Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Auteur Deon Meyer: 'De misdaadroman is het meest moraliserende verhaal dat bestaat'

Home

Niels Posthumus

Deon Meyer: "Hoe meer informatie je verzamelt, des te meer keuzes je hebt en hoe interessanter je plot kan worden." © Hollandse Hoogte / LEEMAGE

De Zuid-Afrikaanse thrillerauteur Deon Meyer schreef dit jaar het geschenk voor De Spannende Boekenweken, die 9 juni beginnen. 'Misdaad in het echte leven geeft geen inspiratie, die stemt slechts verdrietig.'

Zuid-Afrika is een land met 17.000 moorden per jaar, maar vrediger dan het stadje Stellenbosch kan bijna niet. De zon schijnt, studenten trappen een balletje in een park, toeristen nippen van hun wijn op de terrassen van hagelwitte proeverijen. Alles en iedereen lijkt zich er te houden aan het gebod 'Stadig' dat voor elke kruising op de weg is geschilderd: langzaam in het Afrikaans.

Lees verder na de advertentie

Toch situeerde de Zuid-Afrikaanse misdaadauteur Deon Meyer een van zijn bestsellers, 'Icarus', in deze plaats. Nog voordat hij er kwam wonen. "Het verhaal draaide om de wijnindustrie", legt hij uit aan de keukentafel van zijn villa die in een buitenwijk tegen een heuvel is aangebouwd. "Eerst komt het idee voor het verhaal, pas daarna ga ik locaties bedenken. Het is niet zo dat ik op een dag door Stellenbosch loop en opeens denk: hé, dit is eigenlijk wel een goede plek voor een moord."

Vredige plekken

Meyer schreef dit jaar het geschenk voor De Spannende Boekenweken, dit jaar van 9 tot 25 juni. 'De vrouw in de blauwe mantel' draait om detective Benny Griessel, die ook in veel van zijn andere boeken - zoals 'Icarus' - centraal staat. "Ik vond het lastig om een korte novelle te schrijven", geeft Meyer toe. 

"Je wilt haar de diepte van een roman geven, maar je hebt daar nauwelijks ruimte voor. Toch moeten de karakters goed uit de verf blijven komen. Je kunt er, zeker bij zo'n boekenweekgeschenk, niet van uitgaan dat iedereen Griessel al kent uit mijn eerdere boeken."

Zeker 80 procent van alle moorden, waar ook ter wereld, vindt plaats onder invloed van drank en drugs

Dat de moorden in Meyers romans vaak plaatsvinden in vredige plekken als Stellenbosch of de betere delen van Kaapstad is geen toeval. "Mijn boeken zijn heel nadrukkelijk fictie", legt hij uit. 

"Zuid-Afrika kent extreem veel moorden in het echte leven, maar die kunnen nooit de inspiratie vormen voor een boek. Zeker 80 procent van alle moorden, waar ook ter wereld, vindt plaats onder invloed van drank en drugs. Dader en slachtoffer kennen elkaar vaak goed. En zij leven meestal in minder welvarende wijken. Aan dat soort moorden is niets sexy of vermakelijk. En dat heb je juist wel nodig voor een misdaadroman. De moord moet complex zijn, een puzzel. Lezen over een echte moord in de sloppenwijken van Kaapstad is niet spannend. Zo'n moord maakt je vooral heel verdrietig."

Ook zijn favoriete hoofdpersoon Benny Griessel, die worstelt met een alcoholprobleem en een niet altijd bijster gelukkig liefdesleven, heeft Meyer niet gebaseerd op een echte rechercheur van vlees en bloed. 

Hij was lang misdaadverslaggever voor de Zuid-Afrikaanse krant Die Volksblad en deed in die periode een hoop kennis op over recherchemethodes en politiecultuur, maar Griessel is uiteindelijk toch vooral gevormd aan de hand van karakters uit andere detectives. "Ik begon pas laat romans te schrijven", vertelt Meyer. "Ik was in de dertig. Ik had al heel wat misdaadromans gelezen."

Afrikaanse variant

Zijn pennevruchten waren niet onmiddellijk een daverend succes. "Mijn eerste boek was niet erg goed", zegt Meyer. "Ik moest alles nog leren: hoe je een verhaal opbouwt, maar ook wat voor woorden mijn karakters gebruiken. In de Afrikaanse taal was tientallen jaren geen misdaadroman meer gepubliceerd."

"In Engelse detectives praten politieagenten altijd op eenzelfde soort manier: hard-boiled, versimpeld Engels. Ik moest daar een Afrikaanse variant op verzinnen. Je kunt in een misdaadroman niet aankomen met heel literair taalgebruik. Zo praten politiemensen gewoon niet."

