Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'Herman Brood is een van onze grootste kunstenaars, met meervoudige talenten'

Cultuur

ANDREA BOSMAN

Review

'Broodje Gezond', Nijgh en Van Ditmar, ¿ 39,90.

Moeder Brood, bakkersdochter (Bart Chabot: “zoiets verzin je toch niet?”) koos als geboortekaartje voor haar zoon Hermanus een afbeelding van een baby die een handstand doet. Een bijzonder kind. Zo is het verhaal rond, met als toegift een epiloog waarin Brood, die vandaag 50 wordt, verkondigt dat hij niet dood zal gaan: de dood is namelijk passé en ouderwets.

Bart Chabot: “Dat geboortekaartje is visionair geweest. Wie had er ooit gedacht dat die baby helemaal naar zijn geboortekaartje zou gaan leven? De wereld op zijn kop. Dat is Herman. Briljant, haha!”

In 'Huize Ria' in Amsterdam:

'Ik heb gisteren', legt Herman me uit, 'een volledig kwartet getekend op bierviltjes. Wat ik van Heineken-viltjes zo waardeer, is dat de achterkant blank is, onbesmet. Ik flip op bierviltjes waarvan zowel de voor- als achterkant bedrukt is, als kunstenaar dan. Kwartetten. Ik was toch zo'n beetje de enige hier. Business was low. De meisjes hebben het allemaal erg leuk gevonden. “Mag ik van jou van de Grote Tieten eh. . . Miranda?” ”Heb jij voor mij van de Hollywood Girls, Melissa?”

Honderden tapes vol 'geouwehoer', 12 000 uitgeschreven pagina's tekst, een manuscript van 796 pagina's, waarvan een derde weer werd geschrapt: viereneenhalf jaar lang trok de Haagse schrijver/dichter Bart Chabot dagen- en nachtenlang met Herman Brood op. 'Broodje Gezond' heet het eindresultaat. Het lijkt een goed uitgekiende zet om het lijvige boek precies op Hermans vijftigste verjaardag, die met alle mogelijk vormen van aandacht - een cd, een feestje vanavond in Paradiso, interviews - wordt omringd, uit te brengen. Maar dat is niet zo.

“De basis is dat ik altijd al graag naar Herman luisterde”, zegt Chabot in het klassieke Haagse café De Posthoorn, waar grijze dames en heren binnenschuifelen voor appelgebak, kofie of een borrel. “Herman en ik kennen elkaar sinds 1977, maar we kregen het steeds drukker, soms zagen we elkaar maanden niet. Toen zei ik: 'Herman, weet je wat, jij vertelt graag, ik luister graag, als we nou eens een taperecorder in het midden leggen en kijken of er een boek in zit?' In de loop van de tijd kwamen steeds meer dingen uit waar ik van dacht: 'maar dat is óók leuk voor derden om te lezen'. En het werd groter en groter, het liep eigenlijk uit de hand. Net als die tovenaarsleerling die in afwezigheid van zijn meester een truc doet die hij niet meer kan stoppen.”

'Broodje Gezond' is een duizelingwekkende reis door leven en brein van Neêrlands' enige echte rock'n roller. Het boek moet werken als een rollercoaster, zegt Chabot: je neemt plaats in een centrifuge om te worden rondgeslingerd door de schrijver. De eerste stap daarna moet wankel en onzeker zijn. De lezer wordt van de Amsterdamse straten, cafés en bordelen via de sloppenwijken van Kingston en New York meegesleept naar Duitse gevangenissen, Chinese restaurants en alledaagse huiselijke taferelen:

Op het aanrecht liggen een pluk watten, een eetlepel en een injectiespuit. 'O', zegt Xandra, 'ik zie dat Herman al ontbeten heeft.'

“Herman is voor mij het archetype van de rock'n roller”, zegt Chabot op zijn beetje theatraal declamerende wijze. Alles gaat met beweging en gebaar. “Veel meer nog dan sterren als Chuck Berry of Jerry Lee Lewis. Naarmate ze ouder worden doen ze snel een tournee en dobberen daarna in hun privézwembad. Ze stappen uit die mallemolen die het rock'n roll-circus is. Herman dus niet. Bij Herman gaat het al-tijd door. Oók op vakantie. De enige reden om even te stoppen is dat het lichaam instort: 24 uur op, half etmaal af. Dat de zon ondergaat, neemt Herman alleen voor kennisgeving aan. Er moet altijd wel weer een tekening worden gemaakt of een schilderij, of er moet worden opgetreden of een nieuw nummer geschreven.”

