Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'Dat traditionele media overbodig zijn, vind ik onzin'

Cultuur

Tan Tunali

© ANP Kippa
Interview

In heel Europa liggen de publieke omroepen onder vuur. Staat hun bestaan op het spel? Onzin, zegt mediahistoricus Huub Wijfjes: 'De NPO verricht een uitstekende prestatie.'

De publieke omroep viert in Europa bijna zijn honderdste verjaardag - de Britse voorloper BBC bestaat in 2022 een eeuw - maar kritiek is er alom op het instituut. Terwijl het in veel landen toch best goed functioneert, zegt mediahistoricus Huub Wijfjes. "Zeker in Nederland zijn de publieken heel flexibele organisaties."

Lees verder na de advertentie

Waarom zijn publieken nodig?

"Het is vanouds, en nog steeds, een dienst voor het publiek die niet geleverd kan worden door de vrije markt. Voorop staat een goede betrouwbare, pluriforme nieuwsvoorziening en educatie, gericht op iedereen - juist ook op groepen die niet interessant genoeg zijn voor adverteerders. Of ze dat ook allemaal doen, dat is onderwerp van dagelijks debat."

Vindt u al die kritiek op de publieke omroep in verschillende Europese landen terecht?

"Die kritiek komt vaak uit hoeken met een bepaald deelbelang. Een heel dominante groep critici vormen mensen die zeggen dat de publieke omroep eigenlijk een vooroordeel heeft en dus helemaal geen afgewogen, onafhankelijke informatie verstrekt. Dat zijn mensen die vinden dat de publieken links of progressief bevooroordeeld zijn.

In talkshows komen juist vaak mensen uit de hoek waar de kritiek vandaan komt

Huub Wijfjes

"Dat doen bijna alle populistische partijen in Europa, zij richten hun pijlen op neutrale inhoud en noemen het 'links'. Stel dat die inhoud zou veranderen in, laten we het even noemen 'rechtse' inhoud. Wat schiet de samenleving daar dan mee op? Helemaal niks. Ik vind dat de Nederlandse Publieke Omroep een uitstekende prestatie verricht, met betrouwbare, onafhankelijke nieuwsvoorziening gericht op verschillende groepen in de samenleving.

"Trouwens, naar die beschuldiging van linkse vooringenomenheid is veel onderzoek gedaan, en er blijkt nauwelijks sprake van te zijn, in ieder geval niet in Nederland. Als je kijkt naar gastenkeuze, naar welke standpunten worden ingenomen, dan zijn vooroordelen nauwelijks aantoonbaar. Je ziet in talkshows juist vaak mensen uit de hoek waar de kritiek vandaan komt.

"Wat er gebeurt als overheden maatregelen gaan nemen tegen 'vooroordelen' zie je in landen als Polen en Hongarije. Daar proberen regeringen de publieke media in het gareel te krijgen, waardoor ze juist erg bevooroordeeld raken, staatsmedia worden. Ik moet er niet aan denken dat de politiek hier de publieke omroep programmatisch in een bepaalde richting gaat sturen. Dat zou de onafhankelijkheid - het grootste goed dat we hebben - afbreken."

En de kritiek dat de publieke omroep een achterhaald concept is, mede door de sociale media?

"Er zijn onheilsprofeten die zeggen dat sociale media traditionele media overbodig maken. Dat is volgens mij onzin. Bij sociale media is er geen enkele gemeenschappelijke deler meer. Dat kan best een functie vervullen, maar het kan nooit de behoefte wegnemen aan een soort gemeenschappelijkheid als er iets belangrijks gebeurt."

Overleeft de publieke omroep?

"Er zijn veel mensen tegen de publieke omroep. Uit zo'n Zwitsers referendum over de bijdrage zullen die vast inspiratie putten om nog maar eens ten strijde te trekken. Maar ik geloof niet dat er in Nederland, of Engeland, of Duitsland, landen met krachtige publieke omroepen, een basis is voor zo'n stap."

Kritiek op de publieke omroepen in Europa

logo omroepen © rv

Frankrijk: Ouderwets
Ophef over hoge salarissen, een vergrijzend publiek en een eenzijdig opinieklimaat. De lijst klachten over de Franse publieke omroep klinkt voor Nederlanders maar al te bekend.

Achter gesloten deuren haalde president Emmanuel Macron begin dit jaar hard uit naar de omroepbazen. De tv-zenders leveren volgens het staatshoofd een middelmatig product waar alleen nog zestigplussers naar kijken. De programmamakers zouden niet letten op wat zich afspeelt op internet en geen idee hebben hoe je het gewone volk bereikt met kunst en cultuur. Dat volk lucht op sociale media vaak zijn hart over het aanbod dat als politiek correct wordt ervaren.

