Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'Ik vond mezelf terug in het decor van zijn boek'

Cultuur

Meindert van der Kaaij

© anp

Redacteur Marco Daane: 'Als ik naar een onbewoond eiland een boek mag meenemen dan is dat de 'The Complete Works of George Orwell'.

Het zijn twintig boeken, in totaal 8500 bladzijden, met schitterend proza. Ik lees zijn werk nog regelmatig. Het is zo helder, zo puntig en ook zo actueel. Lees de kranten van vandaag maar over hoe dictators worden verjaagd en er straks weer nieuwe zullen komen. Totalitarisme is van alle tijden en de mechanismen daarachter heeft Orwell in zijn 'Animal farm' en 'Nineteen eighty-four' onnavolgbaar vastgelegd. Een ander voorbeeld is de mijnramp in Chili vorig jaar. Dan kun je zo 'The Road to Wigan Pier' uit de kast halen, een aanklacht tegen de mensonterende werkomstandigheden van mijnwerkers.
Ik ben een groot liefhebber van het werk van Orwell en het viel me op dat er in de Nederlandse taal geen biografisch werk over hem beschikbaar was. Terwijl in de Engelse taal een karrevracht materiaal beschikbaar is over hem, met daarbij verschillende biografieën. Toegegeven, er zijn van veel grote schrijvers in het Nederlands geen biografie verschenen. Maar voor Orwell geldt dat hij een boeiend bestaan had, op veel plaatsen was geweest. Hij zocht de zelfkant van het bestaan op en ook het gevaar, door aan de Spaanse burgeroorlog mee te doen.
Ik koos ervoor zijn leven na te reizen, omdat talloze locaties bij hem een plaats in zijn oeuvre hebben gekregen. Hij was een schrijver voor wie tijd en plaats belangrijk waren. Daar was het ook een journalist voor. Hij vertrok op zijn negentiende naar de Britse kolonie Burma en baseerde daar ruim tien jaar later zijn roman 'Burmese Days' op. Zo ging dat zijn hele leven.
Aan de hand van die plaatsen kon ik vertellen over zijn levensloop, zijn persoonlijkheid en de boeken die hij heeft geschreven. Ik heb geen volledige biografie willen schrijven. Zijn biografen besteden veel aandacht aan de vraag of hij een schuinsmarcheerder was. Dat lees je bij mij niet terug, omdat zoiets niet aan plaatsen is te koppelen.
Het leek me romantisch en avontuurlijk om zijn sporen na te gaan. Ik was benieuwd of gebouwen of straten die Orwell beschreef nog bestaan. Opmerkelijk vond ik een bezoek aan Southwold, een suffig dorp aan de oostkust van Suffolk. Dat was de plaats waar zijn ouders naartoe verhuisden toen vader met pensioen ging. Het was toen al een oord voor pensionado's. Orwell had een gruwelijke hekel aan het dorp, vanwege de burgerlijke cultuur, en de oud-ambtenaren uit India die er woonden met hun koloniale vooroordelen. Hij reageerde die aversie af in het boek 'A Clergyman's Daughter'. Dat speelt in het fictieve Knype Hill, maar dat heeft de exacte topografie van Southwold. Daar vond ik mezelf terug in het decor van dat boek. Met 'A Clergyman's daughter' in de hand vond ik moeiteloos de details terug. De winkels die hij beschreef bestaan nog.
Ik ben vier à vijf jaar met het boek bezig geweest en ik heb behoorlijk wat afgereisd. Vaak heb ik dat gecombineerd met vakanties, anders was het niet te doen geweest. Gelukkig vond mijn partner het ook leuk om met mij mee te gaan, bijvoorbeeld naar Schotland - het eiland Jura waar hij na de oorlog woonde - of naar Barcelona waar hij zich in de jaren dertig tijdens de Spaanse burgeroorlog aan de zijde van de republikeinen schaarde. Het was, kortom, goed mogelijk om het nuttige met het aangename te verenigen.
Als je zijn sporen zo letterlijk nagaat, kom je tot de ontdekking wat een nomade George Orwell is geweest. De man woonde zelden langer dan anderhalf jaar op hetzelfde adres. Tijdens de Tweede Wereldoorlog zat hij in Londen, maar ook daar hopte hij van het ene naar het andere adres. Het zwerven zat hem in het bloed."
Marco Daane: Het spoor van Orwell. Atlas, Amsterdam. ISBN 9789045083483; 351 blz. €24,95

Deel dit artikel