Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Bach is uiteindelijk onbereikbaar

Cultuur

HARM OVING

Review

Bestaat er van uw leven een versie die de enige echte en ware is? En ziet die er over tien jaar nog zo uit, denkt u? Wat als een ander na uw dood zo'n enige echte versie van uw leven zou schrijven, hoever zal hij er volgens u naast zitten? Niemand kan tenslotte -noch voor, noch na uw dood- in uw hoofd kijken, ook u niet.

Bovenstaande maakt direct duidelijk dat de pretentieuze titel 'Het ware leven van Johann Sebastian Bach' duidt op zelfoverschatting door de schrijver. Het eerste wat een biograaf moet beseffen, is dat de door hem geschreven biografie nooit meer is dan één van de mogelijke versies van het leven van zijn onderwerp. Een goede biograaf geeft het leven van zijn onderwerp enige coherentie daar waar het leven zelf zoveel rafelige kanten heeft.

Voor sommigen is het duidelijk dat Bach een diep religieus mens was en hij er zijn hele leven naar gestreefd heeft zijn Heer te dienen met kerkmuziek. Anderen zien Bach als begaafd klaviersolist die gedwongen was zijn leven te slijten als ondergeschikte van een bekrompen kerkbestuur. Daar is alle twee wat voor te zeggen, maar degene die daar het minst over gezegd heeft, is Bach zelf. Hij heeft nooit de moeite genomen om zijn componeerstijl of zijn carrièrebewegingen te verantwoorden. We weten van een aantal zaken dat hij het deed maar nooit waarom.

Het is misschien moeilijk te verteren dat er zo'n grote discrepantie zit tussen het belang van Bach en zijn muziek en het weinige wat we van hem weten. En gelooft u mij, er is op niemand meer onderzoek losgelaten dan op Johann Sebastian, zoon van de stadsmusicus Johann Ambrosius Bach. Wat wij kennen, zijn een aantal onpersoonlijke, min of meer officiële documenten en de verhalen over Bach van zijn tweede zoon Carl Philip Emanuel, tijdens zijn leven de grote Bach genoemd. De rest bestaat uit beredeneerde speculaties en vergelijkingen met andere musici in soortgelijke situaties.

Klaus Eidam maakte net zoals zovelen met Bach kennis tijdens de pianolessen. Hij beet zijn tanden stuk op de 'Inventionen' en het 'Wohltemperierte Klavier'. Later maakte hij als regisseur en toneelschrijver opnieuw met Bach kennis als onderwerp voor een televisiefilm in vier delen door de DDR-tv uitgezonden in 1985-1986. Toen bleek hem dat de meeste schrijvers zich beperkten tot het overschrijven van de beroemde Bach-biograaf Philipp Spitta. Aangezien het eerste deel van diens Bachbiografie in 1873 werd gepubliceerd, leek het Eidam tijd weer eens de archieven in te duiken om te zien of er niet meer te vinden was. Nou, dat bleek een goed idee, want hij vond allerlei nieuwe documenten, zegt hij. Helaas geeft Eidam daar geen lijstje van en in de tekst zijn ze alleen verspreid terug te vinden. Zo wordt het moeilijk ze naar waarde te schatten.

Wat Eidam naar hartelust beoefent is de kunst van het zichzelf tegenspreken en het vergelijken van appelen en peren. Als voorbeeld kan de vergelijking tussen de sociale status van Sebastian en Ambrosius dienen. Volgens Eidam had de vader een hogere status dan zijn zoon, omdat de vader een raadsheer als schoonvader had. Raadsheren horen zoals bekend bij de stadselite, stadspijper 'Ambrosius was dus een man van stand en genoot aanzienlijk meer aanzien dan zijn beroemde zoon in later jaren bij de drie raden van Leipzig'. Een onzinnige vergelijking want Eisenach was nog minder dan een gat in de provincie en Leipzig, na Berlijn, de tweede stad van alle Duitse landen.

Hoe kan de zoon Bach nou beroemder zijn dan de vader en toch maar zo weinig aanzien genieten? In heel Duitsland had alleen de positie als cantor in Hamburg iets meer prestige. De vader van Sebastian daarentegen was baas van de torenblazers die het signaal gaven dat de stadspoorten voor de nacht dichtgingen. Ambrosius regelde de engagementen van de 'biervedelaars', de bruiloften-en-partijen-muzikanten van die tijd.

Op de achterflap wordt gemeld dat Eidam wil afrekenen met allerlei Bach-uitleggers zoals kabbalisten, getallenmystici, godsdienstfanaten, marxisten enzovoort. Volgens de achterflap willen deze koste wat het kost hun eigen geborneerdheid in Bachs muziek terugvinden. Daarmee doen ze afbreuk aan het enige waar het in Bachs muziek om draait: de muziek zelf. Alsof daar niet hetzelfde voor geldt als voor Bachs leven: er zijn vele versies en uitvoeringen en wie zal zeggen welke de ware is?

Wie een kuil graaft voor een ander, valt er zelf in. Eidam heeft ijverig de aanval op de andere meer of minder geborneerde biografen ingezet en hij is er alleen maar in geslaagd zijn eigen geborneerdheid te etaleren. Bach is uiteindelijk onbereikbaar voor ons, hoe diep wij ons ook met hem verbonden voelen. Ons rest niets anders dan onze hoogstpersoonlijke versie van Johann Sebastian en zijn werken. Laat dat nou ook nog de mooiste en meest betekenisvolle zijn.



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie