Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

‘Ongesigneerd’ toont de stille helden achter de stoeptegel

Cultuur

Joost van Egmond

© Sylvain Tegroeg

Stilstaan bij datgene waar niemand bij stilstaat, wordt tot kunst verheven in de podcast ‘Ongesigneerd’ van Tjitske Mussche en Laura Stek van de VPRO.

Beschrijven kunnen we het vaak niet, of we nemen in elk geval zelden de moeite. Onze ervaring van de gebouwde omgeving drukken we doorgaans uit in gevoel. Wie is geboren en getogen in een Nederlandse straat kan zomaar een gevoel van ‘thuis’ krijgen in een willekeurige straat in IJmuiden of Zundert. En het gevoel is ‘anders’ in Antwerpen of Bremen.

Lees verder na de advertentie

Waarom? We zoeken het vaak in de kleding van passanten, de taal die ze spreken of de huizen langs de stoep. Maar die stoep zelf wordt zelden aangestipt, terwijl die een enorme rol speelt in onze beleving. Daar is die dan ook voor ontworpen: om onopvallend te zijn, om zijn sfeerbepalende rol in stilte te spelen.

Dat wil niet zeggen dat er geen gedachte achter de stoep zit. Des te meer gedachte, wellicht. Iets ontwerpen waaraan hele volksstammen voorbijlopen zonder het op te merken is waarschijnlijk moeilijker dan iets laten opvallen. Bij het stoepontwerp moeten bovendien talloze afwegingen worden gemaakt. Maken we überhaupt een stoep, hoe breed willen we hem hebben, welke sociale rol speelt hij in deze samenleving en willen we die rol bijsturen? En dan zijn er nog puur praktische factoren zoals de ondergrond of de hoeveelheid regenwater die er overheen stroomt.

Het zal deels talent zijn, maar ongetwijfeld ook een enorme dosis door­zet­tings­ver­mo­gen, dat ze bij vrijwel elke aflevering prachtige sprekers weten te vinden

Als zo’n stoep eenmaal voldoet en de norm wordt, heb je grote kans dat andere ontwerpers hem zonder al te veel nadenken overnemen. Maar ooit, in den beginne, is die stoep welbewust ontworpen.

De onzichtbare omgeving

Naar dat soort allereerste ontwerpen van doodgewone dingen gaan Tjitske Mussche en Laura Stek op jacht in hun podcast ‘Ongesigneerd’. De aflevering over de stoeptegel is een van de hoogtepunten, maar met dezelfde formule ontleden ze het winkelcentrum of de geluiden die een auto maakt. De podcast is gekopieerd van een succesvol concept van radiomaker Roman Mars. Die maakt voor de publieke omroep in San Francisco al jaren ‘99% invisible’, over het ontwerp achter alledaagse zaken die niemand meer bewust waarneemt.

Dat werd in Nederland Ongesigneerd. Mussche en Stek hebben inmiddels ook al een respectabele vier seizoenen afgerond, en de vijfde is in de maak. Alleen al door de keuze van de onderwerpen is hun podcastserie een heel eigen show geworden met een eigen karakter. Want in Nederland wordt de omgeving nadrukkelijk anders ontworpen dan in Californië. Waar een aflevering van 99% invisible over opblaaspoppen bij parkeerterreinen lekker exotisch, maar toch vooral vervreemdend aandoet, weet Ongesigneerd echt onder de huid te kruipen van een luisteraar in Nederland.

Op de website vpro.nl/ongesigneerd staat een kaart waarop de onderwerpen van afleveringen te zien zijn. Klik op de stoeptegel om erover te horen, al is de bezoeker wel verplicht akkoord te gaan met cookies. © Sylvain Tegroeg

Zo’n zoektocht staat of valt met de mensen die de antwoorden komen geven. En daarin is Ongesigneerd ronduit meesterlijk. Het zal deels talent zijn, maar ongetwijfeld ook een enorme dosis doorzettingsvermogen, dat ze bij vrijwel elke aflevering prachtige sprekers weten te vinden. Een vrijwilliger in de straatnamencommissie van Almere, een ontwerper van autogeluiden voor BMW.

Ongesigneerd duurt een kwartiertje – een busrit misschien, of een stofzuigsessie – en is daarmee makkelijk in te passen als tussendoortje. Een luistersnack, die soms tot onverwacht lang doordenken kan stemmen. Want onwillekeurig kijk je toch net iets anders naar de stoep dan voorheen.

In de rubriek ‘De Serie’ wordt iedere week een serie besproken die te zien of te beluisteren is op tv, Netflix of ergens anders.

Deel dit artikel

Het zal deels talent zijn, maar ongetwijfeld ook een enorme dosis door­zet­tings­ver­mo­gen, dat ze bij vrijwel elke aflevering prachtige sprekers weten te vinden