'Soms sta ik bij de supermarkt en hoop ik dat ik nog kan pinnen'

cultuur

Joost van Velzen

Liselotte Wijma: 'De buitenwereld heeft een verkeerd beeld van de financiële positie van kunstenaars.' © Maartje Geels

Veel kunstenaars komen amper rond. Het is armoe troef onder de meeste kunstenaars. De vakbonden voor acteurs, schrijvers, componisten en beeldend kunstenaars hebben nauwelijks leden met diepe zakken. Uitholling van de culturele sector dreigt, stellen de Raad voor Cultuur en de Ser vandaag

Schrijvers

Lees verder na de advertentie

De Auteursbond (1500 leden, schrijvers en vertalers) meldt dat het onder veel auteurs ook armoe troef is. Het gemiddeld bruto jaarinkomen duikt onder de € 28.000. Een deel (21% tot 45%) van dit inkomen komt uit 'andere' werkzaamheden die niet zijn gerelateerd aan schrijven of vertalen. Onder schrijvers en vertalers die geaffilieerd zijn met het Letterenfonds of de Auteursbond ligt het inkomen met gemiddeld € 31.000 bruto iets hoger. 

Ter vergelijking: het bruto modaal inkomen in 2016 was 36.500 euro. Omdat in het onderzoek (vorig jaar gepubliceerd) niet alleen literaire schrijvers maar ook auteurs van misdaad- en romantische boeken zijn meegenomen, kloppen de uitkomsten niet helemaal met de realiteit van alledag, benadrukken de bond en het Letterenfonds. "Wij denken dat het inkomen in werkelijkheid lager ligt." Tot slot is het inkomen uit leenrecht volgens de Auteursbond voor vrijwel alle schrijvers drastisch afgenomen.

Componisten

'Wij wensen u veel leesplezier' besluit het Nieuw Genootschap Nederlandse Componisten de inleiding van de Componistenmonitor 2017. Maar heel plezierig wordt het rapport van adviesbureau Berenschot niet. Zeker niet bij het hoofdstuk 'Inkomen', waar is te lezen dat 44 procent van de componisten het met een bruto jaarinkomen van minder dan 20.000 euro moet stellen. Ruim 14 procent verdient zelfs minder dan 10.000 euro bruto per jaar.

'Toonmomenten' en (in­ter­na­ti­o­na­le) erkenning leiden niet automatisch tot duurzame financiële zekerheid

Voor twee op de vijf is dit het enige inkomen in hun huishouden, waarmee zij op of onder de armoedegrens zitten. Ten opzichte van 2014 zijn voor 29 % van de componisten de inkomsten gedaald. Ongeveer een derde van de respondenten zag de inkomsten uit compositorisch werk met de helft afnemen ten opzichte van drie jaar terug.

Beeldend kunstenaars

De inkomenspositie van beeldende kunstenaars in Nederland is eveneens niet om over naar huis te schrijven, blijkt uit gegevens waarover de beroepsvereniging voor de beeldende kunstenaars beschikt. Ruim de helft van de kunstenaars verdient bijvoorbeeld minder dan 10.000 euro per jaar. Twee derde kan niet leven van zijn kunstenaarschap zonder bijbanen. Inclusief die bijbanen verdient 90% van hen minder dan modaal. 

Liefst 60 procent verkreeg geen inkomsten uit werk 'op de planken' maar uit ander werk binnen hun vakgebied

'Toonmomenten' en (internationale) erkenning leiden bovendien niet automatisch tot duurzame financiële zekerheid. Door het lage honorarium bij tentoonstellingen is het zelfs voor redelijk succesvolle Nederlandse kunstenaars buitengewoon lastig om de eindjes aan elkaar te knopen, blijkt uit een rapport over kunstenaarshonoraria uit oktober 2015.

Acteurs

Meer dan de helft van de acteurs die meededen aan een onderzoek van hun vakbond ACT (1150 leden), verdiende in 2014 minder dan modaal. Liefst 60 procent verkreeg geen inkomsten uit werk 'op de planken' maar uit ander werk binnen hun vakgebied, zoals lesgeven in theater en drama, schrijven en regisseren. Noodgedwongen werkt 35 procent van de respondenten in de horeca of als postbezorger. 

Ongeveer een derde van de bevraagde acteurs is afhankelijk van een uitkering, zoals een studiebeurs, en driekwart daar weer van heeft een werkloosheidsuitkering. Iets meer dan de helft (52%) van de ACT-leden oefent zijn of haar beroep uit als zzp'er (of freelancer), ruim een derde (36%) is in loondienst werkzaam. Dat was in 2009 nog 42 procent.

Interview onder de afbeelding.

Liselotte Wijma, kunstenares, in haar atelier met op de achtergrond haar werk. © Maartje Geels

'Soms denk ik weleens: Stond ik maar in een patatkraam'

Interview - Om rond te komen doet kunstenares Liselotte Wijma (30)er allerlei klussen bij. Nog steeds is het krap. 'Het is een gevecht, maar voor mij is er niet een andere optie dan dat ik doe wat ik doe.'

Kijk, zo hoort een atelier eruit te zien. Een hoge ruimte in een voormalig schoolgebouw, met aan de muren de kunstwerken die al af zijn en overal elders de beginselen van wat nog kunstwerken moeten worden. Hier wordt gewerkt, dat is duidelijk. Liselotte Wijma doet open, jas nog aan - ze stapt net van de fiets.

