Opinie

Zwelgen in gedanste pathos

'Oogstrelend' is het nieuwe lokwoord van Het Nationale Ballet. Bij 'Onegin', de klassieker van John Cranko op muziek van Tsjaikovski, moet mascara echter wel ontraden worden. Dit melodramatische ballet uit 1965 naar Poesjkins romantische novelle op rijm is een echte tranentrekker, een vrijbrief voor zwelgen in passie en pathos.

Het ballet speelt zich af in Rusland anno 1820 en gaat over de aristocraat Onegin, die uit ijdelheid en verveling de jonge, smoorverliefde Tatjana afwijst en liever haar kokette zuster Olga versiert, hoewel die al met zijn vriend Lensky is verloofd. Het uitgelokte duel eindigt met de dood van Lensky. Maar de zakdoekjes dienen bewaard voor de derde akte, als de ontgoochelde Onegin en de inmiddels volwassen Tatjana, getrouwd en grande dame, elkaar onverwacht op een bal in St.-Petersburg tegenkomen. Hij smeekt haar om vergeving en bekent haar zijn nu wel ontvlamde liefde. Tatjana wijst hem af, zij het met een gebroken hart. Hun beider levens zijn ontwricht.

John Cranko scoorde hoog met dit ballet, want ondanks de breedsprakigheid vergen de dramatisch hoogtepunten ook in technisch oogpunt het uiterste van de uitvoerenden. Tatjana's tweestrijd voordat zij Onegin afwijst is natuurlijk dé grote uitdaging voor elke ballerina. Maar hoe zijn al die vervlogen kansen in balletpassen te dramatiseren? Als fervente balletliefhebber schreef Poesjkin zelf dat in de zestienjarige ballerina Maria Danilova meer poëzie stak dan in de gehele Franse dichtkunst bij elkaar. In Cranko's 'Onegin' neemt elke ballerina het niet alleen tegen Poesjkin maar ook tegen deze frêle voorgangster op. Toen ze 17 was stierf Danilova aan liefdesverdriet.

John Cranko maakte 'Onegin' -op een arrangement van minder bekende Tsjaikovski-composities van Kurt Heinz Stolze- voor het Stuttgart Ballet, waar hij voor een revival van dramatisch balletexpressionisme zorgde. Samen met Kenneth MacMillan hoort Cranko, die op 46-jarige leeftijd in 1973 stierf, tot de belangrijkste balletleveranciers uit de stal van Ninette de Valois en Sir Frederick Ashton. In de periode 1940-1980 stonden zij garant voor realistisch aangeklede kostuumdrama's, met veel slepen, laarzen, parasols - en karakterrollen waaruit psychologische diepgang moet spreken.

Het Nationale Ballet haakt met 'Onegin' in op een wereldwijde Cranko-revival. Nog maar enkele maanden geleden werd 'Onegin' met gejuich in Covent Garden ontvangen en met een nominatie voor de Laurence Oliver-Award beloond. Maar ook in Israël, Finland, Denemarken, Amerika, Hongarije en Duitsland zijn de Cranko-krakers terug van weggeweest. HNB-leider Wayne Eagling, als ex-principal van het Royal Ballet geboren en getogen met dit genre, licht toe: ,,Een heleboel gezelschappen doen verhalende balletten, heus niet als knieval naar het grote publiek, maar omdat ze goed zijn. Ik weet dat ik hiermee de koers van mijn voorgangers Sonia Gaskell en Rudi van Dantzig iets verleg. Het publiek in Nederland kent de verhalende balletten van Cranko en MacMillan niet en toen ik hier in 1991 kwam, vond ik meteen dat dat gat gedicht moest worden. De kwaliteit van HNB verdient het om zoals die van het Royal Ballet, het Kirov Ballet of het American Ballet Theatre gepositioneerd te worden, maar dan wel met behoud van eigen facetten.''

,,Zoveel dansers komen hier naar toe voor de variëteit. Onze specialiteit is nieuw werk en kwaliteit. Omdat er door de huidige globalisering en het geringe aantal avondvullende klassiekers de trend dreigt dat elk gezelschap ten slotte op eenzelfde repertoire uitkomt, wil ik naast aankoop ook nieuwe klassiekers laten maken. Dat hebben we met 'Toverfluit', 'Notenkraker' en de 'Muizenkoning' al gedaan. Theaterdirecteuren smeken erom. Zij signaleren dat abstracte, moderne balletten geen volle zalen meer trekken. Nieuw, zo zei Van Manen al, hoeft niet per definitie goed te zijn. 'Onegin' is niet nieuw, maar ook niet ouderwets.''

De walm van een stompje havanna wegwuivend wil Eagling maar niet vatten waarom zijn voorgangers Sonia Gaskell en Rudi van Dantzig de romantiek van anti-helden uit de wereldliteratuur liever rechts lieten liggen. Zij beschouwden de Engels-Russische kostuumdrama's als oubollig, ongeschikt en oppervlakkig. 'Oogstrelend' was in hun visie op kunst zelfs een bedenkelijke term. Eagling werpt tegen: ,,Ibsen, Shakespeare en Poesjkin... hun maatschappijvisie komt wel degelijk ook in de balletbewerkingen daarvan tot uiting. Waarom zou dat alleen in drama en opera kunnen? Het verhaal van Poesjkins novelle laat zich heel goed in dans portretteren. Genieten van goed ballet, daar gaat het om.''

'Onegin' door Het Nationale Ballet gaat vanavond in première in het Muziektheater.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden