Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'Amerika's nachtmerrie' Tupac blijft een icoon voor nieuwe generaties

cultuur

Remke de Lange

Rapper Tupac Shakur (Demetrius Shipp Jr.) met de schijnwerpers op zijn volgetatoeëerde bovenlijf. Beelden uit de film 'All Eyez on Me', vanaf vandaag in de bioscoop. © RV

Tupac Shakur was pas 25 toen hij in 1996 werd neergeschoten. Zijn status als zwart-Amerikaans cultureel icoon zou alleen maar groeien. 

Niet alleen de onopgeloste moord, ook zijn leven houdt nog altijd velen bezig. De film All Eyez on Me schetst zijn bijzonder productieve jaren voordat hij een mystieke raplegende werd.

Lees verder na de advertentie
Tupac greep iedere kans aan om in simpele, krachtige uitspraken ongelijkheid te veroordelen

Amerika's nachtmerrie' noemde hij zichzelf. Dat was op het debuutalbum van de in 1971 in New York geboren muzikale dichter. '2Pacalypse Now' (1991) is een reeks woeste nummers over onrecht en armoede die hij als jochie in East Harlem om zich heen had gezien: het nummer 'Brenda's got a baby' gaat over een verwaarloosd twaalfjarig meisje dat zwanger raakt.

Het album zette de toon voor Tupacs oeuvre, en wordt nu als een rauwe rapklassieker gezien. Het kreeg ook flinke kritiek. Toenmalig vicepresident Dan Quayle beschuldigde de rapper jonge zwarte mannen op te zetten tegen de politie. Tupac als onbegrepen artiest: het zou de tragiek van zijn leven worden en zijn sociale woede blijven voeden.

Nachtmerrie, volksheld, crimineel, 'revolutionair', martelaar, intellectueel? Tupac (spreek uit als toe-pak, nooit als toe-pek!) was een vat vol tegenstrijdigheden. Terwijl academici zich vastbijten in zijn teksten kom je de beeltenis van Shakur twintig jaar na zijn dood nog overal ter wereld tegen: op muurschilderingen, als tatoeage op het lichaam van bewonderaars (van wie sommigen zeker weten dat hij nog leeft).

Activistisch  

'All Eyez on Me' is een knap gemaakte speelfilm over de activistische rapper. Debutant Demetrius Shipp Jr. speelt Shakur die als tiener het gedachtengoed van zijn moeder en stiefvader, leden van de Black Panther-beweging, begint uit te dragen. Eenmaal verhuisd naar Californië ontwikkelt Shakur, op school geïnteresseerd in literatuur, kunst en acteren, zich tot mediagenieke bling bling-verschijning. De mooie jongen met volle wimpers bouwde zijn imago op met neuspiercing, bandana's om het hoofd geknoopt als een ijverige huisvrouw uit de jaren vijftig, zware gouden kettingen, stevige ringen en volgetatoeëerd gespierd bovenlijf dat hij graag ontblootte: ongenaakbaar, onbevreesd en met ieder nieuw album een grotere ster.

De zogeheten 'rapoorlog' wordt algemeen aangehaald als verklaring voor de moord op Shakur

Moeder Afeni Shakur verbond zich niet aan de film (wel aan de documentaire die regisseur Steve McQueen op dit moment maakt), maar is, gespeeld door Danai Gurira, evengoed aanwezig als degene die flink bijdroeg aan Tupacs psychologische en maatschappelijke ruggegraat. 'Liever staand sterven dan op je knieën smeken', 'Je moet ergens voor stáán', het laatste nieuws rond activist Nelson Mandela in Zuid-Afrika: Tupac groeide ermee op. En: word je gearresteerd, laat de politie weten dat je je rechten kent.

