Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'De Jaren' (1937) is minder gedateerd dan je zou verwachten

Home

Jannah Loontjens

Virginia Woolf © Hollandse Hoogte
Recensie

Virginia Woolf, de legendarische Engelse schrijfster, had een ongekend taalgevoel. Sla één van haar romans op een willekeurige plek open en haar deinende zinnen voeren je mee als een bootje op een rivier. 

In een bijna hypnotisch ritme rijgt Woolf gedachten, observaties en gebeurtenissen aaneen. Doordat zij personages van zeer nabij volgt, in belevenissen, gevoelens en gepeins, lijkt het alsof ze de tijd weet uit te rekken.

Lees verder na de advertentie

Haar bekendste roman ‘Mrs Dalloway’ (1925) genoot een opleving toen de Amerikaanse schrijver Michael Cunningham een ode aan dit werk schreef en zijn boek in 2002 verfilmd werd met Nicole Kidman in de rol van Virginia Woolf. Haar andere werk lijkt evenwel steeds meer in de schaduw te verdwijnen. Dat geldt ook voor ‘The Years’ (1937), gedurende haar leven haar enige bestseller, maar tegenwoordig amper nog gelezen. In Nederland komt daar hopelijk verandering in, want onlangs is er een schitterende vertaling verschenen.

Doordat zij personages van zeer nabij volgt, in belevenissen, gevoelens en gepeins, lijkt het alsof ze de tijd weet uit te rekken

In ‘De jaren’ volgen we de afzonderlijke familieleden Pargiter gedurende een halve eeuw. We zien ze opgroeien en ouder worden, ze krijgen zelf kinderen en ook die worden volwassen. Woolf zoomt steeds in op enkele dagen in een bepaald jaar; ze springt van 1880 naar 1891 naar 1907 tot we bij het ‘heden’ aanbelanden, wat ergens midden jaren dertig is. Het is alsof je door een fotoalbum bladert waarin bepaalde momenten zijn vastgelegd en je de tussenliggende jaren zelf invult.

Oorspronkelijk wilde de schrijfster belangrijke maatschappelijke kwesties in deze roman bespreken. Op 2 november 1932 schreef ze in haar dagboek: ‘Het moet een essayistische roman worden genaamd The Pargiters - waarin alles aan de orde komt, seks, opvoeding, leven enz.’ Het zou een vervolg zijn op ‘A Room of One’s Own’ (1929), Woolfs fameuze essay waarin zij de obstakels besprak waar schrijvende vrouwen tegenaan liepen als zij wilden studeren en zich ontwikkelen. In dit vervolg moest het om vrouwen met ‘gewone’ levens en beroepen gaan, vrouwen van verschillende leeftijd en klasse.

Associatieve schrijfstijl

In ‘De jaren’ belicht Woolf van binnenuit hoe vrouwen streven naar een eigen invulling van het leven én proberen tegemoet te komen aan maatschappelijke verwachtingen. Daarnaast neemt Woolf ook het perspectief in van de aanwezige mannen - broers, vrienden, echtgenoten - die deze vrouwen, vaak vol liefde, maar ook verstrikt in conventies, observeren en beoordelen. De fictieve hoofdstukken zouden afgewisseld worden door essays, waarin Woolf zich ook zou uitspreken over pacifisme, aanranding van meisjes en de seksuele vrijheid van mannen. Onderwerpen die vandaag de dag minder gedateerd zijn dan je zou verwachten.

Tekst loopt door onder afbeelding. 

Virginia Woolf - De jaren © rv

Misschien is het te betreuren dat Woolf uiteindelijk besloot deze reflecties te schrappen. Maar juist doordat het een vormvaste roman werd, vormde de familiegeschiedenis toen een tijdsdocument dat velen aansprak. Woolfs associatieve schrijfstijl overstijgt evenwel haar tijd; hoe zij voortdurend van perspectief wisselt, wervelt en imponeert nog altijd.

In de roman is de aandacht verschoven naar het meer universele, menselijke; naar psychologische impressies en gedachten over vrijheid, herinnering en tijd. Meer nog dan het politieke klimaat bepaalt nu de weersgesteldheid de sfeer in de afzonderlijke jaren. Ook hierdoor overstijgt het de specifieke epoche - wat is er tijdlozer dan (Engelse) regen of zon?

