Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Bekroond boek schept huiveringwekkend beeld over spermafraude

Cultuur

Laura van Baars

© Hollandse Hoogte / Science Photo Library
BOEKRECENSIE

Louis, een autistische, Nederlands-Surinaamse spermadonor, kreeg zo’n 200 kinderen. Ook bij witte stellen. De arts pleegde ook zelf spermabankfraude, tekent een Poolse journalist op.

Een van de meest schrijnende scènes uit ‘Alle kinderen van Louis’ geeft meteen een kijkje achter de schermen bij tv-programma’s over zoektochten naar verloren familieleden. Als donorkinderen Matthijs en Maaike, een tweeling, onder valse voorwendselen naar een bankje aan een rivier gelokt worden en presentatrice Irene Moors verschijnt die hen vertelt dat ‘niet hun vader, maar wel hun halfzus’ is gevonden, verschijnt zus Jaleesa vanachter een muurtje. Matthijs kan Jaleesa alleen maar aankijken, Maaike zoekt ingespannen naar gelijkenissen en steekt haar hand uit. Cut, roept iemand. “We nemen het nog een keer op. Het licht was niet goed en jullie waren niet enthousiast genoeg.”

Lees verder na de advertentie

Matthijs, Maaike en Jaleesa zijn drie van de mogelijk tweehonderd kinderen die spermadonor Louis gedurende 17 jaar heeft verwekt. Zo’n vijftig van zijn kinderen, die zichzelf de ‘Halfjes’ noemen, hebben elkaar de afgelopen jaren gevonden. Grotendeels via televisieprogramma’s, want de spermabanken en de Nederlandse wetgeving, die lange tijd anonimiteit garandeerde, werkten niet erg mee. De Poolse journalist Kamil Bałuk (spreek uit: Ba-oek, 1988) geeft een huiveringwekkend beeld van de bevruchtingspraktijk van dr. Jan Karbaat uit Barendrecht, in wiens praktijk tienduizend kinderen zijn verwekt bij zesduizend gezinnen, tot zijn kliniek in 2008 op last van de minister werd gesloten.

Oordeel: razend spannend geschreven page-turner over spermafraude

In Polen werd Bałuks onderzoeksproject, dat drie jaar duurde, gehonoreerd met de Ryszard Kapuscinskibeurs. De fascinatie zat hem voor de journalist, die Nederlands spreekt, in het feit dat hier witte vrouwen geïnsemineerd zijn met zaad van getinte mannen. Hij las hierover in het blad Humo tijdens zijn stage in Vlaanderen. Bałuks mentor op de School voor Reportage uit Wroclaw, de literaire non-fictieschrijver Mariusz Szczygieł, was meteen enthousiast over een boek. ‘Alle kinderen van Louis’ verscheen in Polen vorig jaar al, wonderlijk genoeg op de dag dat Karbaat op 89- jarige leeftijd overleed.

Louis was een van de topleveranciers van zaad aan het medisch centrum Bijdorp van dokter Jan Karbaat. Hij fietste soms wel drie keer per week langs met een gevuld potje voor de warmhoudkast. Op razend spannende en knappe wijze weeft Bałuk de vele verhaallijnen van de donorkinderen, hun biologische vader Louis en diens Surinaams-Nederlandse voorouders en dokter Karbaat door elkaar.

Lees verder na onderstaande afbeelding.

Kamil Bałuk Alle kinderen van Louis De Geus; 288 blz. € 19,99 © RV

Het verhaal krijgt - voor wie de nieuwsberichten hierover niet volgde - nog een grotere lading als blijkt dat Karbaat naar alle waarschijnlijkheid vrouwen ook met zijn eigen zaad insemineerde. Als academisch opgeleide, Kaukasische man was Karbaat zelf precies de donor waar witte, kinderloze stellen om vroegen.

De arts pleegt schaamteloze spermafraude. Aan ethische codes, regels of administratie liet hij zich niets gelegen liggen. Er zijn - ondanks een richtlijn van maximaal zes kinderen - meer donoren in Nederland geweest die tientallen, misschien zelfs honderden nakomelingen hebben. Dat Louis is komen bovendrijven, heeft ermee te maken dat Karbaat er niet om maalde dat Louis’ half-Surinaamse genen terechtkwamen bij witte stellen. De kinderen groeiden donker op, bij de tandarts bleken ze een ‘Afrikaanse beet’ te hebben. In veel gevallen werd het vaderschap van hun wettelijke vader onhoudbaar. Opvallend veel huwelijken van ouders van de kinderen van Louis liepen op de klippen, waarbij de vaders niet zelden het volledige contact verbraken. Als deze kinderen contact opnamen met Karbaats kliniek Bijdorp met het verzoek om informatie over hun biologische vader, kregen ze altijd te horen dat de donor anoniem wenste te blijven en het dossier was vernietigd. Dit, terwijl Louis juist graag contact wilde met ‘zijn kinderen’. Noach, een kind dat vermoedde een zoon van Louis te zijn, kreeg van de kliniek te horen dat hij een ‘chimeer’ was. Bij de inseminatie zouden zaden van meerdere mannen gemixt zijn om de kans op bevruchting te vergroten. Noach zou ontstaan zijn uit versmolten zaadcellen van verschillende donoren. Louis’ vaderschap was daarom niet vast te stellen.

Overspel

Dat Louis het syndroom van asperger heeft, heeft Karbaat bovendien nooit in de weg gestaan bij het gebruik van diens sperma.

Bałuk is waarschijnlijk de laatste journalist geweest die Karbaat uitgebreid gesproken heeft; ook de drijfveren van Louis brengt de Pool aan het licht in dit boek dat dinsdag verschijnt. Het levert een schitterende pageturner op over het dilemma van afkomst; de zoektocht van kinderen naar hun biologische vader met een vaak teleurstellende afloop. Even stipt Bałuk ook het christelijke perspectief op donatie aan: pas toen het CDA niet meer regeerde, verloren spermadonoren hun recht op anonimiteit.

De gereformeerde hoogleraar gynaecologie en Groningse spermabankdirecteur Jan Kremer was fel tegenstander van die openheid: spermadonatie kon volgens hem voorkomen dat vrouwen overspel pleegden om zwanger te worden. Maar de aanwezigheid van een bekende donor vormde juist weer een bedreiging voor dat huwelijk. Dat er een donor aan te pas was gekomen bij de bevruchting, moest zelfs voor de grootouders verborgen blijven. Omdat hij de wetswijziging zag aankomen, verbrandde Kremer kort voor zijn dood zijn hele archief met donorgegevens.

Bałuk schept vanuit een menselijk perspectief het tijdsbeeld van de jaren rondom 2004, toen donorkinderen het recht verwierven om te weten wie hun ouders zijn. Hoe belangrijk dat is, laat de Pool indringend zien. Al strekt de chaotische Nederlandse bevruchtingspraktijk, waar televisieprogramma’s uit armoede een cruciale opsporingsrol in spelen, nu niet direct tot aanbeveling.

Recensenten van Trouw bespreken wekelijks pas verschenen fictie, non-fictie, jeugdliteratuur en thrillers. U vind het via trouw.nl/boekrecensies.

Deel dit artikel

Oordeel: razend spannend geschreven page-turner over spermafraude