Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Achter op de scooter op zoek naar onbekenden

cultuur

Sandra Kooke

Adelheid Roosen op de scooter in Noord samen met Abier, een wijk-adoptie moeder. © Maartje Geels
Reportage

Voor Adelheid Roosen is er niets mooiers dan een ontmoeting tussen twee mensen. Ze bouwde daar haar theaterwerkwijze op en krijgt er dit jaar een Amerikaanse prijs voor. Nu leren studenten het ook: echt contact maken met vreemden in de WijkSafari. 'Hoe leuk is het als iemand het rookgordijn optilt en zichzelf echt laat zien?'

Op de met bonte kleden bedekte bank zitten Abier Mahmoud (49) en Janna Adank (23) naast elkaar. De lange, rode haren van de jonge studente vallen over haar blote schouders, die van de Egyptische moslima zitten goed verstopt onder een knalblauwe hoofddoek.

Lees verder na de advertentie

Twee weken logeerde Adank in Amsterdam-Noord op de bank bij Mahmoud. Ze kenden elkaar niet.

Janna is de eerste persoon die ooit een gezond ontbijtje voor me heeft gemaakt

Abier Mahmoud

Maar nu wel. Moeder en dochter, zo voelt het inmiddels. Mahmoud: "Janna is de eerste persoon die ooit een gezond ontbijtje voor me heeft gemaakt." Adank: "Abier is zo'n sterke vrouw. Als het haar tegenzit - en dat is vaak het geval geweest in haar leven - dan zet ze door. Dat probeer ik van haar over te nemen." Mahmoud: "Nu we elkaar kennen, blijven we bevriend. We gaan samen naar Egypte, als God het wil."

Van een afstandje kijkt Adelheid Roosen goedkeurend toe. "Jij hebt een mooie, open, humorvolle kijk op de wereld," zegt ze tegen Mahmoud. "Je hebt je geloof, maar laat de ander zijn eigen levenswijze houden, zonder oordeel."

Zweverig, klef, zoetsappig? Voor veel mensen is zoveel liefde op een paar vierkante meters onverdraaglijk. Voor Adelheid Roosen (58) is het een reden van bestaan. Als ze naast je gaat zitten en haar nieuwsgierige ogen op je richt, moet je even je best doen om gewoon terug te kijken. Niet dat Roosen onaangenaam opdringerig is. Maar haar gretige interesse in een onbekend persoon is zo anders dan je gewend bent.

Sinds 2001 trekt Roosen de wijk in, waarin ze onbekenden elkaar laat ontmoeten en daar een voorstelling over laat maken. En in 2010 gingen ze een stap verder. Theatermakers belden aan bij bewoners in Groningen en lieten zich 'adopteren'. Ze sliepen in hun huizen, aten hun eten en probeerden elkaar nader te komen. Dat leidde tot een voorstelling bij het Noord Nederlands Toneel. 

In 2012 herhaalde ze dat procedé in de Amsterdamse wijk Slotermeer, waar ze de eerste echte WijkSafari organiseerde. Bezoekers van de voorstelling reden per scooter - inmiddels het herkenningspunt van de WijkSafari's - langs de huizen en keken daar gedurende een middag naar korte voorstellingen bij de buurtbewoners thuis. Georganiseerde visites, noemt Roosen het.

Probleemwijken

Na Slotermeer volgden andere probleemwijken: De Bijlmer, de Utrechtse wijken Zuilen, Ondiep en Overvecht, Damascus, de wijk Tepito in Mexico Stad en de Mexicaanse stad Juárez, op de grens met de Verenigde Staten. Nu zijn De Banne en Floradorp in Amsterdam-Noord aan de buurt.

