Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Aretha Franklin (1942 - 2018) was de koningin van de soul en het zelfrespect

Cultuur

Mischa Andriessen

Aretha Franklin © EPA

Al op jonge leeftijd ontwikkelde de Amerikaanse zangeres Aretha Franklin een blijvende liefde voor het boksen. Het is verleidelijk in die vechtsport een metafoor te zien voor haar leven waarin ze vele klappen te verwerken kreeg, maar bijna altijd overeind bleef. En werd het pak rammel haar voor eens wel te veel dan stond ze telkens weer op, iedere keer weer. Tot ze vandaag dan toch overleed, 76 jaar oud.

Een prachtig staaltje van die veerkracht ging twee jaar terug viraal toen Franklin onder het toeziend oog van toen nog president Barack Obama een zinderende versie van Carole Kings ‘(You Make Me Feel Like) A Natural Woman’ ten beste gaf. Daar stond een zangeres op het podium die slechts een paar jaar eerder zo goed als opgegeven was toen ze werd geveld door een mysterieuze ziekte, een zangeres die met al haar levenskracht zong. Die bovendien de strekking van de tekst die ze bracht, heel goed begreep.

Lees verder na de advertentie

Op zeker moment deed ze haar bruine stola af, toonde haar blote armen en zei zo zonder woorden: dit is hoe een vrouw van mijn leeftijd eruit ziet, zie hoe mooi dat is. De opnamen zijn inmiddels meer dan vierenhalf miljoen keer bekeken en Obama was zeker niet de enige die een paar tranen moest wegpinken.

Maatschappelijke betrokkenheid

Met een bereik van liefst vijf octaven en een gedegen training van haar vocalen in de kerk was Franklin als zangeres technisch zonder meer zeer goed toegerust. Maar de in Memphis geboren, in Detroit opgegroeide Franklin beschikte daarnaast over twee talenten die haar tot een artiest van de buitencategorie deden uitgroeien.

Met nummers als ‘Think’ en ‘Respect’ bracht ze een zelfbewustzijn naar buiten dat voor een zwarte vrouw eind jaren zestig nog ongekend was

Het eerste was soul, niet toevallig ook de benaming van de muziekstijl waarmee ze de meeste furore maakte. Door de bezieling van Franklins zang, die opmerkelijke combinatie van kracht en kwetsbaarheid werd elke lettergreep die ze zong geloofwaardig en voor de luisteraar invoelbaar.

Aretha Franklin

Haar tweede grote forte was dat ze haar talent durfde inzetten om maatschappelijke misstanden aan de kaak te stellen. Met onvergetelijke nummers als ‘Think’ (1968) en ‘Respect’ (1967) bracht ze een zelfbewustzijn naar buiten dat voor een zwarte vrouw eind jaren zestig nog ongekend was. Gezien haar levensloop waren Franklins trots en durf nog opmerkelijker. Ze was voor het eerst zwanger op haar twaalfde en had op haar veertiende (toen ze op plaat debuteerde) al twee kinderen.

Dat zou in brave jaren vijftig al meer dan genoeg zijn om met de nek te worden aangekeken, maar om de schande nog groter te maken was Franklin ook nog eens de dochter van een dominee. Franklin kroop niet in haar schulp maar zorgde dat ze werd gehoord en gezien.

Haar vader werd bij een roofoverval neergeschoten en Franklins miljoenenvilla brandde tot de grond toe af

Tegenslagen

Waarschijnlijk haar bekendste nummer is ‘Respect’, de song die werd geschreven door de grote soulzanger Otis Redding, maar waarvan de uitvoering van Franklin het meest vermaard is geworden. Zij bedacht de pauzes tussen de letters, desnoods moest ze het woorddeel voor woorddeel uitspellen – maar ze zou de achting opeisen die haar toekwam.

Franklin maakte naar eigen zeggen voor het eerst muziek terwijl ze naar een plaat van pianist Eddie Heywood luisterde. Heywoord was enige tijd de pianist van Billie Holiday, een zangeres met wie Franklin wel vergeleken is. Dan gaat het vooral om de levensloop van beide diva’s die van schandalen en tegenslagen vergeven was. Zomaar een greep uit de ellende die Franklin overkwam: haar vader werd bij een roofoverval neergeschoten, Franklins miljoenenvilla brandde tot de grond toe af, en dan kampte de voormalig kettingroker ook lang met alcoholproblemen.

In 1968 gaf Aretha Franklin een legendarisch optreden in het Amsterdamse Concertgebouw.

Rauw

Een andere overeenkomst tussen Holiday en Franklin was hun pure, rauwe manier van zingen. Anders dan Holiday was Franklin niet helemaal wars van een versierinkje hier en daar, maar het zijn vooral die ruwe uithalen, die felle shouts die haar onweerstaanbaar maakten. Ook anders dan Holiday was Franklins vitaliteit. Waar Holiday wegkwijnde, bleef Franklin overeind. De loopbaan die ze als zangeres van gospel, jazz en blues begon, leek na de grote successen in de jaren zestig en zeventig een decennium later ineens voorbij.

Opnieuw zou blijken dat Franklin bijna niet knock-out te krijgen was. Zo scoorde ze in 1986 nog een monsterhit tezamen met George Michael (‘I Knew You Were Waiting’) en kreeg ze vrachtwagenladingen onderscheidingen. Ze was in 1987 bijvoorbeeld de eerste vrouw die werd toegelaten tot de Hall of Fame. Een terechte bekroning van een zangeres bij wie al tijdens haar leven zonneklaar was hoeveel ze voor de muziek en voor talloze luisteraars betekend heeft.

Deel dit artikel

Met nummers als ‘Think’ en ‘Respect’ bracht ze een zelfbewustzijn naar buiten dat voor een zwarte vrouw eind jaren zestig nog ongekend was

Haar vader werd bij een roofoverval neergeschoten en Franklins miljoenenvilla brandde tot de grond toe af