Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'Niemand keek in de camera. Dat vond ik een compliment'

Cultuur

Marnix Beekmans

Achter de dijk van het Groninger wad ligt de van oudsher katholieke enclave Kloosterburen. Het dagelijkse leven van dit boerendorp wordt begin volgend jaar door de NCRV ontsloten in de zesdelige documentaireserie 'De ontdekking van Kloosterburen'. Een jaar lang woonde een filmploeg in het dorp. Dezer dagen vinden de laatste opnamen plaats. Tussen de bewoners en de filmmakers is een hechte band ontstaan.

Vorig jaar ging Ineke Hilhorst op zoek naar een plattelandsdorp dat zich bewust was van zijn veranderende rol op weg naar de volgende eeuw. Zij zocht een dorp met authentieke kenmerken, ver van snelwegen en randstedelijke faciliteiten, maar met een moderne hartslag. In 'De ontdekking van Kloosterburen' zal Hilhorst de kijker een beeld schetsen van de zonnige én de minder zonnige kanten van het dagelijkse bestaan in het dorp met zijn karakteristieke bewoners.

In hun eengezinswoning aan de Borgmanstraat hebben researchers, geluids- en cameramensen, producent en regisseur en hun assistenten een tweede thuis gevonden. Inmiddels is de ploeg volledig geïntegreerd. Aan researcher Harmen Jalvingh wordt getrokken door het derde elftal van de plaatselijke voetbalclub. Hilhorst schrijft een column voor het huis-aan-huisblad de 'Hogeland Ster' en verder gaat er geen dag voorbij of Kloosterbuurders komen 'achterom' het huis binnen voor een praatje, een tip of een 'bakkie'. Ook de leden van de filmploeg bellen zelden aan als zij hun dorpsgenoten bezoeken. Zodra ze in zicht komen luidt het: 'Kom maar achterom'.

Kloosterbuurder Bert Kuis heeft een eenvoudige verklaring voor de wederzijdse gastvrijheid. ,,Ze (de filmploeg) komen hun afspraken na. Met zo'n mentaliteit kun je bij ons niet stuk. Ja is ja, nee is nee. Daar moet je bij ons niet aan wrikken.'' Kuis is een van de hoofdrolspelers in de serie. Hij is fotograaf (bruidsreportages, pasfoto's), maar drijft met zijn vrouw Marianne ook een 'gemakswinkel' annex postagentschap. Hij verkoopt tabakswaren, lectuur, schrijfwaren, speelgoed en regelt allerlei drukwerk. Kortom: een centrale figuur in Kloosterburen. Iedereen kent hem en hij kent iedereen. Met trots en groot enthousiasme praat hij over 'De ontdekking van Kloosterburen'. ,,Straks ziet heel Nederland wie we zijn en wat we doen. En ik verzeker je dat het is zo als het wordt getoond. Ineke luistert goed en probeert je niet te pressen om iets anders te doen dan wat je gewend bent te doen.''

Een regisseur die geen invloed heeft op haar karakters? Ineke Hilhorst: ,,Dat werkt voor de observational documentary het best. Natuurlijk probeer je wel eens iets in scène te zetten. Zo wilde ik bijvoorbeeld boer Jan Duursema graag filmen in een overall. Maar juist op dat moment droeg hij die niet. Hij wilde zich ook niet verkleden. Dat heb je dan maar te accepteren.'' Duursema heeft er zichtbaar plezier in als hij wordt herinnerd aan dat moment. Hij creëerde zijn eigen werkelijkheid: ,,Ik ben een man van deze tijd. Een agrarisch ondernemer. In overall bevestig je het stereotiepe en achterhaalde beeld van de boer op klompen.''

