Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

‘Een ernstig werk van een ernstig man’

Cultuur

Henny de Lange

Uitsnede uit ‘Meisjeskop’ van Piet Mondriaan. © Collectie Stedelijk Museum Alkmaar
WAT MOETEN WE ZIEN IN... ALKMAAR

Elke week kiest Trouw uit een museum de blikvanger die we niet mogen missen. Vandaag: Mondriaans portret van de viooljuf van Juliana.

Indringend kijkt ze ons aan, met haar grote ogen. Als je haar portret in het echt ziet, in het Stedelijk Museum Alkmaar, lijkt het of haar blik je blijft achtervolgen. Tot voor kort was er weinig bekend over dit ‘Levensgroot portret van een jong meisje’. Zo werd het aangeduid op de veiling waar het museum het in 1950 kocht voor 23,50 gulden. Volgens het veilinghuis ging het om een werk van Leo Gestel (1881-1941), een schilder van de Bergense School.  

Lees verder na de advertentie

Toen het portret rond 2000 voor het eerst uit de lijst werd gehaald, bleek dat er op de achterkant nog een tekening stond, van een boerderij, met de signatuur PM, inderdaad: Piet Mondriaan (1872-1944). De boerderij bleek te passen in een serie werken die hij tussen 1906 en 1908 maakte van boerenhoeves. In plaats van één Gestel was het museum ineens twee Mondriaans rijker.

Prinses Juliana was niet dol op ‘fidelen’, maar wel op deze juf

 Een mooie ontdekking, maar omdat Mondriaan een buitenbeentje is in de collectie, werd er verder geen onderzoek gedaan naar de mysterieuze jonge vrouw. Pas in het Mondriaanjaar 2017 kwam het daarvan, vertelt conservator Marjan van Heteren. In een van Mondriaans brieven ontdekte ze de eerste aanwijzing: “Ik had dat grooten portret van jou ook ingestuurd en heb daar veel lof over gehoord, je weet wel, die grootte krijttekening”.  Op een tentoonstelling in 1910 kreeg zijn ‘Meisjeskop’ goede kritieken: ‘...een ernstig werk van een ernstig man’. De brief was gericht aan Aletta Jacoba de Iongh (1887-1975). 

Piet Mondriaan, ‘Meisjeskop’, 1908-1910, 67,7 x 50,7 cm. © Collectie Stedelijk Museum Alkmaar

De conservator spoorde haar familie op, kreeg foto’s en zag meteen de gelijkenis. “Het klopte allemaal: de volle wenkbrauwen, de lange neus en brede kaaklijn.” Alleen haar ogen heeft hij wat groter gemaakt; dat deed Mondriaan wel vaker in die tijd.Aletta was een talentvolle violiste. Ze speelde in het Concertgebouworkest en Residentie Orkest. Ook was ze van 1920 tot 1936 de viooljuf van prinses Juliana, die weliswaar niet dol was op ‘fidelen’, maar wel op de juf. Mondriaan bezocht veel concerten en heeft zo Aletta waarschijnlijk ontmoet. Ze waren goede vrienden, afgaand op de brieven die bewaard zijn gebleven. 

Een aantal mysteries is nu ontrafeld, maar de speurtocht van Van Heteren is nog niet ten einde. Want het blijft een raadsel  hoe een Mondriaan kon veranderen in een Gestel. Wordt vervolgd. 

‘Mysterie Mondriaan’ t/m 10 maart in Stedelijk Museum Alkmaar.

Elke week beschrijft Trouw een kunstwerk of museum dat u niet mag missen. Eerdere afleveringen van ‘Wat moeten we zien in...’ leest u hier.

Deel dit artikel

Prinses Juliana was niet dol op ‘fidelen’, maar wel op deze juf