre

Boer Mark uit Boer zoekt Vrouw 2017. © tr beeld

‘Boer zoekt Vrouw’ leert ons wat ware liefde is: kiezen tegen de eenzaamheid op het platteland. Eva-Anne Le Coultre vindt het een beklemmende utopie. ‘Als dat maar goed gaat.’

Het meest gelezen stuk uit de New York Times van afgelopen jaar ging niet over Trump, niet over terroristische aanslagen of de oorlog in Syrië, maar over de liefde. In ‘Why You Will Marry the Wrong Person’ legt Alain de Botton ons uit waarom zo veel huwelijken op de klippen lopen. Hij noemt een paar oorzaken: allereerst gaat het vaak al mis met de ouderlijke liefde in onze kindertijd, van een partner verwachten we vervolgens veel te veel, en het grootste probleem: we zijn als de dood om alleen te zijn.

Lees verder na de advertentie

Van die angst moeten we af, want “niemand kan in een optimale geestesgesteldheid verkeren om een partner te kiezen wanneer alleen-zijn als iets onverdraaglijks voelt”. Laten we ons dus, schrijft De Botton, verzoenen met het vooruitzicht jarenlang alleen te zijn, anders is het niet onze partner waar we van houden, maar vooral het feit dat die ons behoedt voor eenzaamheid.

Schrik

Helaas, er zijn genoeg voorbeelden van mensen die liever blijven hangen in ongelukkige of zelfs destructieve relaties dan simpelweg verkiezen alleen te zijn. Dat ‘geheel vrede’ hebben met je toestand zonder relatie is blijkbaar niet zo makkelijk, sterker nog: het jaagt de meeste mensen enorme schrik aan, merkte ik afgelopen jaar aan de reacties op mijn eigen scheiding. Ik vermoedde al wel dat dat nieuws bij sommigen hard aan zou komen en dan trad een merkwaardige omgekeerde troost op: ik bleef maar geruststellen dat ik me wel zou redden, terwijl bij de mensen die ik het vertelde de tranen in de ogen stonden, of zelfs een glimp was te zien van pure angst.

Gelukkig had ik ‘Lof van het rommelige leven’ van Katie Roiphe op mijn nachtkastje, die diezelfde reacties na haar scheiding beschrijft: “‘O, god! Arme ziel. Is het niet vreselijk om ’s avonds thuis te komen zonder dat er iemand is om mee te eten? Is het niet vreselijk om al die uren alleen door te brengen?’ Haar bezorgdheid raakte me, maar maakte ook dat ik me voelde als iemand die over de rand was gevallen van een van die kleurrijke middeleeuwse landkaarten, naar het gebied waar alleen nog zeemonsters en draken leven.”

Wat heb ik aan al die koeien als ik 's avonds alleen thuiszit?

Op deze universele angst voor alleen-zijn drijft al jaren de zeer succesvolle opzet van ‘Boer zoekt Vrouw’ (vier miljoen kijkers op zondagavond): het idee dat eenzame, hardwerkende boeren door Yvon Jaspers gered moeten worden door het leveren van een clubje potentiële geliefden.

Buitenland

Dit seizoen zijn het Nederlandse boeren in het buitenland, wat het allemaal nog schrijnender maakt. Want alleen zitten op je boerderij in Noord-Groningen mag voor de gemiddelde Randstedeling al behoorlijk hopeloos lijken, deze boeren zitten in Canada of Zambia, en dat is toch nog net wat verder weg.

En ook nu weer wordt keer op keer benadrukt dat een relatie de redding uit de troosteloze eenzaamheid is en een voorwaarde voor het ware geluk. Enkele citaten uit de eerste afleveringen: ‘Je bent niet op de wereld gezet om alleen te zijn’, ‘Wat heb ik aan die koeien als ik ’s avonds alleen thuis zit’, ‘Je hebt een maatje nodig, een schouderklopje, iemand om ’s avonds koffie mee te drinken’. Yvon Jaspers wrijft het er zo nodig nog even in: “Jij wilt een vrouw die je voor 100.000 procent vertrouwt, waar je kunt zijn zoals je bent en waar je helemaal veilig bij bent.” 

Zoals in het onderwijs de term ‘het verborgen curriculum’ gebruikt wordt om de waarden en normen over te brengen die niet letterlijk in de lesstof zitten, maar die impliciet overgedragen worden op school, zo wordt in ‘Boer zoekt Vrouw’ het verborgen curriculum van de liefde overgedragen. Door de opmerkingen van Yvon Jaspers, door de voice-over die alle beelden ondubbelzinnig duidt, door de selectie van wat de deelnemers zeggen: “Je bent niet op de wereld gezet om alleen te zijn.”

