Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'Fado is als het leven; verdrietig en mooi tegelijkertijd'

Cultuur

Joris Belgers

De Portugese zangeres Mariza deze week tijdens een repetitie voor het Songfestival in Lissabon. Ze zingt vanavond het openingslied van de finale. © EPA
Reportage

Zangeres Teresinha Landeiro zou met haar stem nog tranen uit een molensteen kunnen persen. Die snik, dat gevoel, die taal. Ze vat in één uithaal het leven in al haar dimensies eventjes samen. 

Jup: om tijdens de Eurovisie-gekte een avondje rond te hangen in een fado-tentje in de oude volkswijk Alfama te Lissabon werkt relativerend. Hier, in Mesa de Frades, zit Salvador Sobral, de songfestivalwinnaar van vorig jaar, ook wel eens in diepe stilte inspiratie op te doen.

Lees verder na de advertentie

Het fado-restaurant van gitarist Pedro de Castro is gevestigd in een oude kapel, de blauwe tegeltjes aan de muur stammen uit de zeventiende eeuw. De ruimte zit vol met natafelende Portugezen. Na elven komen de kaarsjes op tafel. De muzikanten nemen plaats voor de massieve kapeldeur, en beginnen te spelen.

De laatste tien, twintig jaar durven de Portugezen weer trots te zijn op hun cultuur

Fado-ervaring

Het fado-restaurant van gitarist Pedro de Castro is gevestigd in een oude kapel, de blauwe tegeltjes aan de muur stammen uit de zeventiende eeuw. De ruimte zit vol met natafelende Portugezen. Na elven komen de kaarsjes op tafel. De muzikanten nemen plaats voor de massieve kapeldeur, en beginnen te spelen.

Gold Portugal tijdens de economische crisis nog als het brekebeentje van Europa, nu trekt de economie sneller aan dan verwacht. Parallel daaraan zit ook de fado, het Portugese levenslied, in de lift. Het aanzwellende toerisme speelt hierbij een belangrijke rol. Dat de volkswijk wordt overspoeld door toeristen op zoek naar de authentieke fado-ervaring, deert De Castro absoluut niet. Het groeiende publiek houdt de traditie levend. Bovendien komen in zijn tent nauwelijks toeristen, want de muziek begint er pas rond middernacht.

Daags erna geeft bassist Ricardo Cruz bij traditioneel sterke Portugese koffie een minicollege fado. De grijze veertiger vertelt hoe de muziektraditie wortelt in de vlucht van het koningshuis naar Brazilië, tijdens de Napoleontische bezetting. Hoe deze muziek van zeemannen is verbonden met havenstad Lissabon. Hoe de jaren 30 tot de jaren 60 gelden als 'gouden eeuw' voor de fado - wat inderdaad samenvalt met het tijdperk-Salazar (1932 - 1968). De dictator propageerde het Portugal van de 3 F'en: (het mirakel van) Fátima, Futbol en Fado. Na de Anjerrevolutie in 1974 kleefde er een nationalistische nasmaak aan de fado. "Terwijl deze muziek politiek, noch religieus is. Maar het heeft lang geduurd voordat fado weer mocht, zogezegd."

De laatste tien, twintig jaar durven de Portugezen weer trots te zijn op hun cultuur. Cruz spreekt zelfs van een tweede gouden eeuw van de fado. "Die opleving kwam vooral op gang na het overlijden van Amália Rodriguez, in 1999, de grootste fadista aller tijden. Dat fado is opgepikt door het wereldmuziekcircuit helpt ook enorm."

Een goeie fadista

Gitarist Pedro de Castro

Terug naar het kaarslicht in Mesa de Frades. Pedro de Castro is veertig, met een jeugdige uitstraling. "De nachten houden me jong", lacht de gitarist. Met bier in de hand legt hij uit wat een goeie fadista is. "Het belangrijkste is dat je het verhaal moet voelen. En dat je die emotie kan overbrengen." Als voorbeeld vergelijkt hij Amália Rodriguez met Mariza, momenteel een populaire zangeres. "Zij zingt en huilt. Leuk. Maar Amália zong, en maakte ándere mensen aan het huilen. De stem? De techniek? Dat maakt allemaal niet uit. Salvador Sobral heeft geen goede stem. Maar hij wist hoe hij dat liefdesgedicht in de harten van de Eurovisie-kijkers moest brengen."

Een woord pikken we telkens op: saudade. Een woord zo Portugees als 'gezellig' Nederlands is. Iedereen weet wat het betekent, maar niemand kan het vertalen. "Het is een blij gevoel, over iets verdrietigs. Laat het me uitleggen: mijn leermeester stierf zes jaar terug. De eerste twee, drie jaar kon ik maar moeilijk naar zijn muziek luisteren. Inmiddels is dat weg. Nu is er... saudade." Hij klopt op zijn borst. "Ik mis hem, maar word vrolijk als ik eraan terugdenk hoe we ooit dat nummer speelden, of hoe we die keer zo dronken werden. Ik heb mijn verdriet geaccepteerd." Dát is saudade. "Iedereen zegt dat de fado zo verdrietig is. Dat is niet waar - het is als het leven. Verdrietig en mooi tegelijkertijd."

Vanavond vertegenwoordigt Waylon Nederland tijdens de finale van het 63ste Eurovisiesongfestival. Hij is als 23ste aan de beurt. De uitzending begint om 21:00 op NPO1.

Lees meer artikelen over het Eurovisie Songfestival in ons dossier. 

Lees ook: Waylon: Ik kan verschrikkelijk goed tegen kritiek

Trouw sprak met Waylon over het songfestival en de heibel in Lissabon.

Lees ook: Juichcultuur in Lissabon

Voor een kritische houding is op het Eurovisie Songfestival maar weinig plaats. Er heerst een flinke juichcultuur: iedereen is mooi en geweldig.

Deel dit artikel

De laatste tien, twintig jaar durven de Portugezen weer trots te zijn op hun cultuur