Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Advies voor een gezond digitaal leven: 'Speel met de macht die je hebt'

Cultuur

Isabel Baneke

© gemma pauwels

De media zijn overal en we kunnen niet meer zonder de smartphone. Maar hoe erg is dat? Hoogleraar Mark Deuze geeft adviezen voor een gezond digitaal leven.

Paniek. Die proeft Mark Deuze wanneer er gerept wordt over smartphones, games en andere technologische snufjes. De hoogleraar mediastudies aan de Universiteit van Amsterdam hoort en leest over schermpjesverslavingen, infobesitas en de gevaren van sociale media voor kinderen.

Lees verder na de advertentie

"Het discours is ontspoord en daar ben ik op mijn beurt bezorgd over", zegt hij boven een bord eieren in een Amsterdams café. Om die reden besloot Deuze 'Leven in Media' te schrijven, een boek over de wortels, juiste omgangsvormen en daadwerkelijke gevolgen van media.

"Een tegengeluid is het niet", legt hij de inhoud uit. "Ik ben geen relativist, ik ben pragmatist. We kunnen niet meer zonder media leven, ze zijn allesomvattend, doorgedrongen tot ieder aspect van het leven. Of dat goed of slecht is? Dat punt zijn we voorbij. De kunst is om te onderzoeken hoe we goed en gelukkig kunnen leven in die digitale wereld."

Als voorzet formuleerde hij voor Trouw alvast vijf tips.

1. Wees niet zo streng voor jezelf en ook niet voor anderen

"We stellen hoge eisen aan onszelf wanneer het gaat over wat wel allemaal wel en niet met de media zouden moeten kunnen en doen. Zo vinden we dat we nepnieuws van echt nieuws moeten kunnen onderscheiden, willen we begrijpen hoe onze data worden verzameld en moeten we weten welke instellingen onze privacy beschermen.

Het is helemaal niet erg dat je jezelf soms verliest in media en die spannende serie in een klap afkijkt

Accepteer dat jij, en met jou ook anderen, fouten maken. Media zijn hartstikke moeilijk en worden ook almaar ingewikkelder. Heb je net de handleiding en spelregels van de iPhone of Snapchat in de vingers, komt er een update of alternatief waarmee alles weer opnieuw begint. Je hoeft niet alles meteen te snappen of te kunnen.

Ook is het helemaal niet erg dat je jezelf soms verliest in media en de hele nacht een game speelt of die spannende serie in een klap afkijkt. Dat is niet gevaarlijk, dat is menselijk. Dus vergeef jezelf als je eens een keer met kleine oogjes op je werk zit. Probeer dat soort mediamarathons de volgende keer gewoon in te plannen."

2. Probeer alles een keer uit

"Download toffe games, ontdek nieuwe muziek, klik eens door en door op websites. Speel op het web en probeer alles een keer uit. Op die manier kun je onderzoeken wat het precies is, dat maakt dat je dat ene spelletje steeds weer wilt spelen.

Wees nieuwsgierig naar je eigen gedrag, leer het herkennen en lach erom wanneer je binnen een minuut voor de tweede keer naar je telefoon grijpt om te kijken of je een mailtje hebt. In plaats van jezelf te dwingen dat apparaat uit te zetten, kun je beter nagaan waarom je 'm zo graag aan laat staan."

3. Neem af en toe een mediavakantie

"Ik ben voorzichtig met deze tip, want er zijn een boel wetenschappers die een hele carrière maken van 'digital detoxen' en dat soort zelfhulpwijsheden. Bovendien kan lang niet iedereen een mediapauze nemen. Ik heb bijvoorbeeld een hoop internationale studenten in mijn klassen, met familieleden over de hele wereld. Voor hen is de smartphone een levenslijn, je familie kun je niet zo maar uitzetten.

Toch zijn mediavakanties over het algemeen zinnig. Wie elke dag de krant leest, wordt knetterdepressief, zeg ik als hoogleraar journalistiek. Internet een weekje niet. Bel mensen in plaats van ze een app te sturen, vraag iemand uit zonder Tinder, verruil emails voor brieven. Dat is helemaal geen slecht idee.

Dit advies betekent trouwens niet dat we moeten afkicken van media, of dat we met z'n allen verslaafd zijn. Dat ben je pas als die smartphone of game andere dingen in je leven verdringt en dat komt in de praktijk gelukkig zelden voor."

4. Minder controle, meer gesprek

"Schermtijdregels voor kinderen: het klinkt goed. Regels geven de illusie van controle: nu mag je een uurtje op de iPad. Maar als je niet weet wat er in die minuten gebeurt, geen interesse hebt in wat hij of zij op dat apparaat doet, en je kind jou de hele dag met een smartphone is de hand ziet, dan is het opvoedkundig gezien zinloos.

Mijn vriendin heeft een zoontje van vijf. Hij is dol op de iPad. Wat hij het mooiste vindt? Om samen te spelen op dat ding. Hij laat me zien welke filmpjes hij op YouTube kijkt, vertelt honderduit over waarom hij die vlogger zo leuk vindt en met z'n tweeën ontdekken we nieuwe spelletjes. Hebben we een tijdje op de bank gezeten en een connectie met elkaar gemaakt? Dan gaan we buiten spelen.

Je kinderen mediawijs maken is noodzakelijk, want hoe je het ook wendt of keert, de media kunnen we nooit meer uit zetten

Ik begrijp goed dat het ouderschap zwaar is. Dat het verleidelijk is om je kind voor de computer te zetten zodat jij een wasje kunt draaien of even iets voor jezelf kunt doen. Bovenstaande kost moeite, maar resulteert wel in goed mediagebruik. En je kinderen mediawijs maken is noodzakelijk, want hoe je het ook wendt of keert, de media kunnen we nooit meer uit zetten. We leven niet met media, maar in media."

5. Grijp de macht

"Sociale media zijn machteloos als wij ze niet volstoppen. Dus grijp die macht! Denk na over het verhaal dat je wil vertellen op bijvoorbeeld Instagram of Twitter. Media zijn je etalage. Zo heb ikzelf voornamelijk professionele informatie op mijn Facebook staan en maar een paar persoonlijke details. Op die manier oefen ik invloed uit op de zoek- resultaten die tevoorschijn komen wanneer je mijn naam intikt op Google.

Ook op andere manieren gebruik ik mijn macht. Wat betreft privacy en data bijvoorbeeld. Om jezelf te beschermen kun je eens per maand de instellingen van al je sociale netwerken nalopen. Maar dat heeft weinig nut: die worden om de haverklap aangepast.

Wel kun je zelf de boel in de war schoppen. Ik heb acht jaar in het Amerikaanse Indiana gewoond. Daar is amper iets te koop, dus sloeg ik al mijn kleren en muziek in via Amazon. Zo leert zo'n platform je erg goed kennen.

Dus wat deed ik? Ik maakte er een spel van om de meest vreselijke dingen op te zoeken op die website. 'The best of Céline Dion'-cd's en zo. Amazon had op een gegeven moment geen idee meer wat het met me aan moest. Ik kreeg de meest maffe suggesties voor aankopen, waar ik heel hard om moest lachen. De conclusie: neem soms een andere identiteit aan en speel met de macht die je hebt."

Leven in media. Mark Deuze. University Press. 290 blz. €19,99.

Lees ookOuders weten veelal niet naar welke tv-programma's hun kinderen kijken

Deel dit artikel

Het is helemaal niet erg dat je jezelf soms verliest in media en die spannende serie in een klap afkijkt

Je kinderen mediawijs maken is noodzakelijk, want hoe je het ook wendt of keert, de media kunnen we nooit meer uit zetten