Maar bij deze safari zijn het 32 theaterstudenten die op zoek gingen naar adoptieouders. Zoals Janna Adink naar Abier Mahmoud. Eerst brachten de studenten de sociale infrastructuur van de wijk in kaart: het Leger des Heils, de voedselbank, de scholen, kerken, café's. Daarna zochten ze naar bewoners met levensverhalen. Vervolgens begonnen de logeerpartijen en werden er scènes bedacht om te spelen. Sinds een week kan het publiek het resultaat bekijken.

Nu ga je als student naar Noord en zit Medea recht voor je. Je kunt haar alles vragen

Adelheid Roosen

Het is voor het eerst dat studenten deze door Roosen bedachte werkwijze als onderdeel van hun opleiding krijgen. Het is wel even iets anders dan een rol in een uitgeschreven toneelstuk spelen. Maar volgens Roosen is dit soort sociale ervaring cruciaal voor een acteur. Roosen: "Stel, je hebt net in de schouwburg Medea gespeeld. Je zit na afloop op het terras nog wat te drinken. Er komt een hedendaagse Medea voorbij lopen. En je herkent haar niet. Of het is Orestes, en je denkt alleen maar: 'Wat is dat voor een zwerver.' In wat voor wereld leven we dan? Nu ga je als student naar Noord en zit Medea recht voor je. Je kunt haar alles vragen."

Alles vragen aan een vreemde: de meeste mensen zouden er niet over piekeren. Veel te eng of te raar. Roosen heeft het tot de basis van haar werk gemaakt. Niet alleen bij de WijkSafari's, maar bij al haar werk - van de Gesluierde Monologen (2003) tot en met 'De oversteek'(2014) waarbij 100 wijkbewoners een voorstelling van Toneelgroep Amsterdam kwamen binnenwandelen - speelt het slechten van opgetrokken grenzen tussen mensen een rol. Vorige maand werd bekend dat ze voor haar 'adoptiemethodiek' in oktober de prestigieuze Gilder/Coigney International Theatre Award zal krijgen van de League of professional Theatre Women.

Een frêle vrouw in een rode blouse. De lippen knalrood gestift, een paar grijze haren door het zwart. Ze staat op om iets uit te leggen en speelt meteen een scène. Met een paar armgebaren en een stoere stem zet ze zichzelf neer op een receptie naast de directeur. Een goede vriend die een stuk lager in de pikorde staat, wil op haar aflopen maar wordt met een afhoudende hand duidelijk gemaakt dat hij nu niet mag storen. "Uitsluiting, vreselijk. Alsof je meer waard bent dan een ander, omdat je naast de directeur staat. Ik ben heus Maria Magdalena niet, ik maak ook fouten, maar hier kan ik niet tegen."

Insluiting is meer haar woord. Roosen: "Vroeger heb ik eens een postzegel gezien, waarop stond: 'Werkelijk, er is niets kunstzinnigers dan liefde voor de mensen'. Een uitspraak van Vincent van Gogh. Dat vond ik zo mooi gezegd. Die zin wilde ik wel in de lucht schrijven.

Alles wat ik ervaar als ik iemand aankijk dat vind ik letterlijk kunst. In het aangezicht van de ander ontmoet je jezelf

Inspiratiebronnen

"Voor mij is de ontmoeting de grootste kunst. Alles wat ik ervaar als ik iemand aankijk - wat ik zeg, wat ik verberg, alles wat er tussen jou en mij heen en weer gaat - dat vind ik letterlijk kunst. In het aangezicht van de ander ontmoet je jezelf, zegt de filosoof Emmanuel Levinas. Want de ander is een spiegel voor je. Als wij samen zouden worden opgesloten, is er niets dat wij niet meemaken en de mensen buiten de vier muren wel. Dan hebben we alles."

