Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Banden van boeken kunnen soms een waar kunstwerkje zijn

Cultuur

Sytse Wilman

Review

’Elisabeth Menalda en het kunstboekbinden’. Tot 26 oktober in de Tresoar in Leeuwarden. Toegangsprijs: 1 euro.

De boeken in de glazen vitrines zijn gesloten, er is geen letter van te lezen. Het gaat bij de tentoonstelling in de Tresoar te Leeuwarden niet om de inhoud van de boeken, maar om de boekband.

Dikke boeken, strak en met precisie ingebonden in een band van leer, meestal groen of rood met gouden versiering. Sober, maar met gevoel voor verhouding en oog voor detail gestempeld of ingelegd. De kunstband geeft een extra dimensie aan het boek. De band kan te maken hebben met de inhoud ervan, met de schrijver, met degene aan wie het boekwerk wordt geschonken of met de gelegenheid waarbij het wordt gegeven.

Achter het glas ligt een dik boekwerk dat in 1925 aan Pieter Jelles Troelstra werd aangeboden bij zijn afscheid als Kamerlid. Het medaillon op de kaft toont een vrouw die een loof plant, in de hoeken staan de letters SDAP. Ingebonden door Elisabeth Menalda.

Menalda, de belangrijkste Nederlandse kunstboekbindster van de vorige eeuw, staat centraal in de expositie. Tussen 1924 en 1975 werkte de in Leeuwarden geboren Menalda als zelfstandig boekbindster in Amsterdam.

Met kunst en vliegwerk wist ze met het boekbinden in haar levensonderhoud te voorzien. Haar collega’s, vrijwel allemaal getrouwde vrouwen, hoefden - en konden - er niet van leven. Nog steeds kunnen de enkele kunstboekbinders die er zijn er nauwelijks van leven. Om brood op de plank te krijgen moeten ze tijdschriften inbinden en boeken restaureren.

„Dat Menalda van het binden wilde leven en daar nog in slaagde ook, maakt haar uniek”, vertelt organisator Haye Bijlstra. „Toen het idee om een tentoonstelling over Menalda en het boekbinden ontstond, hadden we zelf slechts één boekband van haar. Daar konden we natuurlijk geen expositie van maken”. Met hulp van Alida Beekhuis, nicht van Menalda, werden uiteindelijk veertig werken bijeengebracht. Het merendeel is afkomstig uit Museum Meermanno en de Koninklijke Bibliotheek, beide in Den Haag. Enkele werken komen uit privécollecties.

„Het vinden van de werken was een hele klus”, zegt Bijlstra. „Boeken staan in bibliotheken gesorteerd op onderwerp of auteur, niet op degene die het boek heeft ingebonden.” Naast de boeken van Menalda laat de expositie ook gereedschap en enkele persoonlijke bezittingen zien, zoals haar diploma van de Kunstambachtsschool voor meisjes. Op een bord staat haar levensverhaal. Langs de muren liggen werken van andere boekbinders, de meest moderne uit 2003.

Tot op hoge leeftijd - in 1997 overleed ze op 102-jarige leeftijd - bleef Menalda betrokken bij haar vak. Ze was ongekend kritisch en had er strikte opvattingen over: een band moest niet alleen mooi zijn, maar ook degelijk. En geen overdadige versieringen, zoals kunstribben op de rug van het boek. Haar motto: „Als je ribben laat zien, moeten ze er ook zijn.”

Deel dit artikel