Het zal niet gemakkelijk zijn geweest om Woolfs golvende zinnen naar het Nederlands te vertalen

Elk hoofdstuk opent met een verteller die boven het land lijkt te zweven als een vogel, de boeren observerend, een druppel aan een blad, de mensenstroom in een winkelstraat. In het eerste hoofdstuk is het druilerig: “De fijne regen, de zachte regen stroomde gelijkelijk over de gemijterden en de hoedlozen, met een onpartijdigheid die de indruk wekte dat de god van de regen, als er al een god was, dacht: Laat de regen niet beperkt blijven tot de zeer wijzen, de zeer groten, maar laat al wat ademt, de grazers en kauwers, de onwetenden, de ongelukkigen, zij die in de ovens zwoegen om ontelbare exemplaren van dezelfde pot te bakken, zij die zich met hun vurige geest over onnavolgbaar schrift buigen, en ook mevrouw Jones in de steeg, delen in mijn gulle gave.”

Vanuit de hoogte van de regenwolken duikt de verteller vervolgens omlaag om van het ene personage naar het andere te zweven. Het zal niet gemakkelijk zijn geweest om Woolfs golvende zinnen naar het Nederlands te vertalen, maar Barbara de Lange heeft op bewonderenswaardige wijze Woolfs stijl weten te vangen. Als de familie bij elkaar in een ruimte is, wisselt het perspectief soms van de ene alinea op de andere. Je volgt de broer North: “Die rotvrouwen, dacht hij, ze zijn zo hard; hebben zo weinig fantasie. Met hun verrekte weetgrage hersentjes”’ Enkele zinnen later ben je bij zijn zus Peggy die hem observeert: “Ze merkte dat hij naar haar keek en weer wegkeek. Hij had iets op haar aan te merken, wist ze. Op haar handen? Haar kleding? Nee, het was omdat ze hem had bekritiseerd, dacht ze.”

Victoriaanse stijfheid

Elk personage probeert op eigen wijze los te komen van de Victoriaanse stijfheid in Londen en Oxford. Eleanor die als kind zeer plichtsgetrouw en bedrukt was, voelt zich als oudere dame steeds vrijer worden. Haar jongere zusje Rose was als kind sluw en ondeugend, maar wordt als volwassene juist steeds conventioneler. De personages ontwikkelen zich maar de onderlinge relaties blijven grotendeels vastliggen. Zeer herkenbaar is dat broers en zussen van in de zestig elkaar nog altijd zo blijven zien zoals ze elkaar ooit zagen toen ze nog bij hun ouders thuis woonden.

Tekst loopt door onder afbeelding. 

Virginia Woolf © Hollandse Hoogte

Het vermakelijkst is de vriendschap tussen het nichtje Sara en de homoseksuele Nicholas. Ze trekken zich weinig aan van de etiquette. Tantes, neven, aangetrouwde familieleden, de huishoudster komen voorbij. Het enige wat al deze personen in dit plotloze verhaal bijeenhoudt, is dat ze in dezelfde tijd leven, dezelfde diners bezoeken en zich tot dezelfde historische veranderingen verhouden. Er wordt maar summier op politiek ingegaan, maar alles speelt zich toch af tegen de achtergrond van de wereldgeschiedenis, de strijd voor Iers zelfbestuur, de Eerste Wereldoorlog, het koloniale India, de suffragettebeweging.

Woolf prikt door het omhulsel van sociale omgang heen

Er is één werkelijkheid, maar er zijn vele wijzen van begrijpen. Woolf toont deze veelzijdigheid, die vaak een bron vormt van misverstanden en gevoelens van onbegrip. Ze prikt door het omhulsel van sociale omgang heen en legt een diepere psychologische laag bloot. ‘De jaren’ zou het laatste boek worden dat tijdens haar leven verscheen. Het is een roman geworden waar je in duikt om onthutst weer boven water te komen als het uit is. Gelukkig kun je dan weer eenvoudig terug naar het begin, even diep ademhalen en er weer in onder duiken.

Virginia Woolf: De jaren (The Years) Vert. Barbara de Lange. Athenaeum; 512 blz.€24,99



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie
Doordat zij personages van zeer nabij volgt, in belevenissen, gevoelens en gepeins, lijkt het alsof ze de tijd weet uit te rekken

Het zal niet gemakkelijk zijn geweest om Woolfs golvende zinnen naar het Nederlands te vertalen

Woolf prikt door het omhulsel van sociale omgang heen