De onderwerpen en de hoofdrolspelers dienden zich in de loop van het jaar vanzelf aan, doordat de ploeg deel ging uitmaken van de Kloosterbuurder gemeenschap. Uiteraard vielen er ook weer onderwerpen en karakters af, omdat ze niet boeiend genoeg waren. Daar ligt een potentiële bron van teleurstelling voor de Kloosterbuurders. Sommigen zijn wel gefilmd, maar zijn in de serie niet te zien. Ze weten dat pas na de première, die in hun dorp wordt gehouden. Pas dan ook horen ze wie wat zegt over wat en wie, en wie niet. Producent Erik Luiten: ,,Feitelijk is er zeventig dagen gefilmd. Met het grootste gemak hadden we twaalf afleveringen kunnen maken, maar het worden er zes. Je moet nu eenmaal selecteren en zorgen voor een goede verhaallijn. Dat zeggen we ook voortdurend tegen de mensen hier. We bereiden ze voor op een eventuele teleurstelling.''

Hilhorst wil een integer beeld schetsen van de alledaagse werkelijkheid in Kloosterburen. Er worden intieme gebeurtenissen in beeld gebracht: een koperen huwelijksfeest, het ritueel van een achttiende verjaardag. Maar ook het bijzondere moment dat de 31-jarige Richard donderdag beleefde. Toen arriveerde de Vietnamese Chi in het dorp. Ze hebben elkaar één keer ontmoet en werden penvrienden. Nu bouwen ze samen een bestaan op in Kloosterburen.

Hilhorst over de grenzen van het filmisch toelaatbare: ,,Al onze karakters hebben de gelegenheid om terug te komen op hun uitspraken. Er is er maar één die vond dat hij het verkeerde had gezegd. Dat interview hebben we dan ook overgedaan. Er is een wederzijds vertrouwen gegroeid. We pretenderen integer te zijn.''

Volgens Kloosterbuurster Giny Wiersum is dat ook zo. Zij is de vrouw van Eddy, een van de dorpelingen die gevolgd is. ,,Ik heb mijn hart op de tong liggen en heb spijt van bepaalde dingen die ik voor de camera heb gezegd. Ineke weet dat en zal dat materiaal niet gebruiken. Dat weet ik zeker.'' Bert Kuis oordeelt nuchter over de grenzen van de privacy: ,,Ik moet hier wel mijn zaak draaiende houden. Daar hou je rekening mee. Niet iedereeen hoeft te weten wat ik denk over bepaalde zaken. Die blijven binnenskamers, of die camera nou aan het draaien is of niet.''

Refereren aan de aanwezigheid van de filmploeg in Kloosterburen ontlokt direct een glimlach op de gezichten van passanten op straat. Ze vinden het leuk. Ze zijn er inmiddels ook aan gewend, dat cameramannen door de straten lopen en bij hun evenementen aanwezig zijn of café Willibrord betreden met een draaiende camera. Klaverjassende stamgasten kijken amper op, laten een grommend 'moi' horen als welkom en gaan verder met hun spel. Hilhorst zegt dat het in het begin wel anders was. ,,Toen was het apies kijken. Pas nadat we dorpelingen de eerste beelden hadden getoond groeide het contact. We kregen commentaar en werden gewezen op details die we over het hoofd hadden gezien. Ze kwamen bij ons langs voor een tip of gewoon effe buurten. In toenemende mate zijn we ons project met de bewoners gaan delen. Wij voelen ons volledig geaccepteerd.''

Hilhorst ondervond dat vorige week zaterdag. Toen werd de geliefde en hoogbejaarde pastoor Walstra onder grote belangstelling begraven. Ook Hilhorst had een band met hem. In het prille begin was de pastoor een belangrijk aanspreekpunt voor haar. Hij was een bindende factor in de overwegend katholieke gemeenschap. De regisseur was in Amsterdam toen zij van zijn overlijden vernam. Dat zij naar de uitvaartmis zou gaan stond vast, maar filmen? ,,Ik twijfelde echt, maar het was een belangrijke gebeurtenis in het dorp. Het kerkbestuur gaf toestemming. En ik ervoer geen enkele irritatie bij de kerkgangers dat wij hen filmden. Sterker nog, we hadden het gevoel dat zij ons niet eens opmerkten. Niet een keek er in de camera. Dat vind ik een groot compliment.''

Noord-Groningen straalt ongeacht het seizoen rust uit. Het ruwe filmmateriaal bevestigt dat. Snelle beeldwisselingen zullen er niet komen. Dat zou ook een vertekening van de werkelijkheid zijn, volgens de normen van Hilhorst.

Deel dit artikel