Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Beeldentaal

Cultuur

Joke de Wolf

Bij de tiende editie van fotofestival Naarden is het hoofdthema ’emoticon’; vijf subthema’s moeten helpen gevoelens over te brengen.

Harde nieuwsfoto’s schrikken sneller af dan een verhaal, reclamefoto’s stimuleren de hebberigheid, familiefoto’s staan gezellig op het nachtkastje: fotografie is nauw verbonden met emotie.

Hoofdthema van de tiende editie van het fotofestival in Naarden is het hedendaagse woord ’emoticon’. Een gezichtje met een emotie – emotion – als symbool – icon – gebruikt iemand die chat of sms’t om in een paar tekens een gevoel over te brengen aan een gesprekspartner.

Het werk van meer dan honderd Nederlandse en buitenlandse fotografen is te zien, gegroepeerd naar de subthema’s Paradijs, In memoriam, Beautiful freak, Buy me en Angst. Foto’s speciaal gemaakt voor het festival, of geselecteerd uit bestaande kunstwerken of reportages.

De Grote Kerk is ingericht met het subthema ’Paradijs’. Walter Blum fotografeerde in de jaren vijftig en zestig voor damesbladen. Prachtige mierzoete portretten van kleine meisjes in jurkjes met theeserviesjes of parapluutjes in zachte pasteltinten. Op de grote herdrukken van de foto’s zie je niet alleen de ideale wereld die Blum aan de lezeressen wilde tonen, maar ook de decors die overduidelijk geschilderd zijn, de plastic attributen, de randen die de alledaagsheid van de studio tonen die voor publicatie werden weggewerkt. Rafelige randen uit een tijdperk vóór de computer.

Beeldend kunstenaar Sara Blokland vroeg haar vader foto’s te maken van zijn eigen paradijs: de tuin. Je ziet in de collage veertig foto’s van een tuin in een nieuwbouwwijk van Arnhem: groen overheerst, bloemen en borders in de zomer, klompjes op het bankje, sneeuw in de winter. In zijn tuinparadijs regent het nooit.

Tussen de verschillende interpretaties van een menselijk paradijs – ook de mislukte paradijzen komen aan bod – is een deel van de kerk ingericht met foto’s rond het verhaal van Adam, Eva en Lilith, de zelfstandige vrouw met wie Adam vóór Eva zou zijn geweest. Een combinatie van panelen en losse foto’s van verschillende fotografen, gordijnen met bloemen en gedichten: wie dacht dat het rustig was in het paradijs komt bedrogen uit.

Aan de rand van de vesting, bijna buiten de grenzen van het festival, is het wel rustig. Dat komt niet alleen door het thema, ’in memoriam’. Verspreid over de glooiende restanten van bolwerk ’Nieuw molen’ kreeg iedere kunstenaar een eigen container als expositieruimte: een goede manier om de interpretaties van het thema gescheiden te houden.

Sommige foto’s spreken voor zich, zoals de contactafdrukken van fotograaf Pieter Martens. Hij vond zijn bejaarde vader dood onder aan de trap en schoot met haast pijnlijke precisie een fotorolletje vol om de ideale foto te vinden. Het werd de laatste, zie je aan het roodomrande kader rond nummer 37 van het rolletje.

Tekst is soms wel belangrijk bij een foto. In de ruimte van de Iraanse fotografe en kunsthistorica Parisa Damandan zijn officiële portretten en familiekiekjes te zien van Iraniërs. Uit de begeleidende tekst blijkt dat de foto’s het enige is dat er van deze mensen overbleef: bij een aardbeving op Tweede Kerstdag 2003 stierf de helft van de bevolking van de Iraanse stad Bam, deze foto’s gingen niet verloren. Damandan kwam drie dagen na de ramp in de stad om te helpen. Ze concludeerde dat ze het best kon helpen met datgene waar ze goed in is: het veiligstellen, restaureren en publiceren van de foto’s die begraven lagen onder het puin. Op de plek waar eerst grote fotowinkels waren geweest, begon ze te graven, op zoek naar oud, soms nog niet ontwikkeld filmmateriaal, waarop een momentopname van het leven van de stad net voor de ramp was vastgelegd. Inmiddels heeft Damandan zo’n tienduizend foto’s verzameld en probeert ze de overlevenden de foto’s van hun familieleden terug te geven.

In de ruimte naast de foto’s uit Bam is een film te zien met bijna alleen maar tekst: documentairemaakster Aliona van der Horst nodigde de inwoners van Bam uit om in haar hotelkamer tegen de foto’s te gaan praten. Van der Horst hoorde van het fotoproject van Paradan en zocht haar een jaar na de aardbeving op. Ze zag hoeveel invloed foto’s hadden op het straatbeeld: overal waren afbeeldingen van vermiste of overleden dierbaren te zien, de kapper bekende haar hele gesprekken te voeren met de foto van zijn omgekomen dochter. In de film zie je eerst de foto die de mensen meenamen, kiekjes zoals Damandan verzamelt. Dan komen de verhalen, vaak gefluisterd, in het Perzisch, met niets anders dan de vertaling in beeld. De achterblijvers vertellen de overledene over hun dagelijkse zorgen, delen hun goede herinneringen en praten over het gemis. Je kijkt mee naar de beelden in de hoofden van de overlevenden. Dichterbij kun je haast niet komen.

Deel dit artikel