Haar theoretische bronnen zijn niet de minsten: Ghandhi ('maak de wereld elke dag zoals jij hem zou willen zien'), de filosofen Hannah Arendt, Peter Sloterdijk, Levinas. Maar haar directe inspiratiebronnen komen van de straat. Roosen: "Het begon met Jan de zwerver, zo'n twintig jaar geleden. Hij woonde in mijn portiek. Eerst gaf ik hem geld, maar dat hielp natuurlijk niet. Tot hij vond dat de deur van mijn huis, zijn slaapkamermuur, een andere kleur moest hebben. Toen heb ik een bedrag voor hem achtergelaten bij de timmerwinkel om de hoek. Daar mocht hij spullen van kopen om de deur te schuren, plamuren, verven enzovoorts. Dat was mijn eerste adoptie. Het werd natuurlijk een lelijke deur.

"De tweede was een overbuurman die elke nacht op dezelfde tijd als ik de gordijnen dichtdeed. Ik dacht: waarom gaan we niet bij elkaar logeren? We bakken een ei, roken een sigaret en bespreken: wie ben jij nou eigenlijk, die elke avond bij me naar binnen kijkt? Dat is een leefhouding geworden. Op een keer kon ik het idee van de WijkSafari op een bierviltje uittekenen. Toen zijn het projecten geworden."

Hoe vindt ze het om met een internationale prijs erkenning te krijgen voor haar werk? Roosen haalt haar schouders op. "Erkenning, ik heb daar eigenlijk niet zoveel mee. Ik moet gewoon bouwen. Natuurlijk ben ik blij met internationaal succes heeft. Maar dat valt in het niet bij het diepe geluk dat ik voel als ik deze adopties zie."

Zo'n een-op-een-ont­moe­ting is belangrijker dan de handdruk van twee re­ge­rings­lei­ders voor een foto

Adelheid Roosen

Verlegenheid

En nu geniet ze van Abier Mahmoud die haar huis opent en Janna Adunk die in die vreemde omgeving gaat slapen. Roosen: "Deze kwetsbaarheid is van een schoonheid. Zo'n een-op-een-ontmoeting is belangrijker dan de handdruk van twee regeringsleiders voor een foto. Want wat is dat voor een handdruk? Lege onzin. Haha!"

Voor Adank is er veel veranderd door haar logeerpartij bij Mahmoud. "In het begin vond ik gesluierde vrouwen een mysterie. Nu durf ik sneller op zo iemand af te stappen en door te vragen. Ik heb ook geleerd dat je als je oprecht geïnteresseerd bent, alles kunt vragen. Eerst schaamde ik me daar te veel voor en zat mijn beleefdheid me in de weg."

Ook Roosen kent dat. "Ja, nog steeds voel ik schaamte, verlegenheid. Een ontmoeting is niets ontziend, dat moet je aandurven. Maar je kunt het trainen. En is contact maken nou werkelijk het allermoeilijkste? Is iemand corrumperen of verraden niet veel moeilijker? Dat doen we toch ook de hele dag door? Je kunt natuurlijk altijd de boot afhouden en zeggen: 'Nee, nee, nee, je bent mijn type niet'. Maar hoe leuk is het als iemand de rookgordijnen weghaalt en zichzelf voor je opent."

Zouden mensen dan maar allemaal verplicht een WijkSafari moeten doen om een beter mens te worden? "Daar heb ik nou weer niks mee. Verplichtingen staan me tegen. Maar iedereen is welkom."

De WijkSafari maakt school speelt tot en met 1 juli in de wijken Banne en Floradorp. Info. en opgeven voor de wachtlijst: zinaplatform.nl

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.

Deel dit artikel

Advertentie
Janna is de eerste persoon die ooit een gezond ontbijtje voor me heeft gemaakt

Abier Mahmoud

Nu ga je als student naar Noord en zit Medea recht voor je. Je kunt haar alles vragen

Adelheid Roosen

Alles wat ik ervaar als ik iemand aankijk dat vind ik letterlijk kunst. In het aangezicht van de ander ontmoet je jezelf

Zo'n een-op-een-ont­moe­ting is belangrijker dan de handdruk van twee re­ge­rings­lei­ders voor een foto

Adelheid Roosen

Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang tot Trouw.nl.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.