Haar welbespraakte zoon was al even activistisch. Ook buiten de muziek greep hij iedere kans aan om in simpele, krachtige uitspraken ongelijkheid te veroordelen. In 1992 hield hij voor een MTV-camera een vlammende tirade tegen de kloof tussen arm en rijk in zijn land (en ja, de naam van miljonair Trump valt). Leuk natuurlijk, als je met hard werken 40 miljard hebt verdiend, zegt Shakur, maar 'kun je het bij één huis laten? Je hebt maar één huis nodig. En heb je twee kinderen, zijn dan twee kamers niet genoeg? Wat moet je met 52 kamers als je weet dat sommige mensen geen een kamer hebben?'

Tekst loopt door onder afbeelding

Tupac en zijn moeder Afeni (Danai Gurira). Beeld uit 'All Eyez on Me'. © RV

Westkust

De ironie is dat de artiest ondertussen met zijn goed verkopende gangstarap en uitstekende rollen in films als 'Juice' en 'Gridlock'd', zelf steeds welgestelder werd. De film toont een reeks wat treurig aandoende nouveau riche-uitspattingen: hotelfeestjes met kirrende blote vrouwen, stapels bankbiljetten, veel champagne en Hennessy-cognac - uit bekertjes.

Met het ene been stond 2Pac stevig op een podium, schijnwerpers op zijn trotse lijf, met het andere been liet hij zich meezuigen in een schimmige wereld van wapens, groot geld en de steeds hoger oplaaiende rivaliteit tussen oostkust- en westkustrappers. Tegenover het rap-boegbeeld van New York, zijn vroegere vriend Biggie Smalls, liet Tupac met zijn stampende, pompende, heerlijk zweterige nummer 'California Love' weten dat het leven aan de westkust het best is. De zogeheten 'rapoorlog' wordt algemeen aangehaald als verklaring voor de moord op Shakur, toen hij op een kruispunt in Las Vegas stil stond voor rood licht. Een half jaar later werd Biggie in een vergelijkbare situatie doodgeschoten.

Simpel, opgelost toch?

Glazen plafond

'All Eyez on Me' staat niet lang stil bij de vraag wie de trekker heeft overgehaald, maar werpt eerder de bredere, relevantere gedachte op dat er misschien zoiets bestaat als een glazen (of noem het metalen) plafond voor succesvolle zwarten.

'Ze zullen je de middelen geven om jezelf te vernietigen' waarschuwt zijn moeder wanneer Tupacs carrière omhoog schiet. Omineuze paranoia van iemand die geen vrolijk wereldbeeld heeft? Of een wijze vrouw die te vaak had gezien hoe zwarten die boven het maaiveld uitgroeien of maatschappelijk lawaai maken, onherroepelijk struikelen? Shakur werd aangeklaagd voor verkrachting en verdween negen maanden achter de tralies. Was het een val?

Het is veelzeggend dat Kendrick Lamar, een van Amerika's grootste hedendaagse geëngageerde rappers en een artistieke erfgenaam van Tupac, dezelfde vrees verwoordt. Dat zijn tijd om jongeren te inspireren en mobiliseren beperkt is. Zoals te horen in het nummer 'Mortal Man', waarin hij met Tupac 'in dialoog' gaat. Zwarte rolmodellen wordt de mond gesnoerd (Nelson Mandela), ze worden vermoord (Martin Luther King, Malcolm X, Tupac) of lopen ernstige imagoschade op (Michael Jackson met z'n vermeende pedoseksualiteit).

Held of slachtoffer: niet alleen staat de muziek van Tupac Shakur nog steeds als een huis, zijn felle activisme is in tijden van Black Lives Matter misschien wel relevanter dan ooit.

All Eyez on Me is vanaf vandaag in de bioscopen te zien.

Lees ook: ons dossier filmrecensies

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.

Deel dit artikel

Advertentie
Tupac greep iedere kans aan om in simpele, krachtige uitspraken ongelijkheid te veroordelen

De zogeheten 'rapoorlog' wordt algemeen aangehaald als verklaring voor de moord op Shakur

Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang tot Trouw.nl.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.