Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'Lelijk' Warschau ontdekt zijn architectonische parels

Cultuur

Ekke Overbeek

Architectuur in Polen © Sebastian Czarnecki
Essay

Dat Warschau een lelijke stad is weet toch iedereen? Maar een jonge generatie ontdekt de schoonheid van de naoorlogse architectuur.

Onder de grauwe oostbloksluier gaan architectonische pareltjes schuil. Sinds kort verschijnen ze op de monumentenlijst, met tientallen tegelijk. “Het is voor het eerst dat in Europa een modernistisch paviljoen wordt verplaatst”, zegt Michal Krasucki. Het hoofd van de hoofdstedelijke monumentenzorg is trots op ‘zijn kindje’. Het heet Emilia. Vanaf eind jaren zestig waren haar glazen wanden de etalage van een meubelboulevard. Na de val van het communisme verdween Emilia in de schaduw van de oprukkende wolkenkrabbers. Totdat een paar jaar geleden zij zelf aan de beurt was.

Lees verder na de advertentie

“De eigenaar had al toestemming voor de sloop. De status van monument kwam te laat, dus was er nog maar een oplossing: verplaatsen”, vertelt Krasucki. Over ruim een jaar begint Emilia een paar honderd meter verderop een nieuw leven als wintertuin.

Explosie van modernisme

Toen Krasucki in 2015 aantrad, was moderne architectuur in Warschau vogelvrij. Hij wist sindsdien tientallen gebouwen op de monumentenlijst te krijgen. “Helaas kwamen we er te laat achter dat we dit moeten beschermen.” Emilia wordt letterlijk voor de slopershamer weggesleept, maar veel andere markante gebouwen gingen de afgelopen jaren tegen de vlakte. Zoals de ‘Rotunda’, een van de bekendste gebouwen van de stad. Een paar maanden geleden werd dit ronde paviljoen afgebroken. Het wordt weliswaar herbouwd, maar zonder dat er een origineel onderdeel aan te pas komt.

Vrijwel heel Warschau is naoorlogs. De Duitse bezetters maakten de stad in 1944 huis voor huis met de grond gelijk. Zelfs wat oud lijkt, is heropgebouwd. Na een korte periode van sociaal-realisme, die eindigde na de dood van Stalin in 1953, beleefde de Poolse hoofdstad in de woorden van kunsthistoricus Pawel Giergon ‘een explosie van modernisme’.

“Ik woonde vlakbij Emilia”, vertelt Giergon die bijna vijftig is. “Ik wist dat het een fantastisch gebouw was, maar het stond altijd volgepropt met spullen. Pas een jaar of vijf geleden begonnen mensen de fantastische architectuur te zien, toen het museum voor moderne kunst erin kwam en het werd schoongemaakt.”

Nieuw tijdperk

Toch ziet Giergon niets in translocatie. Zonder context is Emilia geen Emilia, meent hij. “Ik begrijp het idee erachter, maar volgens mij is het zinloos. We blazen een lijk nieuw leven in.” Uren kan hij vertellen over de architecten die na de oorlog een nieuw Warschau creëerden: functioneel en licht. Aluminium, beton en veel glas. Wat er nog staat is vaak vuil, verwaarloosd en verborgen achter reclameborden. Maar dat gaat veranderen. Giergon: “Rond 1990 is een generatie geboren die Warschau opnieuw ontdekt en ziet dat achter die rommel mooie architectuur verscholen zit.”

Voor Polen die het communisme nog bewust hebben meegemaakt, is architectuur uit die periode besmet

Sebastian Czarnecki is 29. Voor hem breekt met het verplaatsen van Emilia een nieuw tijdperk aan. “In het Westen wordt dat soort architectuur gewaardeerd, hier zou men het het liefst allemaal platgooien”, vertelt hij in een koffiebar waar de gemiddelde leeftijd rond de 30 ligt. Voor Polen die het communisme nog bewust hebben meegemaakt, is architectuur uit die periode besmet; ook in het huidige nationalistische regeringskamp bestaat weinig sympathie voor alles wat onder het communisme is gebouwd. Czarnecki haalt zijn schouders op: “Dat is allemaal lang geleden. Ik kijk naar het gebouw, niet naar het verhaal.”

Hij keek nauwkeurig, en wel door de lens van zijn camera. Het resultaat is een eerbetoon aan het late modernisme. “Kijk, dit is mijn lievelingsgebouw.” Op het beeldscherm van zijn computer verschijnt een schaakpatroon van betonnen prefabrikaten. “Dat ritme, die harmonie, echt fantastisch. Je ziet dat de architect heel goed heeft nagedacht om vanuit verschillende perspectieven verschillende effecten te bereiken.”

Het is een andere kijk op ‘oostblokflats’. Czarnecki werkt aan een app die toeristen langs de modernistische pareltjes van de hoofdstad leidt. “Je zult zien dat in de toekomst excursies worden georganiseerd door Warschau, speciaal om deze architectuur te bekijken.”

Lees ook:

Ook de architect moet groen gaan denken

Architectuur draait om design en minder om duurzaamheid. Dat kan en moet anders, zegt de organisatie van de Rotterdamse biënnale. 'Architecten moeten afzien van projecten die geen rekening houden met klimaat, natuur en milieu.'

'Freespace' is het thema van de architectuurbiënnale van Venetië, maar wat we ons daarbij moeten voorstellen?

'Freespace' is het thema van de architectuurbiënnale van Venetië. Een pleidooi voor meer aandacht voor de openbare ruimte. Maar een duidelijke visie ontbreekt.

Deel dit artikel

Voor Polen die het communisme nog bewust hebben meegemaakt, is architectuur uit die periode besmet