Filosofisch gezien is zo’n uitspraak nogal problematisch. Het bijzondere aan mensen is nu juist dat ze vrij zijn hun eigen leven vorm te geven. Wij hoeven ons niet, zoals kanaries of koolmezen, te houden aan de omschrijving in de vogelgids: ‘Legt 5-12 eieren, maakt een nest van mos en gras en komt voor in parken, tuinen en andere bomenrijke gebieden.’ We mogen zelf bepalen waar we willen wonen, of we kinderen willen en ook of we met iemand samen willen leven, of met heel veel mensen, of helemaal alleen. En als we dan kiezen om samen te leven met iemand, dan kan dat ook nog op allerlei manieren. De oude Grieken waren daar een stuk ruimdenkender in, die onderscheidden verschillende vormen van liefde die naast elkaar konden bestaan. Niet alleen de bekende eros, maar ook de speelse vorm ludus, de broederliefde philia en de eigenliefde agape.

In ‘Boer zoekt Vrouw’ wordt die ene vorm van liefde nooit betwijfeld en wordt er net gedaan alsof er geen andere mogelijkheden zijn. Terwijl in de rest van de maatschappij dat idee nogal onder vuur ligt, zoals vorig jaar nog in Trouw te lezen was, in een gesprek tussen Jan Drost, die ‘Het Romantisch Misverstand’ schreef, en Simone van Saarloos, schrijfster van het ‘Monogame Drama’.

De Grieken hadden drie soorten liefde, fijn naast elkaar

Hamsterliefde

Zoals de titel al doet vermoeden, zet Van Saarloos zich flink af tegen de traditionele relatievorm: “Als een monogame relatie strandt, hebben de geliefden gefaald. Die ene blijkt dus toch niet de juiste te zijn geweest. Niet zelden wordt de ex vanaf dat moment afgeschilderd als een monster. Daarna begint de zoektocht opnieuw, en moet weer één enkele ander aan alle verwachtingen en verlangens gaan voldoen. Dat leidt tot allerlei negatieve emoties, zoals jaloezie en bezitsdrang, ik noem het hamsterliefde.”

Drost wijst op de Hollywoodinvloed op ons idee van romantiek, waardoor we vastzitten in de illusie van die ene ‘prins op het witte paard’ die in het echte leven natuurlijk niet bestaat. Toch houdt hij, in tegenstelling tot Van Saarloos, een pleidooi voor ‘het behoud van de liefde als verzorgingsstaat’.

Volgens Drost horen liefde en veiligheid bij elkaar: “Om het vertrouwen van de ander waard te zijn moet jij ook je best doen een veilige haven voor de ander te zijn. Misschien ligt daar het probleem voor veel mensen, hebben ze daar geen zin in, lijkt dat in hun ogen te veel op onvrijheid, een te groot offer om te brengen voor een ander.”

Uit de spirituele hoek komt een ander geluid, daar is het idee van opoffering juist uit den boze. In ‘Verslaafd aan Liefde’ beschrijft Jan Geurtz de oorzaak van onze collectieve relatieverslaving: fundamentele zelfafwijzing. De oplossing: volle zelfacceptatie. Een goede relatie bestaat niet uit twee halve mensen, je moet eerst zelf heel zijn om een gezonde relatie te beginnen. Sowieso moet je die relatie volgens Geurtz helemaal niet als levensdoel beschouwen, zoals in ‘Boer zoekt Vrouw’ gebruikelijk, maar “als een omstandigheid die wel of niet op je weg komt, en waarvan je kunt leren en genieten zolang het duurt”.

Een goede relatie bestaat niet uit twee halve mensen, je moet eerst zelf heel zijn om een gezonde relatie te beginnen

Nog een belangrijk verschil met de liefdesopvatting van ‘Boer zoekt Vrouw’: die ander kan jou helemaal niet gelukkig maken. De verantwoordelijkheid voor je geluk bij de ander leggen is het begin van het einde.

Dan volgt na het vrolijke verliefde begin inderdaad onherroepelijk die beknelling: want als je niet meer zo gelukkig bent, ga je de ander daarvan heimelijk de schuld geven. Als die bijvoorbeeld wil dat je niet zo vaak weg bent, en je daarvoor iets opoffert wat je eigenlijk heel graag doet, verdwijnt langzaamaan de ruimte, en daarmee ook de liefde.

