Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Beschut tegen de kou van eenzaamheid

cultuur

Ferry Wieringa

Review

Een zware houten deur sluit het kloosterverzorgingshuis Berchmanianum aan de straatkant van de Nijmeegse Houtlaan af. In 1929 opgericht als huis waar aankomende jezuïeten zich gedurende drie jaar verdiepten in de filosofie, maar later, in 1967, in gebruik genomen als opvang voor bejaarde kloosterlingen. De deur valt robuust in het slot en de klap echoot na in de stille hal.

In de kamer van directeur Jansen wordt me gevraagd vooral zorgvuldig over het klooster en zijn bewoners te schrijven. De directeur zou niet willen dat er een verkeerd beeld naar buiten ontstaat. Dit besloten leven is door fotograaf Rob Philip (31) gedocumenteerd in het boek 'Het huis met de lege handen'.

,,Verspreid over een periode van vijf jaar heb ik het leven hier in beelden proberen te vangen. Ik at mee, bad, luisterde in de gelagkamer naar de gesprekken en ik leefde in het ritme dat hier onontkombaar als een sluimerende deken op je neer daalt. Je praat zachter, vertraagt je pas en toont eerbied voor de oude mensen die je in de gangen tegenkomt. Ik moest aan de bewoners wennen en zij aan mij. Regelmatig kreeg ik te horen 'Bent u novice', en dan moest ik, toch met enige spijt, nee zeggen.''

,,Soms werd het me te veel. Die stilte, de ingetogenheid en de nabijheid van de dood. Ik had een vlucht in banaliteit nodig. Zo kwam het dat ik elke dag een uurtje achter de tv kroop en me liet meeslepen door de stripfilmpjes op Cartoon Network. Even niet denken, even niet luisteren naar gewogen woorden, maar spontane, nietszeggende onzin consumeren. Ik heb dat blijkbaar nodig om te relativeren.

,,De titel 'Het huis met de lege handen' is een verwijzing naar het loslaten van het leven zoals dat buiten de deuren van het verzorgingsklooster geleefd wordt. De orde die hier heerst is strikt. Striktheid die voor regelmaat en dus ook voor een vanzelfsprekend patroon staat. Er geldt hier een andere tijdsindeling. Het leven aan de andere kant van de poort is als het ware buitengesloten, waardoor binnen de muren een gesloten wereld ontstaat. Het heeft bij mij ook de vraag opgeroepen of ik in staat zou zijn daadwerkelijk in te treden. Maar dan moest ik altijd weer concluderen dat ik het niet zou kunnen. Het leven wil ik gewoon in al zijn veelzijdigheid beleven. Ik geniet van de vrijheid.''

,,Het begon aanvankelijk met kiekjes. Snap-shots in zwart-wit. Maar dat bevredigde niet. Later, toen het idee voor dit boek was ontstaan, koos ik voor kleurenfoto's. Daarmee wilde ik aantonen dat ook dit het leven van vandaag is. Misschien niet meer van morgen, maar nu bestaat het nog wel.''

,,De bejaarde jezuïeten kenden mij van de bezoeken die ik bracht aan mijn vriend Ed Redeker, de gastpater, en langzaam maar zeker leerde ik hen ook kennen. In mijn omgeving waren mensen altijd belangstellend als ik weer eens in Nijmegen had gelogeerd. Het blijkt dat iedereen over kloosters spreekt, zonder ze te kennen. Vaak wordt over het kloosterleven gesproken in clichés. Dat is ook niet vreemd, want het leven is er nu eenmaal naar binnen gekeerd. Nu ik, met mijn logeerpartijen, in de positie verkeerde dit leven te tonen, besloot ik dat ook maar te doen.''

,,Op de omslag van het boek prijkt mijn naam. Het is mijn boek. Ik ben de kunstenaar. Sla je het boek open, dan tref je daar het onderwerp, de bewoners. Het is dubbel. Die paradox fascineert mij nog steeds. Ik, Rob Philip, ben mij zo bewust van mijn invloed, mijn werk, maar de mannen die hier leven hebben zich onthecht van hun identiteit. Niet dat ze karakterloos zijn, verre van dat, maar de onderworpenheid is van hun gezicht af te lezen en ligt in elk woord besloten. Ze hebben zich onthecht van hun eigen pijn en hun eigen verhaal. Ik kan niet anders dan dat bewonderen.''

,,De leegte is soms ook zichtbaar op de foto's. Het lijkt een gebrek aan contact met de bewoner. De personen lijken naar binnen te kijken, zichzelf vragen stellen over gevoelens en hun leven. Wat heb ik voor U gedaan? Wat doe ik voor U? Wat moet ik voor U doen?, valt er te lezen in het boek. En zo denkt men hier. Hoe vaak ik bij het fotograferen niet heb moeten horen 'Waarom neemt u mij toch? Ik ben niet bijzonder'. Die bescheidenheid is erg katholiek. Het is een vorm van ijdelheid.''

,,Natuurlijk maak je er ook goede sier mee. Je cijfert jezelf weg, maar daardoor groei je zelf ook. Een kunstenaar kent dat niet, maar toch zijn de wereld van de kunstenaar en die van de jezuïeten ergens ook wel gelijk aan elkaar. Een kunstenaar wijdt zich aan een taak, geeft vorm aan zijn idee en dat is ook wat deze jezuïeten hebben gedaan. Met hun wortels in de samenleving droegen zij hun invulling van het geloof uit. Ik spreek nog van doen, dragen en nemen, maar het zal niet lang meer duren, of dit leven bestaat niet meer.''

De verwachting is dat het Berchmanianum in 2015 wegens gebrek aan nieuwe bewoners moet sluiten.

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie