Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'Achter viering van Sint Nicolaas zit veel meer dan een gezellig feest met pakjes'

Cultuur

MARTINE VAN DER HORN

Review

Hij wordt inmiddels de 'Sint-historicus' genoemd. Niet dat hij ooit geschiedenis heeft gestudeerd, hij is neerlandicus. De bijnaam heeft hij aan zijn opvallende interesse in de lotgevallen van Sint Nicolaas (270-340) te danken. En aan zijn verzameling van honderdvijftig sinterklaasboeken.

Frits Booy is de 'historicus' van de Stichting Nationaal Sint Nicolaas Comité, een in 1993 opgericht pr-gilde voor de Spaanse goedheiligman. Booy is tevens een van de auteurs van de onlangs door het comité uitgegeven bundel 'Sint Nicolaas van A tot Z.' Daarin schrijft de leraar Nederlands over de historie van Sint Nicolaas, de ontwikkeling van het sinterklaasfeest in Nederland en oude sinterklaasboeken.

In zijn woning in Baarn laat hij trots een deel van zijn verzameling zien. Bij elke prent heeft Booy wel wat te vertellen. “Sint Nicolaas lijkt erg veel op de Germaanse god Wodan”, zegt hij bij een afbeelding van een forse man met een lange baard, een hoge muts en een staf met een slang. De man zit op een vliegende schimmel en heeft twee raven op zijn schouder. Booy legt uit dat het niet onwaarschijnlijk is dat Sint Nicolaas de christelijke vervanger is van Wodan.

“Toen monniken uit Rome en Ierland de Germanen probeerden te bekeren, stuitten zij op een hardnekkig beleden Germaans godengeloof. Om grote religieuze botsingen te voorkomen lieten zij de heidense feesten en geloven overgaan in christelijke gedaanten. Het uiterlijk en het gedrag van Sint Nicolaas werden vermengd met dat van Wodan.”

Booy vindt het een heel aannemelijke verklaring. “Want waarom verplaatst de Sint zich anders over de daken? In de Heilige Sint Nicolaas-legende rijdt hij niet op een paard, hoor.”

Booys interesse in de bisschop van Myra is heel simpel te verklaren. “Door mijn jeugd, 5 december werd bij ons thuis uitgebreid gevierd. Mijn vader was een schitterende Zwarte Piet, hij haalde altijd geintjes uit. Mijn oom speelde Sinterklaas en mijn moeder kon heel goed dichten.” Zijn verzameldrift begon, toen hij een prentenboek uit de vorige eeuw van zijn grootvader erfde. Sindsdien stroopt hij alle markten en veilingen af. Eerst zocht hij naar kinderboeken in het algemeen, maar zo'n acht jaar geleden kregen sinterklaasboeken zijn speciale belangstelling. “Toen het handboek over kinderliteratuur 'De hele Bibelebontse berg' uitkwam, merkte ik dat er heel weinig over sinterklaasboeken is geschreven. Dat is vreemd en jammer, want hoeveel verschillende sinterklaasboeken zijn er sinds 1800 al niet verschenen? Zeker tweehonderd, schat ik. En wat is nu Nederlandser dan het sinterklaasfeest?!”

Dat sommigen (ook enkele van zijn leerlingen) verbaasd staan over zijn passie voor de Sint, kan de 54-jarige Booy niets schelen. “Er zijn mensen die het kinderachtig vinden. En misschien ben ik ook wel een jongetje gebleven. Maar achter de viering van Sint Nicolaas zit natuurlijk veel meer dan een gezellig feest met pakjes. Het is een eeuwenoud kinderfeest met prachtige tradities en verhalen. Vanaf de Middeleeuwen tot nu toe is Sint Nicolaas in Nederland heel populair geweest. Behalve tijdens de reformatie in de 17e eeuw. Toen werd alles wat 'roomsch' was uit het openbare leven verbannen.”

Volgens Booy is dat ook de reden waarom het feest in Nederland en Vlaanderen nog steeds wordt gevierd en het in roomskatholieke landen nauwelijks aandacht krijgt. “Het feest bleef in het vrij calvinistische Nederland bestaan, tegen alle verzet van de dominees in - of misschien juist wel daardoor.”

