Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Acteurs met Downsyndroom werpen pijnlijke vragen op over machtsmisbruik

Cultuur

Alexander Hiskemuller

De acteurs zitten aan een tafel à la Leonardo da Vinci's 'Het laatste avondmaal'. © Internationaal Theater Amsterdam
Recensie

De voorstelling 'Die 120 Tage von Sodom', naar een van de meest gruwelijke films van de vorige eeuw, wordt gespeeld door acteurs met en zonder het syndroom van Down. Dat roept ongemakkelijke vragen op over macht.

Die 120 Tage von Sodom Schauspielhaus Zürich/Theater Hora
★★★☆

Lees verder na de advertentie

Actrice Julia Häusermann wil graag Jezus spelen, vertelt ze in 'Die 120 Tage von Sodom'. Ze heeft zojuist het brood gebroken met haar mede-acteurs, die net als zij het downsyndroom hebben. De Zwitserse regisseur Milo Rau, als een van de meest toonaangevende Europese theatermakers in theaterfestival Brandhaarden uitgelicht, zet zijn acteurs à la Leonardo da Vinci's 'Het Laatste Avondmaal' aan een tafel. Een camera pendelt langs hun hoofden, live uitvergroot op een scherm. Julia is het stralende middelpunt. Maar nog voordat de haan driemaal heeft gekraaid, zal ze zijn verloochend, zegt ze.

Onbehaaglijk

De analogie met het verraad van Christus is een onbehaaglijke proloog bij een voorstelling die is geplooid rond de schandaalfilm 'Salò, of de 120 dagen van Sodom' van Pier Paolo Pasolini (1975). Weinig mensen kunnen die film uitzitten vanwege de plastische seksuele folteringen en de gruwelijke onverschilligheid waarmee die in beeld zijn gebracht. Het lukte Pasolini om in de etterwonden van het corrupte Italië van na de Tweede Wereldoorlog te poeren door de sadistische vertelling van Markies de Sade uit 1785 naar het Italiaanse Salò te vertalen. In het laatste bolwerk van Mussolini's totalitaire regime leven vier mannen uit de elite op gruwelijke wijze hun lusten uit op gevangengenomen jongeren. Berucht is de scène waarin de mannen, van bisschop tot magistraat, met een verrekijker toekijken hoe de jongeren op Carl Orffs 'Carmina Burana' worden doodgemarteld.

Pasolini wilde de beelden keihard laten aankomen om zijn punt te maken: macht werkt corruptie en excessen in de hand. Pasolini's helse apotheose is een van de weinige scènes die Milo Rau daadwerkelijk laat naspelen. Dit levert een nogal rauwe kijkervaring op van afgeknipte genitaliën en uitgestoken ogen. Maar verder laat Rau Pasolini's schokeffecten achterwege, op een geestig plasje in de mond van een acteur en een koddig feestmaal van menselijke uitwerpselen na. Raus schokeffect zit 'm in de vragen die hij oproept. In zijn regie spelen de niet-verstandelijk beperkte acteurs van Schauspielhaus Zürich de machthebbers, de verstandelijk beperkte acteurs van Theater Hora vertolken de gevangengenomen jongeren. Die rolverdeling an sich werpt al pijnlijke vragen op over macht en machtsmisbruik.

Voyeurisme

Toch schept Raus ruimte door het op metaniveau óver de film en de figuur Pasolini te hebben. Dat gebeurt letterlijk: de níét-verstandelijk beperkte acteurs vragen 'als zichzelf' hun collega's met down het hemd van het lijf - vandaar dat we weten dat Julia zo graag Jezus speelt. Vragen over de film, maar ook persoonlijke als: 'ben je verliefd' of 'wat vind je leuk', leiden tot scènes die pijnpunten blootleggen: wat is normaal, wie bepaalt dat? Welke rol spelen machtsverhoudingen in hoe we naar elkaar kijken? Prachtig is de scène van twee acteurs met down die al vrijend het blote vel tegen elkaar aanwrijven, tegelijkertijd voelt het laveren tussen voyeurisme en 'wil ik dit wel zien' ook ongemakkelijk.

Zo leren we de acteurs met down in al hun naaktheid kennen. Dat maakt het des te schurender dat Rau ons laat beseffen dat dit de laatste mensen met down zijn die we toestaan onderdeel te zijn van onze maatschappij. We hebben de macht om deze mensen niet te willen. Nu het met een test mogelijk is de 'aandoening' te detecteren, besluiten de meeste ouders de foetus af te laten drijven.

Dat hebben hij en zijn vriendin ook laten doen, bekent een niet-beperkte acteur in een monoloog. Zijn berouw daarover onderstreept Raus boodschap onnodig sentimenteel. We hebben het allang gezien: de gruwel, die zijn wij. Daar hoeft de haan niet drie keer voor te kraaien. Wie Jezus speelt wordt aan het kruis genageld, ook actrice Julia Häusermann dus. De vrouw met down sterft voor onze schulden. Dat slotbeeld dreunt nog lang na.

Lees meer recensies op trouw.nl/theaterrecensies.

Deel dit artikel