Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'Hé, wat heb ik nou gezien?!'

Cultuur

Jann Ruyters

Review

In 'Kosmisch Intermezzo', naar een gedicht van Ingmar Heytze, 'animeert' kunstenaar Jochem van der Spek ruis. Ruis! Computerruis. Zwart-wit-geknetter. En dat op zo'n manier dat je er stil van wordt. Het is amper uit te leggen waar die stilte aan te danken is.

Het animatiefilmpje toont heen en weer tikkende witte blokjes die tot ruis verworden en dan weer van ruis tot langzaam omkantelende witte rechthoeken. Vooraf en achteraf de dichtregels van Heytze over onze eenzaamheid in het heelal: over 'schotels die witte ruis vergaren' en dromen van 'wezens van kristal'. 'Men ademt in, men ademt uit, men wacht-', luiden de laatste dichtregels. Alsof de computer-pixels het wonder van de schepping aan je prijsgeven.

'Kosmisch Intermezzo' is een van de 15 animatiefilms op basis van gedichten, die deel uitmaken van 'Dichtvorm', een poëzie-project, geïnitieerd door het Utrechtse filmproductiebedrijf Il Luster. Dichter Ingmar Heytze reageert tijdens ons gesprek in een Utrechts café enthousiast op de vraag waarom het filmpje van Van der Spek zo mooi is. ,,Het is volkomen oorspronkelijk. Schijnbaar moeiteloos. De illustratie en de aanleiding voorbij. Maar ieder filmpje heeft zijn eigen magie. Ik ben ook blij met de getekende animatie die Michael Sewnarain maakte op 'Hypochonder'.

Dichter Heytze werd een paar jaar terug door producenten Arnoud Rijken en Michiel Snijders benaderd met de vraag of hij iets zag in hun idee om gedichten te laten 'verfilmen' door animatiefilmers. De kruisbestuiving had als doel beide 'kleine en eigenzinnige kunstvormen' een nieuw publiek te brengen en een nieuwe generatie dichters en animatiefilmers voor te stellen. Heytze ging onder zijn generatiegenoten op zoek naar geschikte dichters: 'Ik heb met name gekeken naar de dichters die een paar jaar terug door Ruben van Gogh zijn bijeen gebracht in zijn bloemlezing 'Een sprong naar de sterren'. Dat is geen groep à la de Vijftigers maar er zijn wel onderlinge overeenkomsten. Van Gogh heeft onze poëzie ook wel gebeurende poëzie genoemd; anekdotische poëzie, niet abstract of hermetisch. En conform de tijdgeest doen deze dichters vaker mee aan 'cross-overs' met andere kunstvormen.'

Poëzie kampt als 'hogere kunstvorm' met een imago van ontoegankelijkheid en animatie wordt vaak juist niet voor vol aangezien ('Tom & Jerry of gekleide mannetjes'): toch hebben beide kunstvormen elkaar wel wat te bieden, meent Heytze. ,,Wat vaak zo mooi is aan animatie is hoe alle menselijke emoties gevat worden door een lijntje. Denk aan La Linea. Alles zit erin. Of aan zo'n figuurtje als Golom in 'Lord of the Rings'. Geweldig! De ster van de film. Animatie kan aan de poëzie die kracht van het beeld toevoegen. Terwijl anderzijds een project als dit ook de animatiefilmers (van nature een terughoudend slag, monniken die heel lang, heel veel moeite doen voor een momentje, meent Heytze) voor het voetlicht brengt.'

Onvergelijkbare gedichten, en onvergelijkbare maar wel allemaal leuke filmpjes, heeft Dichtvorm opgeleverd. Inmiddels zijn ze te vinden op internet, op video, dvd en cd-rom en als lespakket al verkocht aan meer dan 200 middelbare scholen.

Achter elkaar zien leidt tot de voorzichtige conclusie dat die animaties het mooist zijn die niet een illustratie bieden maar de gedachte achter het gedicht opnieuw tot uitdrukking brengen. Zoals het filmpje van Van der Spek. Of de La Linea-achtige animatie van Oerd van Cuijlenborg naar de echtelijke woordenstrijd 'Koppig' van Mustafa Stitou: een stel ruziet over wat ze zien en in beeld zien we een figuurtje tegen de tekst in van gedaante veranderen.

Heytze verwoordt het belangrijkste effect van goede poezie en goede animatie als volgt: ,,In Dichtvorm gaat het niet om het geven van een interpretatie, eerder om een opening. Verwondering en ontregeling zijn belangrijker dan begrip. Dat je denkt: Hé, wat heb ik nou gezien?!'

Op 29 januari tellen vanaf 22 uur in filmtheater 't Hoogt in Utrecht de dichters Mustafa Stitou en Ingmar Heytze af tot middernacht: de opening van de Landelijke Gedichtendag 2003. Dan worden ook alle 15 films uit Dicht/Vorm vertoond, Stitou en Heytze geven commentaar.

Deel dit artikel