Als ik een roman overtuigend in die stad zou willen situeren, zou ik er eigenlijk eerst een tijdje moeten gaan wonen

Deon Meyer

En zijn misdaadverhalen mogen dan weliswaar nadrukkelijk fictief zijn, ze moeten wel degelijk geloofwaardig overkomen. "De lezer moet gaan geloven dat zij theoretisch echt gebeurd zouden kunnen zijn", legt Meyer uit. Dus blijft hij in zijn verhalen meestal zo dicht mogelijk bij de realiteit, niet alleen qua taalgebruik, maar ook bij zijn beschrijvingen van politiemethodes, locaties en karakters.

"Daarom situeer ik mijn boeken meestal in of rond Kaapstad", verduidelijk hij. "Ik ben daar niet opgegroeid, maar ik heb lang in die stad gewerkt en ken de cultuur van de mensen er goed. Ik kan hun gedrag daardoor aannemelijk beschrijven. In een stad als Johannesburg gaan mensen net even anders met elkaar om. Als ik een roman overtuigend in die stad zou willen situeren, zou ik er eigenlijk eerst een tijdje moeten gaan wonen."

Blijft staan dat als een bepaald detail in de realiteit zijn verhaal in de weg zit, Meyer dat gewoon oplost door het te fictionaliseren. "In mijn roman 'Cobra' spelen treinen een belangrijke rol", geeft hij als voorbeeld. "Het was belangrijk voor de clou dat die op tijd zouden rijden. Dat doen ze in het echt zelden. Maar in mijn boek wel. Dat valt onder de noemer: dichterlijke vrijheid."

Tekst loopt door onder afbeelding. 

Deon Meyer

Schrijfroutine

Zuid-Afrika's meest succesvolle misdaadschrijver praat rustig, zacht haast, zeker voor de vrij grof gebouwde man die hij is. Hij draagt een eenvoudige bril, zijn haar is kortgeknipt, evenals zijn ringbaardje. Meyer woont in Stellenbosch omdat twee van zijn vijf kinderen in die wijnstad naar de universiteit gaan. Maar hij is ook vaak te vinden in zijn buitenhuis in de Karoo, in de droge en lege binnenlanden van Zuid-Afrika, om motor te rijden en vogels te spotten.

Het boek wordt dan echt mijn leven. Ik kan aan niks anders meer denken. De ver­haal­ont­kno­ping moet er dan uit

Deon Meyer

Hij heeft een vaste schrijfroutine. Elke ochtend staat Meyer om half zes op. Dan kijkt hij na wat hij een dag eerder heeft geschreven. Vervolgens ontbijt hij samen met zijn vrouw. Na dat ontbijt schrijft hij tot aan lunchtijd. De middag besteedt hij aan promotiewerk, het beantwoorden van e-mails en gaat hij op onderzoek uit voor zijn verhalen. Pas wanneer hij twee derde van een boek af heeft, gaat de turbo erop. "Dan zit ik wel zestien uur per dag achter mijn computer. Het boek wordt dan echt mijn leven. Ik kan aan niks anders meer denken. De verhaalontknoping moet er dan uit."

Niet zo vreemd als je bedenkt dat Meyer tijdens het schrijven zelf ook lange tijd niet precies weet waar zijn boek naartoe gaat. "Toen ik aan dit boekenweekgeschenk begon wist ik bijvoorbeeld alleen dat rechercheur Griessel geld nodig had om een ring voor zijn verloofde te kopen. De zoektocht naar dat geld moest een verhaallijn worden."

"En ik wist hoe de moord aan het begin van het verhaal eruit zou zien en waarom die zou draaien. Maar ik had meerdere verdachten in mijn hoofd. Toen ik ging schrijven wist ik nog niet wie de dader zou zijn. Maar dat is het leuke van schrijven: je hebt vaak wel een begin en een eind, maar alles daartussenin kun je al typend pas opvullen."

Schrijven is volgens Meyer te vergelijken met schaken. "Het is een serie van creatieve beslissingen die je verhaal van punt A naar punt B moet brengen", legt hij enthousiast uit. "Je moet onthouden dat elke beslissing een soort domino-effect heeft op je plot. Stel, ik besluit te gaan schrijven over een Amerikaanse vrouw in de kunstwereld van Londen."

Hoe meer informatie je verzamelt, des te meer keuzes je hebt en hoe interessanter je plot kan worden

Deon Meyer

"Het feit dat mijn hoofdpersoon een vrouw is, heeft dan verregaande implicaties. Dat zij niet-Brits is ook. Net als het feit dat zij wellicht op zoek is naar een zeldzaam schilderij. Ik moet tijdens het schrijven dus steeds vooruit- redeneren, net als bij schaken. Want als een beoogd domino-effect mij niet bevalt, moet ik een andere keuze maken."

Naarmate hij meer ervaring heeft als misdaadauteur is Meyer beter geworden in dat anticiperen. Maar het blijft een spannend proces. "Belangrijk is gedegen onderzoek", zegt hij. "Hoe meer informatie je verzamelt, des te meer keuzes je hebt en hoe interessanter je plot kan worden. Schrijf ik over treinen, zoals in 'Cobra', dan reis ik een tijd uitvoerig met de trein om te observeren."

