Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

‘I love you, Rietveld’ ontdoet het verhaal van onnodige versieringen

Cultuur

Paul van der Steen

Omslag ‘I love you Rietveld’ © RV
Boekrecensie

‘Het leven moet elementair zijn”, vond Truus Schröder. “Elementair = het overbodige afpellen. Je moet zoveel mogelijk proberen te leven vanuit de eigen kern.” 

Bij die opvattingen pasten een nieuwe vormentaal. Weg van het muffe, zware en verstikkende van de voorbije tijd. Ruim baan voor licht, kleur en strakke lijnen. Ze had er zelfs zo haar ideeën over en vond een zielsverwant in Gerrit Rietveld. ‘Leven vanuit de eigen kern’ betekent ook je hart volgen. Ruim veertig jaar lang hadden Schröder (1889-1985) en Rietveld (1888-1964) een verhouding. Maar het grootste deel van die tijd was de relatie geheim.

Lees verder na de advertentie

Jessica van Geel, journalist voor onder meer NRC, Vrij Nederland en de VARA Gids, zag stof genoeg voor een onderhoudend boek. Ze bewijst haar gelijk met ‘I love you, Rietveld’.

Dada-avond

Schröder en Rietveld wisten elkaar te stimuleren. Het bekendste resultaat werd het nog altijd ‘buiten de tijd staande’ Rietveld-Schröderhuis in Utrecht, waar zij zestig jaar woonde. Even hadden ze ook een gezamenlijk bureau. Hij noemde haar zijn geweten. Maar naar klanten ging ze op den duur niet meer mee. Een vrouw als compagnon werd vreemd gevonden. En toen Rietvelds opdrachten groter werden, paste haar expertise, de kleine wereld van het wooninterieur, steeds minder.

Van Geel laat ook de andere ongemakken van beider vernieuwingsdrift zien. De dienstmeid van de vroeg weduwe geworden Schröder die een Dada-avond aan huis (met onder anderen Kurt Schwitters) een overval van de moderniteit vond. Rietvelds echtgenote, de vijf jaar oudere gereformeerde Vrouwgien, dacht een oppassende ambachtsman te hebben getrouwd, die op den duur de meubelmakerij van zijn vader wel zou overnemen. Plots had hij andere plannen, veranderde hij het interieur en kapsel en kleding van de kinderen, en kwam de avant-garde thuis over de vloer.

Omslag ‘I love you Rietveld’ © RV

Vrouwgien raakte - wetend wat er speelde tussen haar man en Truus - steeds meer in zichzelf gekeerd, hield zich vast aan Bijbel en fles. Rietvelds zes kinderen zagen met lede ogen toe hoe ook Schröders kroost soms werd aangeduid als de kinderen Rietveld. Diens dochter Bep worstelde het sterkst met haar vaders verhouding. Bij de Schröders vermoedden ze een en ander, maar waren de kinderen toch geschokt toen moeder in een interview in De Tijd in 1974 openlijk vertelde wat er al die jaren had gespeeld tussen Gerrit en haar.

Na Rietvelds dood werd stevig geruzied over zijn nalatenschap. 31 jaar na zijn dood haalde dochter Bep hem weg van de plaats waar hij begraven lag (met de laatste tien jaar het stoffelijk overschot van Schröder naast hem) en bracht hem over naar een andere begraafplaats.

Echoput van de geschiedschrijving

Van Geel merkt aan het einde van haar boek op dat ze zoveel mogelijk weg wil blijven van de anekdotes. Vaak zijn ze afkomstig uit één enkele bron. De echoput van de geschiedschrijving zorgt er vervolgens voor dat ze een eigen leven gaan leiden. Het zijn bovendien simplificaties die mensen reduceren tot enkele karikaturale kwaststreken, waarschuwt de auteur.

In ‘I love you, Rietveld’ omzeilt ze die valkuil behendig. Van Geel houdt ook de romantische clichés buiten de deur. Het verhaal krijgt met ruim vierhonderd pagina’s de ruimte, maar is net als het werk van Schröder en Rietveld ontdaan van overbodige versieringen.

Anekdotes zijn simplificaties die mensen reduceren tot enkele karikaturale kwaststreken, waarschuwt Van Geel

Wat jammer genoeg enigszins onduidelijk wordt, is waarom het paar wel succesvol wist te breken met de vormnormen van hun tijd maar niet met de relationele conventies. Wie verandering wil, moet bereid zijn om te botsen, schreef Rietveld in 1927 in het tijdschrift van De Stijl. Dat ging over zijn meubels en andere ontwerpen. In het echte leven bleek zijn botsbereidheid beperkter en voer hij toch liever om de lastige klippen heen. Pas na Vrouwgiens dood ging hij echt samenwonen met zijn Truus. De keuzes in zijn vak bezorgden hem al een moeilijke weg. De erkenning kwam pas laat. Misschien kon de schande van een scheiding daar niet ook nog eens bij.

Welke en hoeveel invloed Schröder precies op Rietveld had, zal nooit helemaal duidelijk worden, stelt Van Geel. Maar dit boek maakt duidelijk dat ze decennialang - met wisselende intensiteit - haar creatieve inbreng had, zijn klankbord was, hem aanzette tot enige theoretische onderbouwing van zijn ideeën en zorgde dat hij niet al te veel toegaf aan klanten en zijn eigen gedachten trouw bleef.

OordeelVan Geel ontdoet het verhaal van onnodige versieringen.

Jessica van Geel
I love you, Rietveld
Lebowski; 464 blz. € 24,99

Recensenten van Trouw bespreken pas verschenen fictie, non-fictie, jeugdliteratuur en thrillers. Meer recensies leest u hier.

Deel dit artikel

Anekdotes zijn simplificaties die mensen reduceren tot enkele karikaturale kwaststreken, waarschuwt Van Geel