Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Biograaf Willem van Bennekom: 'Ed van Thijn heeft nooit talent voor gêne gehad'

Cultuur

Co Welgraven

Omslag 'Ed van Thijn, leven als opdracht' © -
Recensie

Willem van Bennekom wilde graag dat Van Thijn zijn boek nog zou kunnen lezen en hield het daarom bij een ‘levensschets’.

Het boek dat de jurist Willem van Bennekom over PvdA-politicus Ed van Thijn heeft geschreven, is volgens de auteur geen klassieke biografie. Daarvoor is het te persoonlijk ‘en zeker ook niet altijd objectief genoeg’. Van Bennekom heeft tientallen gesprekken gevoerd met Van Thijn (en met vele mensen uit diens omgeving) en gaandeweg ontstond er tussen de twee een vertrouwdheid die op vriendschap begon te lijken. Toch heeft de schrijver naar eigen zeggen steeds de vereiste afstand weten te bewaren; van meet af aan stond vast dat het zijn boek was, en dat niet Van Thijn de regie had.

Lees verder na de advertentie

Op veel plaatsen laat Van Bennekom blijken dat hij onder de indruk is van de PvdA’er. Maar hij plaatst ook behoorlijk wat kritische kanttekeningen bij wat Van Thijn in zijn politieke leven heeft gedaan, of juist heeft nagelaten.

Van meet af aan stond vast dat het boek van Van Bennekom was,dat niet Van Thijn de regie had

De sociaaldemocraat stond in de jaren zeventig, toen hij fractieleider in de Tweede Kamer was, aan de wieg van wat de meerderheidsstrategie is gaan heten: de PvdA moest alleen in een kabinet stappen als zij, met geestverwante partijen, daarin de dienst kon uitmaken, kortom: als ze groter was dan de gedoodverfde coalitiepartner - in de politieke verhoudingen van die tijd kon dat eigenlijk alleen het CDA onder leiding van Dries van Agt zijn.

Met die opstelling werkte Van Thijn na de grote verkiezingsoverwinning van zijn partij in 1977 aan wat het tweede kabinet-Den Uyl zou moeten worden; hij schreef er het legendarische ‘Dagboek van een onderhandelaar’ over. Na ruim een half jaar stond de PvdA met lege handen; Van Agt ging met de VVD van Hans Wiegel in zee.

Groten der aarde

Droogjes constateert Van Bennekom dat Van Thijn en zijn medestanders de grote strijd uit die jaren ‘glansrijk hebben verloren’. Hij laat ook goed zien dat niet alleen pure arrogantie de PvdA voortdreef. Van Thijn en de zijnen waren oprecht bezorgd over de geringe invloed van de kiezers, die moesten lijdzaam toezien wat er van hun stem terechtkwam. De meerderheidsstrategie moest hen vooraf meer houvast geven. Tijdens zijn studie politicologie had Van Thijn zich al op dit onderwerp gestort, hij had er ook op willen promoveren. Maar hij koos voor een politieke carrière.

Waardering heeft Van Bennekom voor de manier waarop Van Thijn ruim tien jaar lang het burgemeesterschap van Amsterdam vervulde. Het was de baan van zijn leven, hij trok de stad uit het dal, ontmoette de groten der aarde. Hij denkt er nog vaak aan terug: “Eigenlijk voelt hij zich nog altijd burgemeester”, aldus zijn biograaf.

Willem Van Bennekom © -

Toen Van Thijn begin 1994 in het Concertgebouw afscheid nam, was hij de koning te rijk. ‘Amsterdam heeft werkelijk van mij gehouden’, schreef hij in een van zijn boeken. Typisch Ed, concludeert Van Bennekom. “Een talent voor gêne had hij nooit gehad.”

Aan het burgemeesterschap kwam begin 1994 een eind toen Van Thijn de overleden Ien Dales opvolgde als minister van binnenlandse zaken. Hij raakte echter verstrikt in de nasleep van de IRT-affaire en trad na vijf maanden af. Van Bennekom kent deze kwestie goed, want eerder verscheen zijn prachtige biografie van de PvdA’er Maarten van Traa die voorzitter was van de commissie die een parlementaire enquête instelde naar de IRT-zaak. De val van Van Thijn was ook het einde van zijn politieke loopbaan (al werd hij nog senator). In 1994 bleek dat er in het eerste kabinet-Kok geen plaats voor hem was, iets wat hij moeilijk kon verkroppen.

Beklemmende passages

Aan het begin en aan het einde van het boek gaat Van Bennekom uitvoerig in op de Joodse afkomst van Van Thijn. Zijn familie heeft vreselijk geleden onder het naziregime, zijn drie grootouders werden vermoord. Van Thijn en zijn ouders ontkwamen aan de vernietigingskampen.

In het laatste hoofdstuk komt de rol die de vader van Van Thijn, Sal, in de oorlog heeft gespeeld aan de orde. Hij werkte bij de Expositur, een afdeling van de omstreden Joodse Raad. Wat deed hij daar? Hadden zijn vrouw en zijn zoon Ed hun leven inderdaad aan hem te danken? Van Bennekom doet verslag van zijn speurtocht in de archieven die nieuwe feiten oplevert die bij Ed van Thijn nog niet bekend waren; het zijn ronduit beklemmende passages.

Het boek is mooi geschreven, al had de auteur iets minder gebruik mogen maken van het vraagteken, het aantal zinnen waarin hij een vraag opwerpt, is niet te tellen. Van Bennekom hoopt dat hij bouwstenen heeft aangedragen voor een volwaardige biografie. Hijzelf heeft daarvoor de tijd niet willen nemen, ook omdat hij graag wilde dat Van Thijn de publicatie van deze levensschets nog zou kunnen beleven. De vraag is echter of zo’n biografie veel meer oplevert dan dit fascinerende boek.

Oordeel

Fascinerende levensschets waarin de auteur ondanks zijn bewondering voldoende afstand bewaart.

Willem van Bennekom
Ed van Thijn. Leven als opdracht
Boom. 296 blz. € 24,90

Recensenten van Trouw bespreken pas verschenen fictie, non-fictie, jeugdliteratuur en thrillers. Meer recensies leest u hier.

Deel dit artikel

Van meet af aan stond vast dat het boek van Van Bennekom was,dat niet Van Thijn de regie had