Sociale dieren

Dat mensen zo graag lezen over moord en doodslag, verbaast de misdaadauteur niet. "Buiten het feit dat de dood natuurlijk een grote individuele angst is voor veel mensen, speelt ook mee dat wij sociale dieren zijn", zegt hij. "Wat mensen daardoor ook aantrekt in misdaadromans is dat in die boeken de menselijke orde wordt bedreigd."

"Je ziet bij alle sociale dieren dat aan de verdediging van groepsregels veel belang wordt gehecht. Als iemand de regels overtreedt, kan hij het groepsproces immers laten ontsporen. Er dreigt dan chaos. Moord is de ultieme verstoring van de sociale regels tussen mensen. Ook dat maakt deze misdaad uitzonderlijk angstaanjagend, en dus interessant."

Ik vind het inderdaad leuk om soms in te haken op de actualiteit, maar ik schrijf niet om mensen iets te leren over Zuid-Afrika

Deon Meyer

Daarbij komt dat mensen een aangeboren gevoel voor rechtvaardigheid hebben, meent Meyer. "Bij misdaad in het echte leven ontbreekt die rechtvaardigheid vaak. De wereld is nu eenmaal een vrij onrechtvaardige plek. In een misdaadroman wordt de dader aan het eind juist altijd gepakt. De detective is daarmee de beschermheer van de door ons zo verlangde orde."

"Wie fout doet, moet worden gestraft - dat is de kernles van elke misdaadroman. Mensen gebruiken verhalen al honderden jaren om culturele waarden op elkaar over te dragen. De misdaadroman is daarvan eigenlijk een soort toppunt. Geen verhaal is zo moraliserend als een misdaadroman: gij zult niet doden."

Niet dat hij er bewust mee bezig is een boodschap over brengen. Meyer maakt een afwerend gebaar. Al schuwt hij in zijn boeken gevoelige Zuid-Afrikaanse politieke thema's als corruptie en racisme niet. "Ik vind het inderdaad leuk om soms in te haken op de actualiteit, maar ik schrijf niet om mensen iets te leren over Zuid-Afrika of om bepaalde zaken aan de kaak te stellen. Mijn enige doel is om mijn lezers te vermaken. Dat alleen is al moeilijk genoeg."

Bovendien neemt hij aan dat zijn lezers snappen dat zijn boeken fictie zijn. Dat zij op basis daarvan geen harde lessen kunnen trekken over de plek waarover hij schrijft. "Ik bedoel: ik lees zelf veel Scandinavische detectives", lacht hij. " Dat gebied telt het hoogste aantalmisdaadauteurs per hoofd van de bevolking. Maar door die enorme stapel misdaadboeken ga ik toch ook niet opeens denken dat iedereen in Zweden elkaar voortdurend omlegt?"

Wie is Deon Meyer?

Deon Meyer (58) is de meest succesvolle Zuid-Afrikaanse misdaadauteur van dit moment. Zijn boeken zijn in 27 talen vertaald. Ook in het Nederlands, zoals 'Icarus', 'Cobra' en zijn nieuwste boek 'Koorts'. Meyer won prijzen in onder meer Duitsland, Frankrijk en Zweden. In 2012 riep de 'Vrij Nederland Detective & Thrillergids' zijn boek '13 uur' uit tot thriller van het jaar.

Meyer werd geboren in Paarl, niet ver van Stellenbosch en Kaapstad, maar groeide op in mijnplaats Klerksdorp aan de andere kant van het land. Na zijn studie in Potchefstroom en een carrière als journalist in Bloemfontein verhuisde hij naar Kaapstad en begon daar fictie te schrijven terwijl hij werkte als consultant voor BMW. Pas in 2008 gaf hij die adviesbaan op. Meyer schrijft tegenwoordig ook film- en televisiescripts. Hij regisseerde zelf twee verfilmingen daarvan.

Meyer is getrouwd en heeft vijf kinderen. Hij woont in Stellenbosch.

'De vrouw in de blauwe mantel' krijgt u tijdens de Spannende Boekenweken gratis bij de aanschaf van ten minste 12,50 euro aan Nederlandstalige boeken.



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie
Zeker 80 procent van alle moorden, waar ook ter wereld, vindt plaats onder invloed van drank en drugs

Als ik een roman overtuigend in die stad zou willen situeren, zou ik er eigenlijk eerst een tijdje moeten gaan wonen

Deon Meyer

Het boek wordt dan echt mijn leven. Ik kan aan niks anders meer denken. De ver­haal­ont­kno­ping moet er dan uit

Deon Meyer

Hoe meer informatie je verzamelt, des te meer keuzes je hebt en hoe interessanter je plot kan worden

Deon Meyer

Ik vind het inderdaad leuk om soms in te haken op de actualiteit, maar ik schrijf niet om mensen iets te leren over Zuid-Afrika

Deon Meyer