Voor Booy is Sint Nicolaas een 'uniek stukje cultuurgoed.' “Het zou toch jammer zijn als zo'n nationaal feest er over tien jaar niet meer is.” Toen Sint Nicolaas een paar jaar geleden ondergesneeuwd dreigde te raken door 'Jingle bells', kerstbomen en arrensleden, sloot de leraar Nederlands zich aan bij de Stichting Nationaal Sint Nicolaas Comité. Booy vond dat het maar eens afgelopen moest zijn met dat Christmas en Weihnacht-gedoe in de weken voor 5 december. Samen met andere Sintminnenden probeerde hij de detailhandel en de Nederlandse bevolking weer te overtuigen van het Sint Nicolaas-feest. Zo stelde het comité een prijs in voor de mooiste Sint Nicolaas-etalage. “Etalages zijn een trekpleister. De aandacht van de mensen moet er gewoon op worden gevestigd.” Het had resultaat. Vierde in 1992 nog maar 45 procent van de Nederlanders het feest met het geven van cadeaus, vorig jaar was dat alweer 13 procent meer.

Een sinterklaascadeau is pas een sinterklaascadeau, als er een surprise en een gedicht bij zit, vindt Booy. “Weet je dat surprises al in de 17e eeuw voorkwamen? Dat is te zien op een schilderij van Jan Steen, waarop het sinterklaasfeest staat afgebeeld. Rechtsonder ligt op een tafeltje een appel, waaruit een munt steekt.”

Het plagen met surprises en gedichten vindt hij prachtig. “Dat kan anoniem en dat mag zelfs met de baas. Het is op een leuke manier iemand corrigeren.” Dat plagen is een overblijfsel uit de Middeleeuwen. “In het middeleeuwse kloosteronderwijs mochten de kinderen in de maand december de wereld even omkeren. Ze mochten voor een dag de rol spelen van hun meerdere. Een van de jongens werd dan verkleed als abt of bisschop (het hoofd van de school), en voerde een schertsmis op.”

Na een gesprek met Booy weet je, dat de Sint meer is dan de alwetende, gulle, maar soms ook straffende bejaarde kindervriend. Hij was ook de beschermheilige van de zeelieden. En hij stond te boek als huwelijksmakelaar. Niet voor niets heet hij 'goedheiligman.' Het woord heilig is een verbastering van hylik (huwelijk). Volgens Booy was het feest van Sint Nicolaas het ideale moment voor verliefde mensen om hun genegenheid met een pakje te tonen. “Want dat kon via Sinterklaas en dus anoniem.”

Ter illustratie pakt hij er een kaart bij uit 1885, waarop een Sint Nicolaas een jongeman een pakje aanbiedt, terwijl het meisje op de achtergrond staat toe te kijken.

Die u dit pakje biedt, Doet zelf de boodschap niet, Heeft daartoe geen courage, En stuurt daarom dit ding Maar door bemiddeling Van 't goede Sinterklaasje.

Booy kun je alles over Sint Nicolaas vragen en je krijgt een weloverwogen antwoord. Maar de herkomst van Piet blijft ook voor hem een raadsel. Was het misschien een duiveltje? Booy vertelt dat zijn grootvader vroeger zong: 'Pieterbaas zo zwart als roet, met een ketting aan zijn voet' (op de wijs van 'Sinterklaas die oude heer, komt het hele jaar niet weer') en hij legt uit dat in middeleeuwse toneelstukken over heiligen het Kwade (de duivel) altijd geketend zat aan het Goede (de Heilige). Of stamt Piet af van de twee (zwarte!) raven op de schouder van Wodan? Die kwamen hem telkens vertellen hoe de mensen op aarde zich gedroegen. Of was het een page, een persoonlijke bediende?

De komende drie weken draait bij de Baarnse familie alles om de bisschop van Myra. Nu Sint Maarten voorbij is, kan Booy aan zijn uitstalling van sinterklaasboeken in de huiskamer beginnen. Want ook al is Sint Nicolaas zijn favoriet en omschrijft hij de kerstman, weinig vleiend, als “die modegril uit de Verenigde Staten”, hij blijft respect houden voor de dagen van de heiligen.

- Zie ook Bijlage ZENZ, De dag van...

Deel dit artikel