Ondertussen lopen de kosten uit de hand. Men moet dit jaar bezuinigen, maar dat geldt in ieder geval niet voor de toekomstige chef van de tv- en radioafdeling van de organisatie. Zijn of haar beloning ligt beduidend hoger dan de huidige 400.000 euro per jaar, om de kloof met de commerciële collega's te dichten. (Kleis Jager)

© rv

Vlaanderen: Niet efficiënt
Een 'rood bastion', een logge inefficiënte organisatie die te weinig vernieuwt, dat vinden critici van de Vlaamse publieke omroep VRT. Net als in Nederland moest de omroep enkele jaren geleden bezuinigen en zich minder richten op sport en amusement. Daar kwam bij dat de VRT volgens de Vlaamse regering een te groot marktaandeel had ten opzichte van de commerciële zenders.

Intussen scoort de VRT prima in kijkersonderzoek en flakkert van tijd tot tijd het debat op van wie die publieke omroep is. Eind vorig jaar bijvoorbeeld, toen de omroep aankondigde twee keer per jaar op zondagochtend een islamitische eredienst uit te zenden, op het tijdstip dat er normaal een katholieke mis, of protestantse of orthodoxe kerkdienst te zien is.

Voor minister van cultuur en media Gatz aanleiding ervoor te pleiten dan maar meteen de hele levensbeschouwelijke zondagochtendprogrammering te schrappen. 'Staatstelevisie!', riepen zijn tegenstanders. Uiteindelijk liep het met een sisser af: voorlopig worden de diensten gewoon uitgezonden, ook de islamitische. Die trok bij de eerste uitzending iets meer dan 60.000 kijkers, net als de andere religieuze diensten. (Marijke de Vries)

© rv

Oostenrijk: Te links
Dat tussen de Oostenrijkse publieke omroep ORF en de rechts-populistische FPÖ weinig liefde bestaat, is al langer bekend. Maar sinds de FPÖ in de regering zit, lijken de conflicten op te lopen. De ORF stapte onlangs zelfs met een aanklacht wegens laster naar de rechter, nadat FPÖ-leider en vicekanselier Hans-Christian Strache een presentator op Facebook leugens, nepnieuws en propaganda had verweten.

Strache bood zijn verontschuldigingen aan, maar dat verandert weinig aan het feit dat de partij de ORF regelmatig verwijt 'een spreekbuis van links' te zijn. Toch heeft de regeringsdeelname de positie van de FPÖ veranderd. Onlangs verklaarde FPÖ-mediawoordvoerder Hans-Jörg Jenewein dat "de regering achter de publieke omroep staat, en wij vanzelfsprekend ook."

Maar wat wel overeind blijft: het omroepbudget van een miljard euro moet omlaag, en de verplichte omroepbijdrage afgeschaft. Een discussie daarover moet in 2018 mogelijk zijn, vindt FPÖ-politicus Norbert Hofer. (Runa Hellinga)

© rv

Hongarije: Regeringszender
Een parlementariër van regeringspartij Fidesz die bij een willekeurig onderwerp voor een verkiezingsaffiche wordt gefilmd; premier Viktor Orban die iedere uitzending kritiek levert op migranten, de EU of de Amerikaanse filantroop Soros. Tv-station MT1 mag officieel een publieke omroep zijn, in feite is het een door de belastingbetaler gefinancierde regeringsspreekbuis.

De zender maakt deel uit van MTVA, een staatsbedrijf dat in 2014 werd opgericht en dat zes publieke tv-stations, zeven radiostations en persbureau MTI omvat. MTVA coördineert de hele programmering, met behalve het nieuws veel programma's die de schoonheid en inventiviteit van Hongarije roemen. Kosten in 2016: zo'n 275 miljoen euro.

Politieke inhoud wordt vaak kant en klaar door MTVA aangeleverd, aldus een journalist die op Al-Jazeera alleen onherkenbaar zijn verhaal wilde doen, omdat zijn baan anders gevaar loopt. Oppositiepartijen komen zeker ook aan bod, maar alleen negatief: omdat ze 'migranten' en 'Soros' steunen, of om te benadrukken hoe verdeeld ze zijn.

Hoe de kijkers erover denken, blijkt uit de kijkcijfers. Midden 2017 trok de commerciële zender RTL 12,5 procent van de kijkers, alle publieke media samen bleven steken op 5,5 procent. (Runa Hellinga)

Budgetten in Europa

De budgetten van Europese publieke omroepen verschillen enorm. In Nederland dragen we naar schatting een kleine 80 euro per huishouden bij, in Duitsland is dat 225 euro, in Zwitserland 415 euro. 

Lees ook het Commentaar van Trouw: De publieke omroep dient in te krimpen.

Deel dit artikel

In talkshows komen juist vaak mensen uit de hoek waar de kritiek vandaan komt

Huub Wijfjes