De kunst is dus om wel lief te hebben, maar tegelijk die ruimte te laten bestaan. In de woorden van een andere spirituele hit, ‘De Profeet’ van Kahlil Gibran: “Laten er ruimtes blijven in jullie saamhorigheid, en laat windvlagen der hemelen tussen jullie dansen.”

Ruimte

Dat klinkt prachtig, maar hoe doe je dat? Als je inderdaad dat traditionele pad op bent gegaan en in dat getrouwde leven bent beland, allebei werkt en een paar kinderen op de wereld hebt gezet, is het nogal zoeken naar ruimte.

Ik weet nog dat iemand me naar mijn hobby’s vroeg toen ik net mijn derde kind had gekregen.

“Ik ben al blij als het me af en toe lukt mijn nagels te knippen”, antwoordde ik toen, want dat was het wel zo ongeveer qua me-time. Niet verstandig, weet ik nu, maar wel vaak hoe het gaat.

Bij ‘Boer zoekt Vrouw’ lijkt me die ruimte vinden nog lastiger. Hoe groter de opoffering, hoe echter de liefde, lijkt daar eerder de vooronderstelling. En dat is dit seizoen helemaal dramatisch, doordat de vrouwen die willen gaan voor de boer in het buitenland zullen moeten emigreren.

De boeren haasten zich dan om te zeggen dat het belangrijk is dat die vrouwen zich daar ook gelukkig voelen, waarop de vrouwen dan snel zeggen: “Als ik voor jou naar Zambia zou gaan, zou jij op nummer één staan.”

Ai, ai, ai, met bovenstaande theorieën over de liefde in het achterhoofd klinkt dat heel benauwend.

Woongroep

Onder de noemer ‘utopisch wonen’ schreef ik laatst over de woongroep waar ik woon (‘Mijn gezinsvervangend tehuis’, Letter&Geest 31/12 2016). Inmiddels beschouw ik het huwelijk als een veel utopischer vorm van samenleven dan een woongroep. Dat ik niet mijn hele leven in die woongroep blijf wonen is vanzelfsprekend, dat hoef ik ook aan niemand te beloven. Maar dat doe je wel als je gaat trouwen, en aangezien die belofte voortkomt uit een gevoel, komt me dat als een steeds merkwaardiger afspraak voor. Eigenlijk zeg je als je trouwt: je houdt nu van me en dat moet je altijd blijven doen, wat er ook gebeurt.

Het lijkt een prettig vangnet, zoals Drost het beschrijft: jij zorgt altijd voor mij en ik altijd voor jou. Maar net als bij elke utopie, ligt de dystopie op de loer. Dat vangnet biedt geen garantie, maar je kunt er wel lelijk in bekneld raken als je niet uitkijkt. Elkaar loslaten als je samen niet gelukkig bent is misschien wel een stuk liefdevoller. Bovendien: als je niet belooft altijd bij elkaar te blijven, hoef je de relatie ook niet als mislukt te beschouwen als deze ophoudt.

Dat is het rare aan het huwelijk, zoals Van Saarloos benadrukt: het enige scenario is dat het altijd hetzelfde blijft. Terwijl alles, en zeker de liefde, nu juist zo veranderlijk is.

Ik geloof dat ik alles bij elkaar genomen dat idee van die oude Grieken nog zo gek niet vind. Er zijn gewoon heel veel verschillende vormen van liefde. Die je niet kunt dwingen, en die alleen floreren bij genoeg ruimte.

Ik kijk met nog meer verbazing dan vroeger naar ‘Boer zoekt Vrouw’ en hoor voor de zoveelste keer hoe fijn het is als er iemand is om een kopje koffie mee te drinken ’s avonds. Ik zie Marc, de hunk van dit seizoen, die helaas een enorme tobber blijkt. Een leuk, opgewekt meisje wil haar positieve levensinstelling wel met hem delen.

En ik denk: als dat maar goed gaat. 

Eva-Anne Le Coultre © RV

Eva-Anne Le Coultre (1976) is filosofe. In 2011 schreef ze ‘Echte Boer zoekt dito Vrouw. Liefde in tijden van media’.

Zondagavond is ‘Boer zoekt Vrouw’ (afl. 7) te zien op NPO1 om 20.30 uur.

Deel dit artikel

Wat heb ik aan al die koeien als ik 's avonds alleen thuiszit?

De Grieken hadden drie soorten liefde, fijn naast elkaar

Een goede relatie bestaat niet uit twee halve mensen, je moet eerst zelf heel zijn om een gezonde relatie te beginnen