De kunstenares heeft er al een hele ochtend opzitten. Eerst de kinderen naar school gebracht en direct daarna getimmerd, geschuurd en geschilderd in haar nieuwe woning, waar ze binnenkort intrekt omdat de relatie met de vader van haar kinderen spaak liep. Omdat haar ex het hoofdinkomen verzorgde, is het nu sappelen voor de kunstenares. Met een understatement: "Voor het geld hoef je het niet te doen."

Maar de koffie loopt en de zon krijgen we er gratis bij.

Ik krijg veel opdrachten aangeboden maar er is vrijwel nooit of weinig budget

Wijma is er ook de persoon niet naar om bij de pakken neer te zitten. "Ik heb heel sterk de overtuiging dat het hoe dan ook goed komt. Het is een gevecht, maar voor mij is er niet een andere optie dan dat ik doe wat ik doe", zegt ze beslist.

Wat ze precies doet? Wacht, dat weet ze wel, want dat heeft ze pas nog opgeschreven. "Realistische en surrealistische kunst met een vrouwelijk perspectief, vanuit mijn ogen bekeken en met de nadruk op de ongelijkheid tussen mannen en vrouwen. Vaak is de basis een potloodtekening die ik combineer met fotografie, schilderkunst of digitale illustratie."

De werken die hier in het atelier hangen, komen vrij direct op de toeschouwer af. Mooie gezichten en lichamen zijn het vaak, waar je iets dieperliggends achter vermoedt.

Staat hun esthetische perfectie niet in diep contrast met de scheve man-vrouw verhoudingen? Haar grafisch georiënteerde stijl is ook de redactie van het tv-programma 'De wereld draait door' opgevallen. De animatie die te zien is als het onderdeel 'Het Boekenpanel' begint, is van Wijma's hand. Maar anders dan veel mensen in haar omgeving aannamen, is ze daar echt niet rijk van geworden: "Door die opdracht dachten mensen dat het geweldig ging met mijn carrière. Maar ik heb daar twee weken keihard aan gewerkt en kwam erachter dat ik gezien het groot aantal werkuren voor ongeveer 3,50 euro per uur heb gewerkt. Natuurlijk was ik hartstikke blij met die opdracht, maar het blijft toch vooral iets moois dat je op je cv mag zetten."

Ze merkt het vaker, dat de buitenwereld een verkeerd beeld heeft van de financiële positie van kunstenaars. Die redden het wel, wordt er vaak gedacht. "Maar op een of andere manier moet je je als kunstenaar kennelijk extra bewijzen. Ik krijg veel opdrachten aangeboden maar er is vrijwel nooit of weinig budget. Je mag soms al blij zijn met opdrachten van 50 of 100 euro."

Geboortekaartjes

Wijma doet er daarom noodgedwongen van alles bij. Geboortekaartjes maken, displays voor winkels, illustraties voor tijdschriften, portretten maken in opdracht, lesgeven, dat soort dingen.

Kunst en commercie gaat volgens haar wel degelijk goed samen omdat opdrachtgevers ook wel weten dat iedereen moet eten

Dat levert te veel op om nog aanspraak te mogen maken op de regeling Bijzondere Bijstand Zelfstandigen (BBZ), maar weer lang niet genoeg om financieel onbezorgd door het leven te kunnen: "Ik moet gemiddeld per maand ongeveer 1500 euro verdienen. Dat lukt soms wel maar meestal niet. Ik zit bijna altijd op het minimum van het minimum. Soms sta ik bij de supermarkt en dan hoop ik maar dat ik nog kan pinnen."

De kinderen gaan twee van de vijf dagen naar de kinderopvang en verder werkt Wijma vooral 's avonds en in het weekend. En hoewel ze alles wat ze doet leuk vindt, kan ze in de praktijk nauwelijks maken wat ze het liefste maakt: Haar eigen, meer idealistische kunst. "Mijn autonome werk is vaak nog zonder opdrachtgever, maar dat probeer ik te veranderen."

Daarbij krijgt ze sinds een paar maanden hulp. Wijma neemt deel aan het Amsterdamse proefproject Het Fundament waarbij kunstenaars ondernemerschap wordt bijgebracht. En dat bevalt haar goed. Kunst en commercie gaat volgens haar wel degelijk goed samen omdat opdrachtgevers ook wel weten dat iedereen moet eten. "Bij Het Fundament leer je jezelf als een zaak zien. Dat je iets te bieden hebt in plaats van dat je om een gunst vraagt."

Zolang ze vaart op haar eigen kracht en blijft geloven in wat ze doet, komt het goed, weet ze zeker. "Als ik zou moeten stoppen is dat alsof ik een ledemaat zou verliezen. Maar soms denk ik weleens: Stond ik maar in een patatkraam."

Lees ook: Inkomen van kunstenaars is zorgwekkend

Trouw.nl is vernieuwd. Ter kennismaking mag u nu gratis onze artikelen lezen.

Deel dit artikel

Advertentie
'Toonmomenten' en (in­ter­na­ti­o­na­le) erkenning leiden niet automatisch tot duurzame financiële zekerheid

Liefst 60 procent verkreeg geen inkomsten uit werk 'op de planken' maar uit ander werk binnen hun vakgebied

Ik krijg veel opdrachten aangeboden maar er is vrijwel nooit of weinig budget

Kunst en commercie gaat volgens haar wel degelijk goed samen omdat opdrachtgevers ook wel weten dat iedereen moet eten