“Herman is géén geen karikatuur, hij is geen muppet, Herman is een round character. Hij staat midden in het leven, zuigt als een spons allerlei invloeden op, leest veel, ziet films, houdt alles bij.”

Verbazingwekkend trouwens hoe bescheiden Chabot - in de dagelijkse omgang zacht gezegd een zeer aanwezige persoonlijkheid - in het boek op de achtergrond blijft. “Bij tijd en wijle heb ik natuurlijk ook best een groot ego, maar ik zag gelukkig al snel in dat ik mezelf er uit moest laten om het boek goed te laten slagen. Dat ego kan ik in m'n andere boeken al genoeg uitleven, ik wilde hier alleen maar de kogellager zijn tussen de lezer en Hermanus Brood, meer niet. Herman was een keer heel verbaasd nadat hij mij op tv had gezien: 'jongen, je vulde de hele huiskamer, hoe kun je dan de hele tijd naar mij luisteren?' zei hij.”

'Broodje Gezond' is geen biografie. Het is een schelmenroman met de structuur van een Grieks drama, zegt Chabot. “Boek één: introductie van de hoofdpersoon, boek twee: huwelijkscrisis, boek drie: zwarte gat, boek vier: nieuwe liefde en boek vijf: nieuw evenwicht. Dat je graag wilt weten hoe het afloopt in plaats van een vormloze klomp feiten. Het is het verhaal van een Pietje Bell, een lieve kleine ondeugende jongen, gezegend met vele talenten. Er zitten wel biografische elementen in, maar biografieën zijn vaak wat professorachtig, beginnend met dat oma van moederszijde in 1874 werd geboren. Dat doet geen recht aan Hermans leven. Ik wilde een boek maken over rock'n roll, en wel zó sterk, dat vorm en inhoud samenvallen. Het boek zélf moest rock'n roll worden, dat je er, terwijl je niets hebt ingenomen, licht van in je hoofd wordt.”

Chabot laat een vrij coherente Herman aan het woord. “Ja, maar het is natuurlijk ook een monumentje voor een vriend. Herman heeft een briljant brein, maar geen boekhoudersbrein, kwikzilverachtig, enorm associatief. Zou je dat zo opschrijven, dan krijg je een gekkenhuis. Dus als Herman op 3 maart 1992 iets zei en twee jaar later iets anders wat daar goed bij past, dan heb ik dat bij elkaar gezet. Ik hield lijsten bij met thema's: Ray Charles, overdosis, seks, geld, politiek, voetbal, vrouwen, Bosnië, verleden. . . Daarop gaf ik aan waar het thema al een keer voorkwam. Zo heb ik geschoven en geschrapt. Je kunt namelijk niet 12 keer over Ray Charles en 64 keer over Bosnië beginnen.”

“Herman is miskend, hij is een van onze grootste kunstenaars, met meervoudige talenten. Net als Lucebert of Jan Cremer. En allemaal van serieus niveau. Die perceptie behoeft bijstelling. Ik schaam me niet te zeggen dat ik in Hermans brein kiemen van genialiteit aantref. Hij kan vooral fantastisch schilderen, zijn beste talent vind ik. Het is werk dat niet bestaat in welk museum dan ook. Herman beschildert heipalen en condoomautomaten, beschuitbussen en zitkuilen, auto's en piano's, dus wordt hij een charlatan genoemd. Bij Herman staat de wereld binnen een minuut op z'n kop, er ontstaan vergezichten waarvan je niet had vermoed dat ze bestonden. Als mens word je daar heel rijk van. Het is leven tot op het bot. Dat zijn nou die kiemen van genialiteit. Dat heeft niets met zijn drugsgebruik te maken, Herman gebruikt geen drugs voor bewustzijnsverruiming, integendeel, hij gebruikt speed om de vermoeidheid te onderdrukken, zodat hij gewoon door kan blijven gaan. Slaap is voor hem waste of time.”

Optrekken met Herman betekent voortdurende hoogspanning. “Als ik naar Amsterdam ging en ik voelde me niet helemaal 'Boven Amsterdams Peil', dan was dat zó verdwenen. Depressief bestaat niet voor Herman, daar zijn middelen voor, verder geen gezeur. Maar als je 24 uur met hem bent doorgegaan - zonder amfetamine. . . dan zat ik totaal uitgeput in die trein naar Den Haag, ik hoorde alle grote symfonie-orkesten tegelijkertijd spelen, maar lichamelijk lag ik volkomen onder m'n stoel.”

Deel dit artikel